Bệnh nhân ung thư dùng thuốc Nam, thuốc Bắc: Bác sĩ cảnh báo điều gì?
GĐXH - Tự ý hái lá cây, mua thuốc Nam, thuốc Bắc không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng không đúng liều trong quá trình điều trị ung thư có thể khiến người bệnh gặp thêm các vấn đề về gan, thận, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục điều trị.
Thuốc Nam, thuốc Bắc không rõ nguồn gốc có thể gây rủi ro cho người bệnh ung thư nếu tự ý sử dụng.
Sau khi được chẩn đoán ung thư, bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, nhiều người bệnh và gia đình còn tìm kiếm thêm các phương pháp có thể hỗ trợ sức khỏe trong và sau quá trình điều trị. Trong đó, thuốc Nam, thuốc Bắc và các loại dược liệu được nhiều người quan tâm, thậm chí có người tự tìm bài thuốc theo lời truyền miệng, mua sản phẩm trên mạng hoặc tự hái, tự sắc các loại lá cây để sử dụng.
Tuy nhiên, việc một loại thuốc có nguồn gốc từ cây cỏ không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể sử dụng tùy ý. Với bệnh nhân ung thư, lựa chọn thuốc, liều lượng và thời điểm sử dụng cần được cân nhắc dựa trên tình trạng bệnh, các phương pháp điều trị đang thực hiện và những thuốc khác mà người bệnh đang dùng.
Đáng lưu ý, nếu sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không xác định được thành phần hoặc dùng sai liều, người bệnh có thể phải đối mặt với những tác dụng không mong muốn, thậm chí ảnh hưởng đến quá trình điều trị ung thư.
Vậy người bệnh ung thư có nên sử dụng thuốc Nam, thuốc Bắc trong và sau điều trị? Nếu muốn phối hợp Đông y với các phương pháp điều trị hiện đại, cần lưu ý những gì? TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương – Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện 19-8 Bộ Công an đưa ra những khuyến cáo đáng lưu ý.
Người bệnh ung thư không nên tự ý dùng thuốc Nam, thuốc Bắc
TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương - Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện 19-8.
Trong quá trình điều trị ung thư, không ít người bệnh tìm đến thuốc Nam, thuốc Bắc với mong muốn hỗ trợ sức khỏe, giảm tác dụng phụ hoặc tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, việc tự mua thuốc, tự hái cây thuốc hoặc sử dụng các bài thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.
TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương, Giám đốc Trung tâm Ung Bướu, Bệnh viện 19-8 Bộ Công an cho biết, người bệnh ung thư không nên lạm dụng thuốc Nam, thuốc Bắc, đặc biệt là các loại thuốc không xác định rõ nguồn gốc và thành phần.
"Một vấn đề cần phải nhắc đến là có những người bệnh có thể tự đi hái lá cây hoặc tìm mua các loại thuốc Nam, thuốc Bắc nhưng không biết chính xác đó là cây gì, có phù hợp với tình trạng bệnh hay không và có thể gây ra tác dụng không mong muốn nào. Không phải cứ ung thư là điều trị cùng một loại thuốc" - Bác sĩ Phương lưu ý.
Điều này cũng có ý nghĩa quan trọng khi người bệnh muốn sử dụng thuốc cổ truyền hoặc dược liệu trong thời gian điều trị ung thư. Mỗi người bệnh có loại ung thư, giai đoạn bệnh, phương pháp điều trị, bệnh lý đi kèm và tình trạng chức năng gan, thận khác nhau. Vì vậy, việc sử dụng một loại thuốc chỉ dựa trên kinh nghiệm truyền miệng hoặc lời giới thiệu của người khác là không phù hợp.
Tự dùng thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây tổn thương gan, thận
Theo TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương, một trong những nguy cơ đáng lo ngại là người bệnh sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không đúng liều lượng, sau đó xuất hiện các vấn đề sức khỏe như suy giảm chức năng gan, thận, vàng mắt, vàng da.
Khi người bệnh quay trở lại bệnh viện để tiếp tục hóa trị, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị ung thư khác, tình trạng tổn thương cơ quan có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp tục điều trị.
Bác sĩ Phương cho biết có trường hợp người bệnh sử dụng các loại thuốc lá tự đi cắt, tự sắc uống. Khi xảy ra tác dụng không mong muốn, người bệnh mới quay trở lại bệnh viện. Điều đáng nói là lúc này, bác sĩ không chỉ phải đánh giá tình trạng ung thư mà còn phải xử lý các vấn đề sức khỏe phát sinh sau quá trình tự sử dụng thuốc.
Không thể mặc định rằng thuốc có nguồn gốc từ cây cỏ thì luôn an toàn. WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) cũng lưu ý chất lượng và độ an toàn của thuốc thảo dược có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có việc nhận diện sai cây thuốc, nhiễm tạp chất, sử dụng quá liều hoặc tương tác với các thuốc khác.
Thuốc Nam, thuốc Bắc có thể tương tác với thuốc điều trị ung thư
Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), một số sản phẩm thảo dược và thực phẩm bổ sung khi sử dụng cùng thuốc điều trị ung thư có thể làm thay đổi quá trình hấp thu, chuyển hóa hoặc thải trừ thuốc, từ đó ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc hoặc làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi.
NCI khuyến cáo người bệnh ung thư cần thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc, sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung đang sử dụng trước và trong quá trình điều trị.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi "tự nhiên" không đồng nghĩa với "an toàn". NCI cũng cảnh báo một số sản phẩm thảo dược có thể gây hại khi dùng riêng, dùng với các chất khác hoặc dùng ở liều cao; một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc điều trị ung thư. Do đó, người bệnh không nên tự ý uống thuốc Nam, thuốc Bắc cùng hóa trị, xạ trị, thuốc điều trị đích, liệu pháp miễn dịch hoặc các thuốc khác mà không thông báo cho bác sĩ điều trị.
Không nên tự hái cây thuốc để điều trị ung thư
Người bị ung thư không nên tự ý sử dụng các loại thuốc lá do truyền miệng hay buôn bán trên mạng.
Theo chuyên gia, việc tự nhận diện cây thuốc rồi hái về sử dụng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Người bệnh có thể không xác định chính xác tên cây, bộ phận được sử dụng, hàm lượng hoạt chất hoặc liều lượng phù hợp. Trong khi đó, cùng một loại dược liệu nhưng chất lượng có thể khác nhau tùy nguồn nguyên liệu, cách thu hái, sơ chế, bảo quản và chế biến.
WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) cho biết các vấn đề về chất lượng dược liệu có thể liên quan đến việc nhận diện nhầm loài thực vật, pha trộn hoặc nhiễm tạp chất, cũng như các yếu tố trong quá trình thu hái, chế biến, vận chuyển và bảo quản.
Vì vậy, việc một người bệnh được mách một loại cây "người khác uống thấy tốt" không có nghĩa loại cây đó phù hợp với tất cả bệnh nhân ung thư. Đặc biệt, không nên coi việc uống thuốc Nam, thuốc Bắc là một phương pháp có thể thay thế điều trị ung thư đã được bác sĩ chỉ định.
NCI nhấn mạnh hiện không có bằng chứng cho thấy một loại thực phẩm, chế độ ăn, vitamin, khoáng chất, thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược đặc biệt có thể làm chậm ung thư, chữa khỏi ung thư hoặc ngăn ung thư tái phát; một số sản phẩm còn có thể gây vấn đề khi làm thay đổi tác động của điều trị. Nếu muốn dùng thuốc cổ truyền khi điều trị ung thư, cần làm gì?
Theo TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương, người bệnh nếu có nhu cầu sử dụng thuốc Đông y nên đi khám bác sĩ về y học cổ truyền và sử dụng những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được phép lưu hành."Mục tiêu là để bác sĩ đánh giá tình trạng cụ thể của người bệnh, lựa chọn phương pháp phù hợp và xem xét khả năng phối hợp với phương pháp điều trị ung thư đang được thực hiện" - BS Minh Phương nhấn mạnh.
Quan điểm này phù hợp với nguyên tắc chung của WHO về việc tích hợp y học cổ truyền vào hệ thống chăm sóc sức khỏe theo hướng có bằng chứng, bảo đảm an toàn và có sự quản lý phù hợp.
Tại Việt Nam, pháp luật cũng đặt ra các yêu cầu về chất lượng và nguồn gốc của dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền. Luật Dược quy định dược liệu phải đạt tiêu chuẩn chất lượng, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; thuốc cổ truyền lưu hành cũng phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng theo quy định.
Thông tư 38/2021/TT-BYT cũng quy định việc chứng minh nguồn gốc, xuất xứ của dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền; đồng thời yêu cầu lưu giữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc, chất lượng, số lô, ngày sản xuất và hạn dùng đối với các sản phẩm tương ứng.
Do đó, thay vì tự hái cây hoặc mua các loại thuốc được truyền miệng, người bệnh nên lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh và sản phẩm hợp pháp, có thông tin rõ ràng, đồng thời cho bác sĩ điều trị ung thư biết tất cả các loại thuốc và dược liệu mình đang sử dụng.
5 điều người bệnh ung thư cần nhớ khi dùng thuốc Nam, thuốc Bắc
Thứ nhất, không tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc.
Người bệnh không nên sử dụng các loại lá cây, bài thuốc hoặc thuốc bột không xác định được thành phần, nguồn gốc và liều lượng.
Thứ hai, không tự ý thay thuốc điều trị ung thư bằng thuốc Nam, thuốc Bắc
Thuốc cổ truyền và các phương pháp y học cổ truyền, nếu được sử dụng, cần được xem xét như một phần của quá trình chăm sóc phù hợp thay vì tự ý thay thế phương pháp điều trị ung thư do bác sĩ chỉ định.
Thứ ba, phải thông báo với bác sĩ điều trị ung thư
Ngay cả khi sản phẩm được quảng cáo là "thảo dược", "thuốc gia truyền" hay "hoàn toàn tự nhiên", người bệnh vẫn cần cho bác sĩ biết mình đang sử dụng gì. Các sản phẩm thảo dược có thể tương tác với thuốc điều trị ung thư.
Thứ tư, không tự tăng liều với suy nghĩ uống nhiều sẽ nhanh khỏi
Liều lượng không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Với người bệnh ung thư, việc đánh giá liều và khả năng sử dụng còn cần tính đến tình trạng bệnh và chức năng các cơ quan.
Thứ năm, không trì hoãn việc điều trị hoặc tái khám
Nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, mệt nhiều, bất thường về tiêu hóa, tiểu tiện hoặc các biểu hiện bất thường khác sau khi sử dụng thuốc, người bệnh cần thông báo cho cơ sở y tế để được đánh giá.
Lời khuyên của chuyên gia
TS.BS Nguyễn Thị Minh Phương nhấn mạnh người bệnh ung thư cần thận trọng khi sử dụng thuốc Nam, thuốc Bắc, đặc biệt với những sản phẩm không rõ nguồn gốc, không kiểm soát được liều lượng và thành phần.
Nếu người bệnh có nhu cầu phối hợp Đông y trong quá trình điều trị ung thư, việc sử dụng cần được thực hiện dưới sự tư vấn của bác sĩ phù hợp và trao đổi với bác sĩ ung bướu đang trực tiếp điều trị.
Mục tiêu cuối cùng không phải là lựa chọn Đông y hay Tây y theo cách loại trừ lẫn nhau, mà là bảo đảm mọi phương pháp người bệnh sử dụng đều được cân nhắc về lợi ích, nguy cơ, tương tác thuốc và tính an toàn, tránh để một phương pháp hỗ trợ trở thành nguyên nhân làm gián đoạn điều trị ung thư.
Dựng 'bác sĩ', tạo bệnh nhân khỏi u rồi bán 'thuốc Nam gia truyền': Kịch bản lừa bệnh nhân trên mạng