Bản quyền nhạc số: Không kiện là không trả tiền?

Sau khi khởi kiện, nhạc sĩ Trần Lập đã nhận được phí tác quyền với các ca khúc của mình từ Công ty VNG. Ảnh: TL

Trần Lập đã đạt được  thỏa thuận với Zing MP3

Vụ kiện của nhạc sĩ Trần Lập với trang nghe nhạc trực tuyến Zing MP3 (thuộc Công ty Cổ phần VNG) mới đây lại tiếp tục khơi dậy sự bức xúc của các nghệ sĩ trước thực trạng “xài chùa” các ca khúc khá phổ biến hiện nay. Theo nội dung đơn khởi kiện của Trần Lập thì anh phát hiện trang mạng xã hội trực tuyến Zing MP3 có đăng tải và chia sẻ bài hát “Đường đến vinh quang” mà anh là tác giả nhưng không thực hiện nghĩa vụ tác quyền. Khi phát hiện sự việc, Trần Lập đã gửi công văn đến VNG yêu cầu bồi thường và trả tiền tác quyền với những ca khúc mà trang này đang sử dụng. Theo đó, Trần Lập yêu cầu VNG bồi thường tổng cộng 155 triệu đồng (bao gồm cả chi phí thuê luật sư). Tuy nhiên, phía VNG không đồng ý với mức bồi thường này, đồng thời cho rằng Trần Lập đã xác định sai đối tượng khởi kiện.

Công ty này lý giải, trang mạng Zing MP3 do mình sở hữu và quản lý nhưng với mục đích cùng nghe cùng chia sẻ các bài hát. Bản ghi âm bài hát “Đường đến vinh quang” là do một người dùng đăng lên chứ không phải do công ty. Những người là thành viên của trang mạng này đều được quyền đăng các bài hát lên và người dùng thì chỉ được nghe hoặc xem. Tất cả dịch vụ này là miễn phí, công ty chỉ kinh doanh nhạc số thu phí từ nguồn khách tải bài hát làm nhạc chờ, nhạc chuông.

Điều này được luật sư Nguyễn Trường An - người đại diện pháp lý cho nhạc sĩ Trần Lập, thuộc Công ty Luật Phạm&Associates cho rằng, đó là sự phủ định hết sức vô lý. “Anh kinh doanh từ chính tác phẩm của nhạc sĩ trên trang của mình nhưng lại từ chối trả tiền, đẩy trách nhiệm về phía công chúng. Việc đưa ca khúc lên mạng gây thiệt hại rất lớn cho nhạc sĩ, đó là sản phẩm của họ không bán được. Trong khi đó, để làm ra một sản phẩm, nhạc sĩ phải đầu tư một số tiền không nhỏ”, luật sư Nguyễn Trường An nói.

Trao đổi với chúng tôi vào chiều 9/12 về diễn biến mới trong vụ kiện của nhạc sĩ Trần Lập với VNG, luật sư Nguyễn Trường An cho biết, sau khi ra tòa, phía VNG và Trần Lập đã có một thỏa thuận mới. Theo đó, phía VNG thừa nhận sai sót của mình chứ không phủ nhận như trước. Thêm vào đó, VNG cũng đưa ra những giải pháp hòa giải. Bên cạnh việc trả phí tác quyền với các ca khúc của Trần Lập, công ty này còn hỗ trợ các dịch vụ quảng bá cho album mới nhất mà Trần Lập sẽ phát hành vào ngày 12/12 tới đây. Ngoài ra, hai bên sẽ tiến hành ký hợp đồng khai thác tác phẩm chính thức chứ không “thả nổi” như trước. Tuy nhiên, số tiền bồi thường là bao nhiêu, giá trị kinh tế của bản hợp đồng này thế nào thì không được tiết lộ.

Nhưng theo luật sư Nguyễn Trường An, Trần Lập khá hài lòng với thỏa thuận mới này. Trước đó, phía VNG đưa ra mức giá khá “bèo” là 8.000 đồng/tháng/bản nhạc khi ký hợp đồng với các tác giả. Phương án khác là 100 triệu đồng/33 bản nhạc và 2 album trong vòng 10 năm. Tính ra, cũng chỉ hơn 8 triệu đồng/tháng cho các ca khúc của thủ lĩnh Bức Tường.

Dắt nhau ra tòa

Trước nhạc sĩ Trần Lập, các ca sĩ Mỹ Tâm, Lệ Quyên cũng đã chiến thắng trong việc đòi bản quyền nhạc số với các công ty dịch vụ viễn thông, mạng điện thoại di động MobiFone, VinaPhone, Viettel... đã sử dụng các ca khúc của mình trong dịch vụ nhạc chuông, nhạc chờ và một số dịch vụ khác để kinh doanh thương mại. Sau đó, các đơn vị kinh doanh nhạc chuông, nhạc chờ đồng ý trả tiền cho ca sĩ Mỹ Tâm với tư cách là “người biểu diễn”. Số tiền Mỹ Tâm thu được từ quyền biểu diễn khoảng gần 1 tỷ đồng.

Năm 2013, ca sĩ Lệ Quyên cũng kiện 9 trang nghe nhạc trực tuyến đã sử dụng CD “Khúc tình xưa 2” và “Tình khúc yêu thương” của cô với số tiền lên đến 11 tỷ đồng (trong đó Zing MP3 là 6 tỷ đồng). Vụ việc chưa kịp ra tòa vì ngay sau đó, các công ty đã có thiện chí hợp tác và ca sĩ Lệ Quyên đã đạt được mức đền bù thỏa đáng. Từ những tiền lệ này, các vụ kiện sau như của nhạc sĩ Trần Lập cũng dễ dàng được giải quyết hơn so với trước đây nhưng hiện vẫn không có nhiều nghệ sĩ lên tiếng đòi quyền lợi chính đáng cho mình.

Theo ông Nguyễn Đức Thắng - Phó Phòng cấp phép của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thì một trong những khó khăn lớn nhất để các nghệ sĩ đòi hỏi quyền lợi của mình không phải là hệ thống pháp lý không chặt chẽ như nhiều người vẫn nghĩ. Ông Thắng cho biết: “Văn bản pháp luật về quyền tác giả hiện tại khá đầy đủ, như Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định 131/2013 qui định về xử phạt hành chính về quyền tác giả và quyền liên quan, Thông tư 07/2012 quy định trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan... Tuy nhiên, khó khăn và phức tạp cho các tổ chức quản lý tập thể quyền và tác giả, chủ sở hữu của tác phẩm khi đi kiện, khiếu nại, đòi quyền lợi chính đáng cho các tác phẩm là các đơn vị kinh doanh đang cố gắng đổ trách nhiệm cho người dùng upload nội dung, không muốn chịu trách nhiệm hoàn toàn trong khi lợi nhuận từ quảng cáo và các hình thức kinh doanh khác thì doanh nghiệp hưởng lợi tất cả, còn người dùng và các tác giả không được chia sẻ hay trả thù lao hợp lý”.

Hiện nay, để bảo vệ tác phẩm của mình chặt chẽ hơn, một số ca sĩ nổi tiếng đã chủ động hơn với các biện pháp bảo vệ chứ không còn đợi xảy ra vi phạm mới kiện tụng. Ca sĩ Mỹ Tâm là người đi đầu trong xu hướng này. Không chỉ bảo vệ các tác phẩm ghi âm ở trong nước bằng việc hợp tác với Keeng.vn (đơn vị phát hành nhạc số online), Mỹ Tâm còn bảo vệ trong phạm vi quốc tế. Đó là lí do tại sao “họa mi tóc nâu” hợp tác với Youtube để được bảo vệ bản quyền hiệu quả hơn.

Minh Nhật