10 năm sau dịch SARS: Thành công của cuộc “tao ngộ chiến”

Các bác sĩ đọc phim X-quang của bệnh nhân SARS.

“Sau 45 ngày chống chọi với dịch bệnh, Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới khống chế thành công dịch SARS, nhưng cái giá phải trả rất đắt. Trong số 63 bệnh nhân SARS thì có đến quá nửa là bác sĩ, y tá, nhân viên tế trực tiếp chăm sóc bệnh nhân. Trong đó, 5 nhân viên y tế và cả BS Carlo Urbani đã không qua khỏi. Điều này sẽ luôn nhắc nhở chúng ta đề cao cảnh giác với những bệnh lạ mới phát sinh để có những biện pháp phòng chống dập dịch kịp thời”.             Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long

“Có cán bộ của Viện vào BV Việt Pháp (Hà Nội) lấy mẫu bệnh phẩm về xét nghiệm thì vừa xét nghiệm vừa khóc. Hỏi vì sao, cán bộ này bảo: Nhìn đồng nghiệp nằm thoi thóp trên giường bệnh, những người khác thì hoang mang thương lắm mà không biết giúp được gì. Thời gian này, tại BV Việt Pháp có những bác sĩ, y tá còn dặn trước với gia đình rằng có thể không trở về vì không thể bỏ đồng nghiệp lại được”, TS Phạm Ngọc Đính bồi hồi nhớ lại.

Trước đây, cũng giống như cúm A/H7N9 hiện nay, bệnh SARS xuất hiện đầu tiên tại Trung Quốc và trở thành nỗi ám ảnh của toàn nhân loại. SARS đến Việt Nam từ một thương nhân gốc Hoa tên Johnie Chun Cheng. Bệnh nhân này đến khám tại BV Việt Pháp với các triệu chứng giống như cúm nhưng diễn biến rất lạ, có sốt, ho nhiều và khó thở. Các bác sĩ của BV Việt Pháp điều trị cho bệnh nhân như với bệnh cúm thông thường.

Tuy nhiên, bệnh cảnh của bệnh nhân này diễn biến xấu đi rất nhanh, gia đình đã phải đưa bệnh nhân về nước. Khi bệnh nhân về nước cũng là lúc BV Việt Pháp có 5 y tá xuất hiện các triệu chứng giống bệnh nhân Chun Cheng. Lo lắng trước căn bệnh lạ, một bác sĩ người Pháp đang công tác tại BV Việt Pháp lúc đó đã báo cáo lên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Lúc này các nhà khoa học bắt đầu nghi ngờ có mối liên hệ đến một bệnh dịch lạ đang hoành hành ở phía nam Trung Quốc. BS Carlo Urbani – đại diện của WHO đã được cử sang Việt Nam nắm bắt tình hình. Mặc dù được cảnh báo sự nguy hiểm của dịch bệnh và có quyền để về nước nhưng BS Carlo Urbani vẫn ở lại Việt Nam, thường xuyên túc trực bên giường bệnh nhân.

Hai mươi ngày sau khi bệnh nhân người Trung Quốc Johnie Chun Cheng nhiễm SARS đến khám tại BV Việt Pháp, y tá Nguyễn Thị Lượng của bệnh viện là người đầu tiên ra đi vì căn bệnh này. Tiếp theo số người mắc không ngừng tăng, vài ngày lại có thêm một bệnh nhân tử vong. Đến lúc này, SARS đã lây ra 32 quốc gia, vùng lãnh thổ với hơn 8.000 ca mắc, trong đó có 916 người tử vong. Tại Việt Nam, SARS khiến 44 nhân viên của BV Việt Pháp nhiễm bệnh, trong đó có 6 người tử vong. BS Carlo Urbani cũng đã ra đi mãi mãi vì nhiễm SARS vào ngày 29/3/2003.

Những bài học chống dịch

BS Nguyễn Hồng Hà – Phó Giám đốc BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương nhớ lại, đây cũng là dịp mà sự hỗ trợ của quốc tế đối với Việt  Nam rất to lớn. Họ đưa ra cảnh báo, các tổ chức quốc tế hỗ trợ từng khẩu trang, bộ quần áo trong vòng mấy ngày rất nhanh. Nhật Bản hỗ trợ 2 máy thở, các chuyên gia, Thầy thuốc không biên giới đến tận nơi động viên từng bệnh nhân, mua radio cho bệnh nhân nghe tin tức. Sự ủng hộ tinh thần, vật chất của cơ quan đoàn thể, kiều bào nước ngoài, đó là những điều hết sức xúc động. Lúc đó cả xã hội vào cuộc.

“Dịch SARS gây lây cho nhân viên y tế nhiều, đánh vào đội ngũ tham chiến, khiến độ hoang mang càng lớn. Tinh thần cán bộ y tế lúc này mới thực sự thể hiện rõ nhất. Trong hoàn cảnh đối diện với sống chết mong manh nhưng nhân viên y tế không bỏ cuộc. Hết lòng chăm sóc bệnh nhân…”, BS Hồng Hà nói. Trong 34 ca mắc SARS điều trị tại BV Việt Pháp, ôxy đo được ở các bệnh nhân rất thấp nhưng họ được chăm sóc điều trị sát sao, không có ai phải đặt nội khí quản. Cả 34 bệnh nhân đó xét nghiệm đánh giá vào nhóm rất nặng. Phía bệnh viện đã có sáng kiến, mở hết cửa cho thông thoáng không khí lưu thông nên mật độ virus loãng ra không có nhiều sức mạnh như trước.

Cũng theo TS Phạm Ngọc Đính, qua dịch SARS, Việt Nam có 3 bài học chống dịch “xương máu”. Đó là, không thể không thiết lập mạng lưới giám sát các ca bệnh càng sớm càng tốt. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa bệnh viện và các cơ quan chức năng như dịch tễ, y tế dự phòng, xét nghiệm. Thêm nữa, cần chia sẻ thông tin về dịch một cách minh bạch khi phát hiện dịch bệnh hay nghi ngờ dịch bệnh nguy hiểm. Người dân cần biết sự nguy hiểm của dịch, điều này sẽ chống dịch có nguy cơ lây lan rộng và phòng chống dịch hiệu quả. Bên cạnh đó, sự hợp tác với các cơ quan y tế thế giới, đặc biệt là WHO để kịp thời cập nhật thông tin và hướng điều trị. “Đây là những yếu tố thành công của dịch SARS 10 năm trước và cũng là những bài học cần thiết chống dịch hiện nay tại Việt Nam”, TS Phạm Ngọc Đính khẳng định.

Hoài Nam - Vân Khánh