Bữa ăn bán trú 40.000 đồng lèo tèo giá đỗ: Bài toán lỗ hổng quản lý và giải pháp giám sát ba bên

PV: Thưa bác sĩ, nhìn từ chuỗi sự cố bán trú dồn dập diễn ra từ những ngày đầu năm học đến nay, dưới góc độ bảo vệ quyền trẻ em, ông đánh giá thế nào về thực trạng tổ chức bữa ăn học đường tại các trường học hiện nay?

BS. Nguyễn Trọng An: Dưới góc độ bảo vệ quyền trẻ em, thực trạng bữa ăn bán trú hiện nay rất đáng lo ngại vì quyền được chăm sóc sức khỏe và bảo vệ an toàn của học sinh chưa thực sự được đặt ở vị trí trung tâm.

Bữa ăn bán trú không đơn thuần là hoạt động hậu cần, mà liên quan trực tiếp đến sự phát triển thể chất và quyền lợi cơ bản của trẻ. Tuy nhiên, liên tiếp các sự cố đầu năm học đã gây bàng hoàng cho phụ huynh. Điển hình, tại Trường Tiểu học Trung Giã B (Hà Nội), dư luận bức xúc trước phản ánh khay cơm bán trú giá 40.000 đồng nhưng chỉ lèo tèo vài cọng giá đỗ, ít thịt băm và một miếng thịt xiên nướng. Tại Trường THCS Hồ Văn Long (phường Bình Tân, TP.HCM), phụ huynh phát hiện thịt bốc mùi, trứng cút chua, chả cá hư hỏng khiến nhiều học sinh bị đau bụng.

Những sự cố này phơi bày bất cập trong công tác quản lý, nhất là trong bối cảnh đầu năm học luôn ghi nhận nhiều xáo trộn về mặt tổ chức, nhân sự lẫn số lượng học sinh. Đặc biệt, năm 2026 diễn ra đợt sáp nhập các trường học công lập trên quy mô toàn quốc, khiến quy mô học sinh tại nhiều cơ sở giáo dục tăng vọt.

Khi quy mô tăng đột biến, hạ tầng tổ chức bữa ăn lập tức đối mặt với bài toán tải trọng. Nếu nhà trường tự nấu, nguy cơ thiếu hụt nhân lực và quá tải trong khâu kiểm soát thực phẩm đầu vào là rất lớn. Ngược lại, nếu lựa chọn phương án thuê suất ăn công nghiệp, việc phải vận chuyển thức ăn từ khoảng cách xa dễ làm ảnh hưởng trực tiếp đến độ tươi ngon và an toàn dinh dưỡng. Đây là những áp lực thực tế đòi hỏi các trường phải tính toán cẩn trọng ngay từ khâu thiết kế vận hành.

Khoảng cách lớn giữa hồ sơ pháp lý và chất lượng thực tế

PV: Thực tế hiện nay, hầu hết các trường khi xảy ra sự cố đều xuất trình đầy đủ hồ sơ kiểm định và định lượng dinh dưỡng trên giấy. Theo ông, kẽ hở nào khiến một quy trình đã tròn vai về mặt thủ tục vẫn không ngăn được rủi ro thực tế?

BS. Nguyễn Trọng An: Khoảng cách giữa hồ sơ pháp lý và chất lượng trên khay cơm thực tế vẫn là một kẽ hở lớn. 

Thứ nhất, giấy tờ chỉ có giá trị ở thời điểm ký kết, không bảo đảm thực phẩm giao mỗi sáng không bị tráo đổi hàng trôi nổi.

Thứ hai, việc kiểm tra báo trước tạo cơ hội cho các cơ sở làm đẹp sổ sách và đối phó.

Thứ ba, việc nghiệm thu chủ yếu bằng cảm quan và đánh giá bằng mắt thường, thiếu hẳn xét nghiệm đột xuất hay test nhanh hóa chất.

Muốn an toàn thực chất, phải chuyển từ việc duyệt hồ sơ sang ba bước giám sát trực tiếp tại bếp Đó là kiểm tra và test nhanh thực phẩm đầu vào, giám sát chặt chẽ quá trình chế biến, đồng thời bắt buộc lưu mẫu thức ăn 24 giờ để làm căn cứ pháp lý xử lý vi phạm.

PV: Ông có nhắc đến hai mô hình bán trú phổ biến hiện nay là nhà trường tự nấu hoặc hợp đồng với đơn vị cung cấp bên ngoài. Dưới góc nhìn quản lý y tế và chăm sóc trẻ em, mô hình nào tiềm ẩn nhiều kẽ hở hơn?

BS. Nguyễn Trọng An: Cả hai mô hình đều tồn tại những ưu điểm và rủi ro riêng, đòi hỏi việc lựa chọn phải dựa trên năng lực quản lý thực tế của từng nhà trường chứ không thể áp đặt cào bằng.

Với bếp ăn tự nấu: Nhà trường chủ động hoàn toàn từ khâu chọn nguyên liệu đến chia suất, đồng thời tạo điều kiện cho giáo viên và phụ huynh dễ dàng quan sát. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khả năng nhận biết chất lượng thực phẩm đầu vào. Nhiều loại thực phẩm nhìn mắt thường vẫn tươi ngon nhưng thực chất đã qua tẩm ướp hóa chất, khó phát hiện bằng mắt hay bằng mùi. Chưa kể, việc buộc giáo viên tham gia kiêm nhiệm kiểm tra bếp ăn cũng gây áp lực lớn khi đây không phải chuyên môn chính của họ.

Với suất ăn công nghiệp: Dù giúp nhà trường giảm bớt gánh nặng vận hành bếp tại chỗ, nhưng rủi ro lại chuyển sang khâu vận chuyển và kiểm soát nguồn gốc. Khi suất ăn đã đóng khay sẵn đưa tới, trường gần như bất lực trong việc kiểm chứng toàn bộ quy trình chế biến trước đó. Nếu xảy ra sự cố ngộ độc, số lượng học sinh chịu ảnh hưởng sẽ rất lớn và việc truy xuất, phân định trách nhiệm pháp lý giữa nhà trường với doanh nghiệp cung ứng cũng vô cùng phức tạp.

Tháo gỡ điểm nghẽn thực thi và cơ chế phối hợp ba bên

PV: Trước những rủi ro đó, ngày 13/9, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 64/CĐ-TTg siết chặt trách nhiệm kiểm tra, giám sát. Vì sao việc triển khai các chỉ đạo này ở cấp cơ sở vẫn còn những điểm nghẽn, thưa ông?

BS. Nguyễn Trọng An: Việc thực thi Công điện 64 ở cấp cơ sở đang gặp vướng mắc lớn, đặc biệt là tại các trường ngoài công lập hoặc khu vực địa phương còn khó khăn.

Khó khăn thứ nhất: Mất cân đối giữa mức thu bán trú và chi phí thực tế để có một suất ăn đạt chuẩn.

Khó khăn thứ hai: Bài toán truy xuất nguồn gốc thực phẩm sạch trong một chuỗi cung ứng phức tạp, khiến các trường lúng túng trong việc kiểm soát tận gốc.

Tuy nhiên, chúng ta đã có những tín hiệu tích cực từ thực tiễn. Ví dụ tại Hà Nội, việc đưa công nghệ vào quản lý thông qua các ứng dụng như HanoiCheck đang giúp dịch chuyển mô hình giám sát. Mô hình này hướng tới việc để chính quyền địa phương đóng vai trò quản lý chính, trong khi nhà trường tập trung vào nhiệm vụ giáo dục. Hội đồng nhân dân, hội phụ huynh và các lực lượng liên quan cùng tham gia giám sát.

PV: Vậy để bữa ăn bán trú không còn là nỗi lo thường trực, đâu là những giải pháp căn cơ cần ưu tiên nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi và sức khỏe của học sinh?

BS. Nguyễn Trọng An: Trẻ em có quyền được ăn một bữa ăn đủ dinh dưỡng, ngon miệng và an toàn. Để bảo vệ quyền này, chúng ta phải thiết lập được cơ chế phối hợp ba bên giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương.

Về phía nhà trường: Hiệu trưởng phải là người chịu trách nhiệm cuối cùng về an toàn bán trú. Trường phải công khai toàn bộ danh mục thực phẩm, thực đơn, đơn vị cung ứng và các chứng nhận pháp lý. Trong đấu thầu, tuyệt đối không lấy tiêu chí giá rẻ làm ưu tiên hàng đầu mà phải đặt năng lực an toàn lên trước. Đồng thời, khuyến khích lãnh đạo nhà trường và giáo viên trực tiếp ăn cùng học sinh để phát hiện ngay các bất cập về định lượng và chất lượng.

Về phía phụ huynh: Ban đại diện cha mẹ học sinh cần thực hiện quyền giám sát một cách thực chất thông qua cơ chế kiểm tra đột xuất khâu giao nhận thực phẩm và khu vực bếp nấu, tránh việc kiểm tra báo trước mang tính đối phó.

Về phía chính quyền và cơ quan quản lý: Cần tăng cường thanh tra đột xuất và đánh giá độc lập năng lực của nhà thầu trước khi cấp phép tham gia vào môi trường học đường.

Sau cùng, yếu tố quyết định vẫn là tính răn đe của pháp luật. Khi xảy ra vi phạm, không thể chỉ dừng lại ở việc cắt hợp đồng hay xử phạt hành chính đơn thuần. Nếu người đứng đầu nhà trường hoặc đơn vị cung cấp buông lỏng quản lý, gây hậu quả đến sức khỏe của trẻ, phải truy cứu trách nhiệm xử lý nghiêm minh theo quy định của Luật Trẻ em và pháp luật hiện hành.

PV: Xin cảm ơn Bác sĩ!

Minh Giang - Thanh Hằng - Nhật Minh - Như Thùy - Hải Yến

Bác sĩ cảnh báo nguy cơ xảy ra sự cố từ bữa ăn bán trú, phụ huynh không nên bỏ qua trước ngày con tựu trường

GĐXH - Khi chuyển từ những bữa ăn được gia đình kiểm soát sang ăn bán trú, trẻ có thể tiếp xúc với nhiều loại thực phẩm và nguy cơ dị ứng cũng trở nên khó lường hơn. Đáng lưu ý, phản ứng dị ứng ở trẻ có thể tiến triển nhanh, thậm chí đe dọa tính mạng nếu chuyển sang phản vệ mà không được nhận biết và xử trí kịp thời.