Nấu nước tía tô: Dùng lá tươi hay lá khô mới giữ được nhiều dưỡng chất?
GĐXH - Cùng là lá tía tô nhưng khi chuyển từ dạng tươi sang dạng khô, hương thơm và một số thành phần thực vật có thể thay đổi. Theo ThS.BS Nguyễn Vũ Bình, Giảng viên Đại học Y Hà Nội, sự khác biệt này là điều người dùng nên biết trước khi lựa chọn nguyên liệu nấu nước uống.
Lá tía tô tươi hay khô tốt hơn? Cách chọn và sử dụng để giữ giá trị dinh dưỡng
Tía tô là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt. Lá tía tô thường được ăn kèm với các món cuốn, cháo, canh hoặc dùng làm nguyên liệu tạo hương vị cho nhiều món ăn. Bên cạnh cách sử dụng trong chế biến thực phẩm, nhiều người còn có thói quen nấu nước lá tía tô để uống với mong muốn tận dụng những lợi ích từ loại cây này.
Lá tía tô tươi có mùi thơm đặc trưng, thường được sử dụng làm rau gia vị và nấu nước uống.
Khi tìm mua tía tô, người tiêu dùng có thể lựa chọn lá tươi hoặc sản phẩm đã được phơi, sấy khô. Lá tươi có mùi thơm đặc trưng, dễ sử dụng ngay sau khi sơ chế. Trong khi đó, lá khô thuận tiện hơn cho việc dự trữ, bảo quản và sử dụng khi không có sẵn nguyên liệu tươi. Sự khác biệt này khiến nhiều người băn khoăn liệu quá trình làm khô có làm mất đi phần lớn dưỡng chất trong lá tía tô hay không.
"Trên thực tế, tía tô chứa nhiều thành phần thực vật như tinh dầu, các hợp chất phenolic và flavonoid. Một số hợp chất trong loại lá này được quan tâm nghiên cứu nhờ tiềm năng chống oxy hóa và chống viêm. Tuy nhiên, hàm lượng các thành phần có thể thay đổi tùy giống cây, điều kiện trồng trọt, thời điểm thu hái, cách sơ chế và bảo quản" - ThS.BS Nguyễn Vũ Bình, Giảng viên Đại học Y Hà Nội cho biết.
BS Bình cho biết thêm, chính vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc lá tía tô còn tươi hay đã khô để kết luận loại nào có giá trị dinh dưỡng cao hơn. Quá trình phơi, sấy có thể làm thay đổi một số thành phần, trong khi cách bảo quản cũng ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu theo thời gian.
Để lựa chọn phù hợp, người dùng cần hiểu rõ ưu điểm, hạn chế của từng dạng tía tô và những lưu ý khi sử dụng, đặc biệt nếu có thói quen uống nước lá tía tô thường xuyên.
Lá tía tô tươi và lá tía tô khô khác nhau thế nào?
Lá tía tô tươi: Giữ hương thơm tự nhiên và thuận tiện khi chế biến
Nước lá tía tô là thức uống được nhiều người lựa chọn, nhưng không nên sử dụng thay thế hoàn toàn nước lọc.
Lá tía tô tươi chứa nước, tinh dầu, vitamin và nhiều hợp chất thực vật. Do chưa trải qua quá trình phơi hoặc sấy, lá tươi thường giữ được mùi thơm đặc trưng, trong đó có những thành phần tinh dầu dễ bay hơi.
Khi dùng để nấu nước, lá tía tô tươi tạo mùi thơm nhẹ, vị đặc trưng và thường được nhiều người lựa chọn vì dễ tìm mua, dễ sơ chế. Ngoài ra, loại lá này còn có thể sử dụng trực tiếp trong các món ăn, giúp tăng hương vị và bổ sung thêm rau xanh cho khẩu phần.
Tuy nhiên, lá tươi có hàm lượng nước cao nên dễ héo, dập và hư hỏng nếu bảo quản không đúng cách. Khi lựa chọn, nên ưu tiên lá có màu sắc tự nhiên, không bị úa vàng, dập nát hoặc có dấu hiệu sâu bệnh bất thường.
Trước khi sử dụng, cần nhặt bỏ lá hỏng, rửa kỹ dưới vòi nước sạch để loại bỏ đất cát và tạp chất. Chỉ nên nấu lượng vừa đủ dùng, tránh để nước lá đã nấu ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài.
Lá tía tô khô: Tiện lợi, dễ dự trữ nhưng phụ thuộc cách làm khô
Nước lá tía tô là thức uống được nhiều người lựa chọn, nhưng không nên sử dụng thay thế hoàn toàn nước lọc.
Lá tía tô khô được tạo ra bằng cách làm giảm lượng nước trong nguyên liệu thông qua phơi hoặc sấy. Khi được xử lý và bảo quản đúng cách, sản phẩm vẫn có thể giữ lại một phần các hợp chất thực vật vốn có trong lá.
Ưu điểm của dạng khô là nhẹ, dễ bảo quản và thuận tiện khi sử dụng. Người dùng có thể dự trữ để nấu nước hoặc chế biến khi cần mà không phải mua lá tươi thường xuyên. Đây cũng là lựa chọn phù hợp với những người muốn sử dụng tía tô ngoài thời điểm thu hoạch.
Dù vậy, quá trình phơi, sấy có thể làm thay đổi thành phần hóa học của lá. Một số chất nhạy cảm với nhiệt, ánh sáng và oxy có thể bị suy giảm hoặc biến đổi. Đặc biệt, các thành phần tạo hương dễ bay hơi có thể thất thoát trong quá trình làm khô, khiến mùi thơm của lá khô không còn giống hoàn toàn lá tươi.
Chất lượng lá tía tô khô vì thế phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu ban đầu, nhiệt độ và thời gian làm khô cũng như điều kiện bảo quản. Không nên chọn sản phẩm có dấu hiệu ẩm, mốc, đổi màu bất thường hoặc có mùi lạ.
Sau khi mở bao bì, nên bảo quản lá khô trong hộp hoặc túi kín, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và hơi ẩm. Nếu phát hiện nguyên liệu bị mốc hoặc có dấu hiệu hư hỏng, cần loại bỏ, không nên cố sử dụng bằng cách rửa hoặc đun sôi.
Nên chọn lá tía tô tươi hay lá tía tô khô để nấu nước uống?
Việc lựa chọn lá tía tô tươi hay khô phụ thuộc vào mục đích sử dụng và điều kiện bảo quản của mỗi gia đình.
Nếu muốn thưởng thức hương thơm tự nhiên, sử dụng lá trong các món ăn hoặc nấu nước dùng ngay, lá tía tô tươi là lựa chọn thuận tiện. Ngược lại, nếu cần dự trữ nguyên liệu trong thời gian dài, lá tía tô khô có ưu thế hơn về tính tiện dụng, miễn là sản phẩm được làm khô và bảo quản đúng cách.
Điều cần lưu ý là chưa thể khẳng định nước lá tía tô tươi có lợi ích sức khỏe vượt trội so với nước nấu từ lá khô. Sự khác biệt về thành phần giữa hai dạng nguyên liệu không đồng nghĩa với việc một loại chắc chắn mang lại hiệu quả sức khỏe tốt hơn.
Một số nghiên cứu về tía tô tập trung vào các hợp chất thực vật có tiềm năng chống oxy hóa, chống viêm. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về thành phần hoặc tác dụng trong phòng thí nghiệm không thể được hiểu là bằng chứng cho thấy uống nước lá tía tô có thể điều trị bệnh hoặc thay thế thuốc. Người dùng không nên xem loại nước này như một phương pháp chữa bệnh hay giải độc cơ thể.
Những lưu ý khi sử dụng nước lá tía tô
Dù lựa chọn lá tươi hay lá khô, người dùng cũng cần chú ý đến chất lượng nguyên liệu và cách chế biến. Với lá tươi, nên chọn nguồn cung cấp đáng tin cậy, rửa sạch trước khi nấu. Với lá khô, cần kiểm tra tình trạng nguyên liệu, tránh sử dụng sản phẩm ẩm mốc hoặc không rõ nguồn gốc.
Nước lá tía tô sau khi nấu nên được sử dụng trong thời gian phù hợp, không để quá lâu ở nhiệt độ phòng. Nếu chưa dùng hết, cần bảo quản trong dụng cụ sạch, đậy kín và làm lạnh; khi có dấu hiệu biến chất, cần bỏ đi.
Bên cạnh đó, không nên uống nước lá tía tô với lượng lớn hoặc dùng thay thế hoàn toàn nước lọc. Tía tô chủ yếu là thực phẩm và rau gia vị, không phải thuốc điều trị. Việc sử dụng thường xuyên với mục đích hỗ trợ sức khỏe cần được cân nhắc dựa trên tình trạng cá nhân.
Đối với người đang mang thai, có bệnh nền hoặc phải sử dụng thuốc dài ngày, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước khi duy trì thói quen uống nước lá tía tô thường xuyên. Đây là cách thận trọng để tránh tự ý sử dụng các loại nước thảo mộc khi chưa hiểu rõ mức độ phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.
Nhìn chung, lá tía tô tươi và lá tía tô khô đều có thể được sử dụng trong chế biến thực phẩm và nấu nước uống. Thay vì tìm một loại được cho là tốt hơn tuyệt đối, người dùng nên quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu, cách sơ chế và liều lượng sử dụng hợp lý. Đó mới là những yếu tố thiết thực giúp bảo đảm an toàn khi đưa tía tô vào chế độ ăn uống hằng ngày.
