Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang

GĐXH - Vào mùa mưa, kiến ba khoang thường xuất hiện ở những nơi có độ ẩm cao như: đồng ruộng, nơi nhiều cây cối. Khi kiến ba khoang bò lên da người, nhiều người có thói quen đập, vỗ côn trùng trên da. Điều này có thể dẫn đến độc tố Pederin có thể gây viêm da tiếp xúc, khiến vùng da tổn thương đỏ rát, nổi mụn nước, thậm chí loét nếu chăm sóc không đúng cách.

Vì sao kiến ba khoang có thể gây tổn thương da?

Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang là tình trạng tổn thương da cấp tính xảy ra khi da tiếp xúc với độc tố Pederin có trong cơ thể loài côn trùng này. Độc tố được giải phóng khi kiến bị nghiền nát hoặc chà xát trên bề mặt da, gây phản ứng viêm tại vùng tiếp xúc.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang - Ảnh 1.

Kiến ba khoang thường xuất hiện tại khu vực gần đồng ruộng, vườn cây và có thể bay vào nhà khi bị thu hút bởi ánh sáng.

Kiến ba khoang thường phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, đặc biệt vào mùa mưa. Ở Việt Nam, chúng có thể xuất hiện nhiều từ khoảng tháng 9 đến tháng 11, nhất là sau những đợt mưa lớn hoặc thời điểm thu hoạch lúa.

Trong môi trường tự nhiên, kiến ba khoang thường sinh sống ở ven ruộng lúa, vườn cây, bãi cỏ và những nơi có độ ẩm cao. Đây cũng là loài côn trùng có ích đối với nông nghiệp do thức ăn của chúng chủ yếu là các loại sâu hại như rầy nâu, sâu cuốn lá.

Khi môi trường sống bị xáo trộn do mưa lớn, ngập úng hoặc hoạt động thu hoạch nông nghiệp, kiến ba khoang có thể di chuyển đến khu dân cư. Loài côn trùng này có đặc tính bị thu hút bởi ánh sáng, do đó thường bay vào nhà, bám trên quần áo, chăn màn hoặc các vật dụng sinh hoạt.

Đáng chú ý, kiến ba khoang không chủ động tấn công con người. Tổn thương da thường xảy ra khi chúng vô tình bị đập, giết hoặc chà xát trên cơ thể.

Dấu hiệu nhận biết viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang

Theo ThS.BS CKII Phạm Ngọc Hảo, Khoa Da liễu và Miễn dịch Dị ứng, Bệnh viện 19-8, tổn thương da do kiến ba khoang thường xuất hiện sau khi tiếp xúc với độc tố vài giờ, có thể rõ hơn trong khoảng 6-24 giờ. Bệnh dễ bị nhầm lẫn với zona thần kinh, herpes hoặc một số bệnh viêm da khác nếu chỉ quan sát bằng mắt thường.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý là tổn thương thường xuất hiện ở những vùng da hở như mặt, cổ, tay và chân. Ban đầu, vùng da tiếp xúc có thể đỏ, nóng rát, sau đó xuất hiện các mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ li ti trên nền da viêm.

Các tổn thương có thể tạo thành vệt dài, thường có hình dạng không đều, tương ứng với vùng da bị dính độc tố khi côn trùng bị chà xát. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát, châm chích như bị bỏng, kèm theo ngứa và khó chịu.

Một dấu hiệu khác có thể gặp là tổn thương dạng đối xứng ở hai bề mặt da tiếp xúc với nhau, chẳng hạn vùng da ở hai bên nếp gấp. Hiện tượng này thường được gọi là tổn thương dạng đối diện hoặc "hôn nhau", xảy ra khi độc tố từ vùng da tổn thương tiếp xúc sang vùng da bên cạnh.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang - Ảnh 2.

Nếu không được chăm sóc đúng cách, tổn thương da do kiến ba khoang có thể tiến triển thành phỏng rộp, trợt loét.

BS Hảo cho biết thêm, vùng da bị viêm có thể xuất hiện mụn nước, phỏng rộp, trợt hoặc loét. Nếu tổn thương lan rộng, người bệnh có thể kèm theo biểu hiện toàn thân như sốt hoặc nổi hạch lân cận.

Do biểu hiện của viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang có thể giống nhiều bệnh da liễu khác, người bệnh không nên tự chẩn đoán và điều trị theo kinh nghiệm. Khi xuất hiện tổn thương bất thường, đặc biệt là tình trạng đau rát, phồng rộp hoặc lan rộng, cần được bác sĩ chuyên khoa da liễu thăm khám.

Cách xử trí khi bị kiến ba khoang tiếp xúc với da

Theo các BS khuyến cáo, việc xử trí đúng ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế độc tố tiếp xúc với da và giảm nguy cơ tổn thương nặng hơn.

Không dùng tay đập hoặc chà xát kiến ba khoang

Khi phát hiện kiến ba khoang bò trên cơ thể, cần bình tĩnh thổi nhẹ hoặc dùng một tờ giấy để gạt côn trùng ra khỏi da. Tuyệt đối không dùng tay không đập, miết hoặc nghiền nát chúng vì có thể khiến độc tố tiếp xúc trực tiếp với vùng da rộng hơn.

Nếu nghi ngờ da đã tiếp xúc với kiến ba khoang, cần nhanh chóng rửa sạch vùng da đó bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ. Sau khi rửa, có thể thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn sạch, tránh chà xát mạnh lên vùng da tổn thương.

Chăm sóc vùng da bị tổn thương đúng cách

Khi da xuất hiện biểu hiện đỏ rát, nổi mụn nước hoặc phồng rộp, người bệnh cần giữ vùng tổn thương sạch sẽ, tránh gãi, cào hoặc tự ý làm vỡ mụn nước.

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định các dung dịch làm sạch, thuốc bôi hoặc sản phẩm chăm sóc da phù hợp nhằm giảm viêm, làm dịu và hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da.

Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bôi có chứa corticoid mạnh, kháng sinh hoặc phối hợp nhiều loại thuốc khi chưa được bác sĩ hướng dẫn. Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc da

Một số người có thói quen đắp lá cây, bôi các loại thuốc dân gian hoặc sử dụng nguyên liệu tự chế lên vùng da bị viêm với mong muốn làm dịu và nhanh khỏi. Tuy nhiên, những cách xử trí này có thể khiến vùng da tổn thương bị kích ứng thêm, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và làm chậm quá trình phục hồi.

Ngoài ra, không nên tự ý chọc vỡ mụn nước, bóc lớp da bị trợt hoặc dùng các chất có tính kích ứng để sát khuẩn. Những hành động này có thể khiến tổn thương lan rộng và tăng nguy cơ để lại vết thâm sau viêm.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Người bệnh nên đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu khi vùng da tổn thương xuất hiện mụn mủ, dịch đục, loét sâu, sưng đau tăng lên hoặc lan rộng. Những trường hợp tổn thương ở vùng mặt, đặc biệt quanh mắt, cũng cần được thăm khám sớm.

Nếu xuất hiện sốt, nổi hạch hoặc các biểu hiện bất thường khác, người bệnh không nên chủ quan mà cần được bác sĩ đánh giá để có hướng điều trị phù hợp.

Cách phòng tránh kiến ba khoang xâm nhập vào nhà

Do kiến ba khoang thường bị thu hút bởi ánh sáng, việc hạn chế côn trùng bay vào nhà và giữ gìn vệ sinh không gian sống là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tiếp xúc.

Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

- Hạn chế thu hút côn trùng: Buông rèm cửa vào buổi tối, hạn chế để ánh sáng đèn chiếu trực tiếp ra khu vực cửa sổ, ban công. Có thể sử dụng đèn ánh sáng vàng ở những vị trí gần cửa ra vào, cửa sổ để giảm sự thu hút của một số loài côn trùng. 

- Lắp lưới chống côn trùng: Sử dụng lưới chắn tại cửa sổ, cửa thông gió và những vị trí côn trùng có thể bay vào nhà. 

- Kiểm tra chăn màn, quần áo: Trước khi ngủ, nên kiểm tra giường, chăn, gối và giũ quần áo trước khi mặc. Nếu phát hiện kiến ba khoang trên các vật dụng, cần dùng giấy hoặc dụng cụ phù hợp để loại bỏ, tránh tiếp xúc trực tiếp bằng tay. 

- Giữ gìn vệ sinh nhà ở: Thường xuyên quét dọn, vệ sinh các góc khuất, ban công và khu vực gần cửa sổ. Hạn chế để cây cỏ, bụi rậm phát triển sát khu vực sinh hoạt. 

- Sử dụng đồ bảo hộ khi làm việc: Khi phát quang bụi rậm, vệ sinh môi trường hoặc làm việc ở khu vực gần đồng ruộng, nên mặc quần áo dài tay, đeo găng và sử dụng các phương tiện bảo hộ phù hợp.

Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang có thể gây đau rát, phồng rộp và ảnh hưởng đến sinh hoạt nếu không được xử trí đúng cách. Tuy nhiên, người dân hoàn toàn có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách phòng tránh côn trùng xâm nhập vào nhà, không đập hoặc chà xát kiến trên da và vệ sinh vùng da tiếp xúc ngay khi phát hiện. Khi tổn thương có dấu hiệu bất thường, cần thăm khám chuyên khoa da liễu thay vì tự ý điều trị tại nhà.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang - Ảnh 3.Bác sĩ da liễu cảnh báo nguy cơ khi tự ý đắp cây vòi voi lên vùng da viêm

GĐXH - Cây vòi voi được một số người sử dụng theo kinh nghiệm dân gian để đắp lên vùng da tổn thương với mong muốn giảm viêm, giảm ngứa. Tuy nhiên, theo bác sĩ da liễu, việc tự ý giã lá cây vòi voi đắp lên vùng da đang viêm, trầy xước hoặc có vết thương hở có thể làm tăng nguy cơ kích ứng, viêm da tiếp xúc và nhiễm khuẩn.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang - Ảnh 4.Món ăn sáng nhiều người cho là 'chắc dạ' nhưng với 5 nhóm người này bác sĩ khuyên nên hạn chế

GĐXH - Một gói xôi nóng có thể là lựa chọn tiện lợi cho bữa sáng, nhưng lượng tinh bột và năng lượng trong món ăn này không phải lúc nào cũng phù hợp với mọi người. Đặc biệt, 5 nhóm người dưới đây cần chú ý khi ăn xôi để tránh gây thêm áp lực cho sức khỏe.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh, cảnh giác viêm da bỏng rát do kiến ba khoang - Ảnh 5.Ăn nhạt nhưng huyết áp vẫn cứ lên vun vút, chuyên gia dinh dưỡng chỉ ra nguyên do quen thuộc

GĐXH - Nhiều người cho rằng chỉ cần giảm muối trong khi nấu thức ăn hàng ngày là đủ để hỗ trợ kiểm soát huyết áp mà quên mất rằng nhiều nguồn natri ẩn trong thực phẩm có thể khiến nỗ lực này chưa đạt hiệu quả như mong muốn.