Thả bộ theo phố Tràng Thi, gặp mấy anh bạn kinh doanh máy ảnh, mấy chú xe ôm chào hỏi, tôi nói đi cắt tóc, mọi người gật gù: "Chắc bác lại ra anh Tân".
Cái tên người thợ này đã gần như thành thương hiệu, cũng như cửa hàng nơi anh làm việc vốn đã là thương hiệu mà ngày càng nhiều người, nhất là dân Hà Nội "gốc" biết đến: Hiệu cắt tóc mậu dịch duy nhất còn lại từ thời bao cấp, số 6 phố Tràng Thi thuộc Xí nghiệp Dịch vụ du lịch Hanoi Toserco.
Cửa hiệu do Tân làm tổ trưởng có 16 nhân viên, 11 nữ, 5 nam, có 9 ghế, nhân viên làm việc theo ca. Vài chục năm nay, làn sóng thời trang tóc trẻ lan rộng với những kỹ thuật cắt, tỉa mới lạ, nhưng hiệu cắt tóc mậu dịch này vẫn thủy chung với lối cổ điển mà vẫn giữ được uy tín với khách trong và ngoài nước, thu nhập của các bác phó cạo ở đây vẫn đủ giữ chân họ với nghề.
Rõ ràng là nhiều thị dân Hà Nội vẫn giữ được cái "gu" riêng về "một góc con người" đã định hình từ khá lâu, không phải người thợ nào, "trường phái" thời trang tóc nào cũng đáp ứng được. Thì cũng như phở, bánh cuốn, bún thang, chả cá... Hà Nội là những thức có tính "bảo thủ" rất bền, có thế mới gọi là Hà Nội.
Tôi gọi anh là "người thợ cạo phố Tràng Thi", Tân cười hiền:
- Đã là thợ cạo thì suốt đời nghèo, bác ạ
Đào Xuân Tân tuổi Sửu, Tân Sửu, năm nay 50 tuổi ta. Gia tộc nhà Tân đến con anh đã 4 đời làm nghề cắt tóc. Năm đói Ất Dậu, ông nội Tân là cụ Đào Xuân Viên dắt vợ con từ làng quê nghèo Hà Nam người chết đói như rạ lên Hà Nội kiếm ăn. Có nghề cũ, cụ mở hiệu cắt tóc Đông Anh ở đầu phố Đồng Xuân, truyền nghề cho các con. Những năm 60 của thế kỷ trước, cửa hiệu vào công tư hợp doanh, cụ Viên và người con lớn đi xây dựng kinh tế mới ở Yên Sơn, Tuyên Quang rồi định cư hẳn ở đó.
Thân sinh ra Tân là ông Đào Xuân Đào chuyển lên làm ở cửa hàng cắt tóc 51 Tràng Tiền, thuộc Công ty Ăn uống - Phục vụ Hà Nội. Dịp Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V năm 1981, ông Đào được tuyển đi phục vụ, cắt tóc cho các đại biểu, được chụp ảnh chung với cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Bức ảnh ấy, nhà Tân vẫn giữ, coi như của gia bảo.
Hiệu cắt tóc 51 Tràng Tiền lần lượt do các ông Liêm, Tiến, Tràng làm tổ trưởng, nay chỉ có ông Tràng còn sống. Dạo ấy, quanh Bờ Hồ có 5 hiệu cắt tóc quốc doanh: 51 Tràng Tiền, 36 Lê Thái Tổ, 15 Hàng Khay chuyên cắt tóc nam, 33 Hàng Khay chuyên cắt tóc nữ và 53 Đinh Tiên Hoàng.
Đến năm 1979, hiệu cắt tóc 51 Tràng Tiền đổi chỗ cho Công ty Phát hành sách, chuyển về số 6 Tràng Thi. Tân kể, có ông tuổi ngoại ngũ tuần đến số 6 Tràng Thi cắt tóc, khoe hồi bé vẫn hay đến đây cắt, bị Tân chê không hiểu lai lịch cửa hàng.
Đồ nghề của Tân có mấy thứ gia truyền, cực hiếm là con dao cạo gióng trúc từ đời ông nội anh để lại, nay ít dùng vì không có thợ quay giỏi và không tìm đâu ra tấm da mài dao, cùng chiếc máy sấy tóc nhãn hiệu Calor cũng từ thời Pháp. Vì là thợ "gia truyền" nên Tân vẫn cắt theo lối cổ điển. Cái lược gỗ anh dùng sống dày đến 4 ly, đã mòn đến hơn một nửa, răng lược chỉ còn dài hơn 1 cm, Tân nói đã dùng nó hơn chục năm. Khi lùa vào tóc, hớt ngược lên, cây lược giữ tóc rất chắc, bằng mấy kẹp hai ngón tay theo kiểu "thời trang trẻ".
Theo Tân, để cắt được mái tóc đẹp, người thợ phải căn cứ vào chất tóc, mềm hay cứng, khô hay ướt và hình dáng khuôn mặt khách, dài hay tròn, gầy hay béo, "quả" đầu có cân đối không mà dùng kéo hay dùng tông đơ. Tóc cứng rễ tre muốn để ngôi không nên cắt ngắn quá, dễ dựng ngược lởm chởm...
Những điều này nói ra thì khô khan, ai cũng có thể biết nhưng phải để tâm vào việc, tích lũy kinh nghiệm qua những lời khen, chê của khách mới có linh cảm chính xác được. Về cơ bản, chỉ có mấy công đoạn để tạo dáng một cái tóc: chải, tỉa thưa, tỉa mỏng, bấm, cạo... Người thợ phải là người sáng tạo trong mỗi công đoạn ấy, sáng tạo trong góc nhìn, trong mỗi nhát kéo nông sâu.
Tân còn nổi tiếng là người chuyên cắt tóc cho nhiều vị lãnh đạo cấp cao.
Lần đầu tiên Tân được cắt tóc cho vị lãnh đạo cấp cao là vào khoảng năm 1997. Từ đó đến nay, cứ đều đặn đến kỳ, Tân lại được gọi đến phục vụ. Tôi hỏi Tân mỗi lần như thế có xe đưa đón không, Tân nói không, các chú cảnh vệ gọi điện, Tân cứ việc đi xe máy đến nhà. Tân vẫn dùng bộ đồ nghề làm việc hằng ngày, cắt cho dân thế nào thì cắt cho vị lãnh đạo thế ấy. Kể cả khi cạo, Tân cũng dùng cái lưỡi dao lam bẻ đôi, có sát trùng bằng cồn. Tân kể, tóc "thủ trưởng" thuộc loại mềm, dễ cắt, dễ lấy "phom".
Dĩ nhiên cắt tóc cho lãnh đạo cấp cao thì phải cẩn thận, tuyệt đối không được để sây sát, tỉa tót phải thật kỹ lưỡng, không để tóc lỏi. Cắt tóc xong, ông thường tự gội lấy. Trong lúc ngồi cho Tân "lách cách", "thủ trưởng" thường ân cần hỏi Tân công việc thế nào, cửa hàng có đông khách không, anh chị em thu nhập ra sao, các cháu học hành thế nào... Nhiều khi ông tranh thủ đọc sách báo, tài liệu. Nhiều lần Tân được tặng quà, có lần vào dịp Trung thu, "thủ trưởng" tự tay hái hai quả bưởi trong vườn bảo Tân mang về cho các cháu. Tân cho con một quả, mời anh chị em của hàng "hưởng lộc" một quả. Anh còn "vinh dự được chăm sóc mái tóc" cho nhiều vị lãnh đạo cấp cao khác của Nhà nước và thành phố.
Tân nói với tôi: "Chỉ có người phụ nghề chứ chả nghề nào phụ người bác ạ". Người thợ tài hoa, công nhân lao động giỏi cấp thành phố ấy hài lòng với cuộc sống, tự hào với cái nghề bình dị mà 4 đời nhà anh đã truyền nhau theo đuổi. Con trai lớn của anh bây giờ cũng là một tay kéo có hạng. Hà Nội còn có những gia đình như thế, những con người như thế, còn giữ được nền nếp hào hoa Kinh kỳ Kẻ Chợ.
Theo Hà Nội Mới
