Mỗi phôi là một hy vọng của người hiếm muộn: AI có thể hỗ trợ lựa chọn, nhưng không thay thế chuyên gia
GĐXH - Với những cặp vợ chồng mong con nhiều năm, hành trình điều trị hiếm muộn không chỉ là những lần thăm khám, tiêm thuốc hay chờ đợi kết quả xét nghiệm. Đó còn là những hy vọng được gửi gắm vào từng trứng, từng phôi được tạo thành.
Khi có nhiều phôi cùng phát triển, việc lựa chọn phôi nào để chuyển trước trở thành quyết định quan trọng, đòi hỏi bác sĩ và chuyên viên phôi học phải cân nhắc nhiều yếu tố. Những công nghệ mới như time-lapse và trí tuệ nhân tạo (AI) đang hỗ trợ quá trình này bằng cách cung cấp thêm dữ liệu, nhưng không thể thay thế vai trò của con người.
Đằng sau mỗi phôi là một hành trình mong con
Với các cặp vợ chồng hiếm muộn, một chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) thường đi kèm nhiều kỳ vọng và cả những áp lực khó gọi thành tên. Có người đã chờ đợi nhiều năm, trải qua không ít lần thăm khám, điều trị nhưng vẫn chưa có tin vui. Có người phải cân nhắc từng chu kỳ IVF vì tuổi tác, sức khỏe sinh sản hoặc điều kiện kinh tế không cho phép kéo dài hành trình quá lâu.
Khi trứng và tinh trùng được thụ tinh thành công, những phôi được tạo ra trở thành niềm hy vọng của cả gia đình. Tuy nhiên, không phải phôi nào cũng có khả năng phát triển giống nhau. Có trường hợp tạo được nhiều phôi, nhưng việc lựa chọn phôi có tiềm năng tốt nhất để chuyển trước không hề đơn giản. Ngược lại, với người có ít phôi, mỗi lựa chọn càng cần được cân nhắc thận trọng.
ThS.BS Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện Đa khoa Việt Mỹ (TP.HCM), cho biết việc đánh giá phôi cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng người bệnh. Ở phụ nữ lớn tuổi hoặc người có dự trữ buồng trứng giảm, số lượng trứng và phôi có thể hạn chế. Với những trường hợp từng chuyển phôi thất bại nhiều lần, bác sĩ cũng cần xem xét toàn bộ quá trình điều trị, thay vì chỉ nhìn vào hình thái của phôi.
“Phôi cũng không nên được đánh giá chỉ qua một tấm ảnh đẹp”, BS Quốc Anh chia sẻ.
Điều này cho thấy lựa chọn phôi không đơn thuần là tìm ra phôi có hình dáng đẹp nhất. Chuyên viên phôi học cần đánh giá quá trình phát triển của phôi, trong khi bác sĩ điều trị phải xem xét thêm tuổi, đặc điểm sinh sản, tiền sử điều trị và những yếu tố liên quan của từng cặp vợ chồng.
ThS.BS Nguyễn Quốc Anh đang tư vấn trao đổi, tư vấn cho người bệnh về quá trình điều trị hiếm muộn. Ảnh: Thùy Linh
Từ những hình ảnh rời rạc đến việc theo dõi cả quá trình phát triển của phôi
Trong phương pháp nuôi cấy phôi truyền thống, chuyên viên phôi học quan sát phôi dưới kính hiển vi tại một số thời điểm nhất định, chẳng hạn sau thụ tinh 16-18 giờ, ngày 2, ngày 3 hoặc ngày 5. Các tiêu chí đánh giá thường gồm số lượng và kích thước tế bào, mức độ đồng đều, tỷ lệ mảnh vỡ tế bào và những đặc điểm hình thái khác.
Cách đánh giá này cung cấp những thông tin quan trọng, nhưng có một giới hạn: phôi chỉ được quan sát tại các thời điểm kiểm tra, còn những diễn biến xảy ra giữa hai lần quan sát không được ghi nhận liên tục.
Theo ThS. Nguyễn Thiện Thực, Trưởng IVF Lab, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, công nghệ time-lapse cho phép ghi lại hình ảnh phôi trong suốt quá trình nuôi cấy. Camera được tích hợp trong tủ nuôi cấy sẽ tự động ghi nhận hình ảnh theo khoảng thời gian cài đặt, sau đó ghép thành chuỗi hình ảnh hoặc video để chuyên viên theo dõi.
“Nếu quan sát ở những thời điểm cố định giống như xem một bộ ảnh, thì time-lapse cho chúng tôi xem thêm cuốn phim về quá trình phôi phát triển”, ThS. Nguyễn Quốc Anh ví von.
Thông qua dữ liệu này, chuyên viên phôi học có thể theo dõi thời điểm phân chia tế bào, quá trình phôi nén và hình thành phôi nang. Nhờ đó, việc đánh giá không chỉ dựa trên hình thái phôi tại một thời điểm mà có thêm thông tin về diễn biến phát triển theo thời gian.
Đây là điểm có ý nghĩa trong những trường hợp nhiều phôi có hình thái tương tự nhau. Khi có thêm dữ liệu về quá trình phát triển, ê-kíp điều trị có cơ sở để cân nhắc thứ tự ưu tiên chuyển phôi, thay vì chỉ dựa vào một lần quan sát.
AI hỗ trợ phân tích, chuyên gia vẫn là người đưa ra đánh giá cuối cùng
Nếu time-lapse giúp ghi lại quá trình phát triển của phôi thì AI có thể hỗ trợ phân tích lượng hình ảnh thu được. Một số phần mềm hiện nay có khả năng nhận diện các mốc phát triển, chấm điểm và xếp hạng phôi, từ đó cung cấp thêm thông tin cho chuyên viên phôi học.
Kết quả được sử dụng như một nguồn thông tin tham khảo trong quá trình đánh giá và cân nhắc thứ tự ưu tiên chuyển phôi.
BS Quốc Anh ví AI như một “trợ lý xem phim rất chăm chỉ”, có thể hỗ trợ phân tích lượng hình ảnh lớn mà con người khó theo dõi liên tục. Tuy nhiên, kết quả phân tích không thể được sử dụng tách rời khỏi bối cảnh điều trị.
Quan sát sự phát triển của phôi để theo dõi liên tục các giai đoạn phát triển của phôi trên hệ thống time-lapse kết hợp trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Thùy Linh
Thực tế, dữ liệu hình ảnh thu được có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố trong quá trình nuôi cấy. Theo ThS. Nguyễn Thiện Thực, vị trí đặt phôi, chất lượng môi trường nuôi cấy và cách chuẩn bị đĩa nuôi cấy đều có thể ảnh hưởng đến hình ảnh. Một số tình huống như tế bào chồng lấp, phôi xoay hướng hoặc diễn biến phân chia bất thường cũng có thể khiến thuật toán nhận diện chưa chính xác.
Vì vậy, chuyên viên phôi học vẫn phải kiểm tra chất lượng dữ liệu, rà soát kết quả phân tích và hiệu chỉnh khi cần thiết. Khi điểm số AI không phù hợp với nhận định chuyên môn, ê-kíp cần xem xét lại hình ảnh, quá trình phát triển của phôi và những yếu tố liên quan trước khi đưa ra đánh giá.
Quan trọng hơn, hình ảnh và các mốc phát triển không phản ánh được tất cả đặc điểm sinh học của phôi. Chất lượng noãn, tinh trùng và những yếu tố khác trong quá trình điều trị vẫn cần được xem xét. Một phôi có hình thái đẹp hoặc điểm AI cao không đồng nghĩa chắc chắn có bộ nhiễm sắc thể bình thường, cũng không bảo đảm sẽ phát triển thành thai kỳ và trẻ sinh sống.
“AI giống như bản đồ dẫn đường, có thêm thông tin để cân nhắc đường đi, nhưng không phải cứ bật bản đồ là chắc chắn đến đích”, BS Quốc Anh nói.
Đây cũng là giới hạn cần được giải thích rõ với người bệnh. Công nghệ có thể giúp quá trình theo dõi phôi chi tiết hơn, hỗ trợ chuyên viên có thêm căn cứ đánh giá, nhưng không thể đưa ra lời bảo đảm về kết quả điều trị.
Điều người bệnh cần không chỉ là công nghệ mới
Trong điều trị hiếm muộn, lựa chọn phôi là một mắt xích quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định thành công. Tuổi người phụ nữ, đặc điểm sinh sản, số lượng và chất lượng phôi, tiền sử điều trị cũng như tình trạng sức khỏe của từng người đều cần được xem xét.
BS Quốc Anh cho rằng, việc lựa chọn thứ tự chuyển phôi còn hướng đến kế hoạch điều trị phù hợp và an toàn. Chuyển một phôi có thể giúp hạn chế nguy cơ đa thai so với chuyển nhiều phôi, nhưng số lượng phôi được chuyển phải dựa trên đánh giá chuyên môn và tình trạng cụ thể của người bệnh. Điểm đánh giá cao từ phần mềm không đồng nghĩa với khả năng có thai chắc chắn.
Hiệu quả của điều trị cũng cần được nhìn nhận bằng kết quả lâm sàng, đặc biệt là tỷ lệ sinh sống, chứ không chỉ dựa vào khả năng chấm điểm hay xếp hạng phôi. Hiện chưa có đủ cơ sở để khẳng định time-lapse kết hợp AI giúp tăng tỷ lệ sinh sống ở tất cả nhóm bệnh nhân, nhất là những trường hợp điều trị khó.
Bởi vậy, khi được tư vấn về các công nghệ hỗ trợ lựa chọn phôi, người bệnh cần được giải thích cả lợi ích, giới hạn và chi phí. Không nên xem AI là yếu tố quyết định thành bại của một chu kỳ IVF, cũng không nên mặc định công nghệ mới luôn mang lại kết quả tốt hơn trong mọi trường hợp.
Với những người đã đi qua một hành trình dài để mong có con, mỗi thông tin về cơ hội thành công đều có ý nghĩa. Nhưng điều họ cần không chỉ là một điểm số đẹp hay một lời hứa về khả năng có thai. Đó còn là sự tư vấn rõ ràng, một kế hoạch điều trị phù hợp và sự đồng hành của đội ngũ chuyên môn trong từng quyết định.
Công nghệ có thể giúp nhìn thấy nhiều hơn những gì trước đây khó quan sát, nhưng để hiểu dữ liệu ấy có ý nghĩa gì đối với từng người bệnh, vẫn cần kiến thức, kinh nghiệm và trách nhiệm của bác sĩ, chuyên viên phôi học. Trong hành trình tìm kiếm cơ hội làm cha mẹ, AI có thể là công cụ hỗ trợ, còn quyết định điều trị vẫn phải đặt trên nền tảng đánh giá chuyên môn và sự thấu hiểu hoàn cảnh của mỗi gia đình.
