Trẻ nói ngọng vì sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới tìm cách sửa

GĐXH – Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ nhỏ nói ngọng là chuyện bình thường và sẽ tự hết khi lớn lên. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu không được nhận diện, hướng dẫn đúng cách, lỗi phát âm sẽ ảnh hưởng tới khả năng giao tiếp, học đọc và viết chính tả của trẻ.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 1.Tại sao lời nói nhẹ nhàng của bố mẹ thường không có tác dụng với trẻ?

Khi những lời nhắc nhở bình thường không còn tác dụng, nhiều cha mẹ phải dùng đến quát mắng để khiến con hợp tác. Tuy nhiên, đằng sau phản ứng này có thể là những nguyên nhân tâm lý đáng chú ý.

Chị Đặng Thị Minh Thanh (Long Biên, Hà Nội), mẹ bé Nguyễn Minh Khang, học sinh lớp 1, cho biết từ khi con học mẫu giáo, chị đã nhận thấy bé thường phát âm sai một số âm. Chị từng tự tìm hiểu tài liệu, hướng dẫn con sửa ngọng tại nhà nhưng gặp không ít khó khăn do thiếu phương pháp chuyên môn.

Từng học ngoại ngữ nên chị Thanh có hiểu biết nhất định về khẩu hình và vị trí đặt lưỡi khi phát âm. Tuy nhiên, tiếng Việt có những đặc trưng riêng, khiến chị không biết nên bắt đầu sửa từ âm nào, theo trình tự ra sao. Việc hướng dẫn con chủ yếu dựa vào cảm nhận và kinh nghiệm cá nhân.

Chị lo ngại nói ngọng có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập, đặc biệt khi con bước vào lớp 1. Ở nhà, người thân đã quen với cách phát âm của trẻ nên vẫn hiểu con muốn nói gì, nhưng khi giao tiếp với người ngoài, những lỗi phát âm khiến con gặp khó khăn. Việc phát âm sai còn có thể ảnh hưởng đến khả năng phân biệt âm và viết chính tả.

Trước khi con vào lớp 1, chị từng cân nhắc cho con học tiền tiểu học nhưng sau đó quyết định tự kèm con tại nhà. Do chưa có phương pháp phù hợp, hai tuần đầu đi học, bé gặp một số khó khăn. Nhờ sự hỗ trợ của giáo viên và việc phối hợp sát sao giữa gia đình với nhà trường, hiện khả năng học tập của con đã dần cải thiện.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 2.

Bé Minh Khang đang được chuyên gia test miễn phí. Ảnh PT

Tình cờ biết đến Ngày hội kiểm tra, đánh giá giọng nói miễn phí tại Phố Sách Hà Nội khi đưa con đi chơi, chị Thanh đăng ký cho bé tham gia. Kết quả kiểm tra khiến chị khá bất ngờ.

Trước đó, chị chỉ nhận thấy con thường nhầm âm "kh" thành "h". Sau khi được chuyên gia Phạm Văn Luân kiểm tra trực tiếp, chị mới phát hiện bé còn mắc một số lỗi ở cả nguyên âm và phụ âm khác. Nhờ vậy, chị hiểu rõ hơn những vấn đề con đang gặp phải và biết cần tập trung hướng dẫn con luyện tập ở những âm, vần nào.

"Những tài liệu và phương pháp được giới thiệu tại chương trình rất hữu ích. Khi về nhà, tôi sẽ có định hướng cụ thể hơn để luyện phát âm cho con, thay vì chỉ dạy theo cảm tính như trước", chị Thanh chia sẻ.

Chị cũng mong muốn những chương trình như vậy được tổ chức rộng rãi để tiếp cận nhiều phụ huynh hơn. Bởi không ít gia đình vẫn xem nói ngọng là hiện tượng bình thường ở trẻ nhỏ, trong khi nếu kéo dài, những lỗi phát âm có thể gây trở ngại cho giao tiếp và quá trình học tập.

Nhận diện đúng lỗi để có sửa ngọng hiệu quả

Không chỉ riêng trường hợp bé Minh Khang, nhiều trẻ em và người trưởng thành cũng gặp khó khăn trong phát âm nhưng chưa biết cách nhận diện, điều chỉnh. Ngày 21/11, tại Phố Sách Hà Nội, Công ty TNHH Đào tạo VietSkill phối hợp với Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao phường Cửa Nam tổ chức Ngày hội kiểm tra, đánh giá giọng nói miễn phí và tọa đàm "Thanh âm giọng nói – Phương pháp chữa ngọng triệt để", hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Chương trình quy tụ hơn 100 chuyên gia đào tạo giọng nói, giáo viên và những người hoạt động trong lĩnh vực sư phạm giọng nói, chữa ngọng đến từ nhiều địa phương. Người tham dự được kiểm tra, đánh giá giọng nói miễn phí, nhận diện các lỗi phát âm và tư vấn phương pháp luyện tập phù hợp.

Trong khuôn khổ sự kiện, các chuyên gia tập trung trao đổi về vai trò của giọng nói trong giáo dục, giao tiếp và đời sống; những lỗi phát âm phổ biến, nguyên nhân hình thành và phương pháp điều chỉnh.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 3.

Chuyên gia Nguyễn Thị Thanh Mai chia sẻ về cách chữa ngọng và sử dụng sách luyện tập "Phương pháp chữa ngọng triệt để". Ảnh PT

Chuyên gia ngôn ngữ Nguyễn Thị Thanh Mai chia sẻ về phương pháp chữa ngọng và cách sử dụng sách luyện tập; chuyên gia Phạm Văn Luân giới thiệu phương pháp sử dụng bản đồ chữa ngọng. Chuyên gia An Ngọc trình bày chuyên đề luyện giọng trong giảng dạy, đọc podcast và thu âm bài giảng. Các hoạt động thực hành, hướng dẫn luyện phát âm trực tiếp cũng được triển khai dành cho học sinh nhiều lứa tuổi và người đi làm.

Chia sẻ tại tọa đàm, chuyên gia Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh ý nghĩa của việc gìn giữ và phát huy vẻ đẹp tiếng Việt, bắt đầu từ cách mỗi người sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hằng ngày.

Tiếng Việt có sự phong phú về âm thanh, ngữ điệu và sắc thái văn hóa. Sự đa dạng về vùng miền, dân tộc và môi trường sống cũng tạo nên những khác biệt trong cách phát âm. Vì vậy, rèn luyện giọng nói không chỉ giúp mỗi người giao tiếp rõ ràng, tự tin hơn mà còn góp phần lan tỏa tình yêu tiếng Việt.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 4.

Chuyên gia Phạm Văn Luân chia sẻ phương pháp sử dụng bản đồ chữa ngọng

Theo chuyên gia Phạm Văn Luân, chữa ngọng điều quan trọng là người học phải nhận diện được lỗi sai, hiểu cách tạo âm, sau đó từng bước điều chỉnh thói quen phát âm cũ.

"Chữa ngọng không phải quá trình quá khó khăn. Điều quan trọng là mỗi người cần kiên trì rèn luyện từng bước, thay đổi dần thói quen phát âm cũ. Trước hết phải nhận diện được lỗi sai của bản thân, sau đó chủ động sửa đổi và tập thích nghi với cách phát âm mới. Khi thực hiện đều đặn, việc sửa ngọng sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn", chuyên gia Phạm Văn Luân chia sẻ.

Các chuyên gia đã chỉ ra một số nhóm lỗi phát âm thường gặp của người Việt như nhầm lẫn N – L; phát âm chưa rõ nguyên âm, phụ âm; cắt ngắn các vần dài; đặt sai vị trí lưỡi khi phát âm; nhầm lẫn các nhóm âm S – X, D – GI – R và thanh hỏi – ngã.

Đáng chú ý, trẻ em có thể tiếp nhận cách phát âm từ những người thường xuyên giao tiếp với mình. Nếu cha mẹ, người chăm sóc hoặc giáo viên phát âm chưa rõ một số âm, trẻ có thể bắt chước và dần hình thành thói quen tương tự. Vì vậy, việc hỗ trợ trẻ không nên chỉ dừng ở yêu cầu trẻ nói lại cho đúng. Người lớn cũng cần nhận diện lỗi phát âm của chính mình, điều chỉnh thói quen giao tiếp và tạo môi trường ngôn ngữ phù hợp cho trẻ.

Độ tuổi nào nên chú trọng sửa ngọng cho trẻ?

Sự đồng hành của cha mẹ và những người xung quanh có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ. Việc thường xuyên trò chuyện, lắng nghe, đọc sách và hướng dẫn trẻ phát âm trong sinh hoạt hằng ngày giúp trẻ có thêm cơ hội thực hành giao tiếp.

Phụ huynh không nên mặc định mọi lỗi phát âm ở trẻ đều tự hết khi lớn lên. Một số lỗi nhẹ có thể tự cải thiện khi nhận thức của trẻ phát triển hơn. Tuy nhiên, trẻ sẽ không thể tự khỏi nếu mật độ lỗi quá dày, dễ dẫn đến rối loạn ngôn ngữ hoặc khi trẻ gặp các cản trở về cấu trúc âm thanh do bệnh lý như sứt môi, hở hàm ếch. Những trường hợp kéo dài hoặc ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, trẻ cần được đánh giá để có hướng hỗ trợ phù hợp.

Đề cập đến thời điểm can thiệp, chuyên gia Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng, giai đoạn trước 6 tuổi cần được đặc biệt quan tâm vì đây là thời kỳ trẻ phát triển mạnh về ngôn ngữ và chuẩn bị bước vào lớp 1. Khoảng 4 tuổi là thời điểm thuận lợi để bắt đầu chú trọng điều chỉnh những lỗi phát âm ở trẻ.

Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận và mức độ mắc lỗi ở mỗi trẻ không giống nhau. Vì vậy, phụ huynh cần căn cứ vào tình trạng thực tế để lựa chọn cách hướng dẫn, luyện tập phù hợp, không nên áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả trẻ. Với người trưởng thành, việc cải thiện phát âm vẫn có thể thực hiện thông qua luyện tập kỹ thuật, điều chỉnh thói quen và thực hành thường xuyên.

Chữa ngọng không đơn thuần là sửa một vài âm phát âm chưa chuẩn. Đó còn là hành trình giúp mọi người tìm lại sự tự tin, khơi dậy khả năng giao tiếp và mở ra nhiều cơ hội phát triển trong tương lai.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 5.

Thông qua ngày hội, các chuyên gia mong muốn giúp cộng đồng nâng cao nhận thức về vai trò của giọng nói, đồng thời khuyến khích mỗi gia đình chủ động quan tâm đến cách phát âm của trẻ ngay từ những năm đầu đời.

Can thiệp sớm, lựa chọn phương pháp phù hợp và có sự đồng hành của những người có chuyên môn sẽ giúp mỗi em nhỏ từng bước hoàn thiện giọng nói của mình. Việc học tập của trẻ sẽ rất hanh thông, kỹ năng mềm và khả năng ứng biến cũng vượt trội hơn. Ngược lại, nếu nền tảng phát âm sai, càng học nhiều từ mới, trẻ càng tích lũy thêm nhiều lỗi.

Tại sao cha mẹ không nên chờ con lớn mới sửa lỗi phát âm khi trẻ nói ngọng - Ảnh 6.NSND Lan Hương 'dở khóc dở cười' với màn nói ngọng thời thơ ấu của con trai

GĐXH - Ở tuổi hưu, NSND Lan Hương lần đầu hé lộ chuyện "dở khóc dở cười" khi sửa tật nói ngọng cho con trai thời thơ ấu. Qua đó, nữ nghệ sĩ nhấn mạnh tầm quan trọng của tiếng Việt: "Muốn nói hay, trước hết trẻ phải nói đúng".