Ăn nhạt nhưng huyết áp vẫn cứ lên vun vút, chuyên gia dinh dưỡng chỉ ra nguyên do quen thuộc
GĐXH - Nhiều người cho rằng chỉ cần giảm muối trong khi nấu thức ăn hàng ngày là đủ để hỗ trợ kiểm soát huyết áp mà quên mất rằng nhiều nguồn natri ẩn trong thực phẩm có thể khiến nỗ lực này chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Nhiều người đang trong quá trình kiểm soát huyết áp đều chọn cách cắt giảm muối khi nấu ăn nhưng vẫn chưa đạt hiệu quả như mong đợi. Nguyên nhân có thể nằm ở những nguồn natri ít được chú ý như nước dùng, nước chấm, thực phẩm muối chua và đồ chế biến sẵn. Theo chuyên gia dinh dưỡng, muốn kiểm soát huyết áp hiệu quả, chỉ ăn nhạt hơn trong bữa cơm là chưa đủ.
Nguyên nhân do đâu mà ăn nhạt nhưng huyết áp vẫn cao?
Việc tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng gây ra các bệnh lý tim mạch. Theo số liệu được Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành trong độ tuổi 30-79 mắc tăng huyết áp. Đáng chú ý, tỷ lệ người bệnh được kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu còn thấp.
Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa muối, người tăng huyết áp nên chú ý khẩu phần. (Ảnh minh hoạ)
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, tăng huyết áp góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh tim mạch tại nước ta. Việc phát hiện và kiểm soát bệnh sớm có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe lâu dài.
Một trong những biện pháp thường được khuyến cáo là giảm lượng muối trong khẩu phần ăn. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người dù đã chủ động nêm nhạt hơn nhưng huyết áp vẫn ở mức cao.
Lý giải vấn đề này, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 cho biết, giảm natri có thể góp phần hạ huyết áp, nhưng việc đưa chỉ số huyết áp về mức mục tiêu điều trị là vấn đề khác.
Bởi huyết áp không chỉ phụ thuộc vào lượng muối trong một bữa ăn mà còn chịu ảnh hưởng của nhiều cơ chế sinh lý, trong đó có khả năng điều hòa muối và nước của thận, sức cản mạch máu và đặc điểm đáp ứng của từng người.
Do đó, một chế độ ăn có vị nhạt chưa chắc đã đồng nghĩa với việc tổng lượng natri tiêu thụ trong ngày thấp.
Những nguồn muối nhiều người không để ý khi ăn uống
Một sai lầm khá phổ biến là chỉ tính lượng muối cho trực tiếp vào nồi thức ăn mà bỏ qua natri có sẵn trong các loại thực phẩm và gia vị khác. Theo TS Lê Thị Hương Giang, khi đánh giá lượng natri tiêu thụ, cần tính đến cả nước dùng phở, nước mắm, hạt nêm, dưa cà muối và thực phẩm chế biến sẵn.
Đây đều là những thành phần quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình. Nếu sử dụng đồng thời nhiều loại gia vị và thực phẩm giàu natri, tổng lượng natri nạp vào cơ thể có thể cao hơn đáng kể so với dự tính. WHO khuyến cáo người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 2.000mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5g muối ăn từ tất cả các nguồn.
Ví dụ, một gói thực phẩm đóng gói có hai khẩu phần, mỗi khẩu phần chứa 400mg natri. Nếu ăn hết cả gói, lượng natri nạp vào đã là 800mg, tương đương 40% mức tối đa 2.000mg được khuyến nghị trong ngày.
Vì vậy, người muốn kiểm soát huyết áp cần chú ý cả thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trên bao bì, lựa chọn gia vị và cách chế biến món ăn, thay vì chỉ giảm lượng muối khi nấu.
Muốn kiểm soát huyết áp, chỉ ăn nhạt là chưa đủ
Bên cạnh giảm natri, áp dụng chế độ ăn DASH cũng là giải pháp được các tổ chức chuyên môn khuyến nghị trong kiểm soát tăng huyết áp. DASH là chế độ ăn được xây dựng nhằm hỗ trợ phòng ngừa và kiểm soát huyết áp, chú trọng lựa chọn thực phẩm cân đối và lành mạnh. Theo TS Lê Thị Hương Giang, các nghiên cứu thực tế cho thấy việc thay đổi chế độ ăn có thể mang lại những cải thiện đáng kể đối với chỉ số huyết áp.
Cụ thể, sau 8 tuần áp dụng chế độ ăn DASH, nhóm thực hiện có mức giảm huyết áp tâm thu hơn 5,5mmHg và huyết áp tâm trương hơn 3mmHg so với nhóm đối chứng. Khi kết hợp chế độ ăn này với giảm lượng muối, mức giảm huyết áp tâm thu trung bình có thể đạt tới 11,5mmHg.
Để áp dụng DASH vào bữa ăn gia đình Việt, người dân có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản:
- Thay một số bữa ăn có giò chả, cá muối bằng cá tươi, thịt nạc hoặc đậu phụ chế biến ít gia vị.
- Luân phiên các loại rau củ, trái cây theo mùa.
- Ưu tiên ăn trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên sử dụng nước ép có thêm đường.
- Bổ sung ngũ cốc nguyên hạt vào khẩu phần.
- Lựa chọn sữa ít béo nếu phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng.
Những thay đổi này giúp đa dạng thực phẩm trong khẩu phần, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc vào các món ăn chế biến sẵn hoặc có hàm lượng muối cao.
3 thói quen khác cần thay đổi để hỗ trợ kiểm soát huyết áp
Ngoài chế độ ăn, một số thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát huyết áp.
- Hạn chế rượu bia: Người thường xuyên sử dụng rượu bia cần chú ý cả số lần uống và lượng tiêu thụ trong mỗi lần. Việc giảm rượu bia là một trong những thay đổi lối sống được khuyến nghị nhằm hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
- Tăng cường vận động: Người ít vận động có thể bắt đầu bằng những quãng đi bộ vừa sức, sau đó tăng dần thời gian và cường độ tùy khả năng. Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch.
- Kiểm soát cân nặng: Với người thừa cân, giảm cân hợp lý có thể hỗ trợ cải thiện chỉ số huyết áp và sức khỏe chuyển hóa.
Tuy nhiên, việc điều chỉnh chế độ ăn cần phù hợp với thể trạng. Đối với người cao tuổi gầy yếu hoặc đang sụt cân ngoài ý muốn, ưu tiên quan trọng vẫn là bảo đảm ăn đủ chất và duy trì sức khỏe.
Kiểm soát tăng huyết áp không phải là việc chỉ cần bỏ thêm muối khỏi bữa ăn. Người dân cần nhìn lại toàn bộ khẩu phần, từ gia vị, thực phẩm chế biến sẵn đến các món ăn quen thuộc, đồng thời duy trì vận động và điều chỉnh cân nặng phù hợp.
