Bánh đa nem làng Chều và người giữ hồn quê 700 năm

Người người làm nghề, nhà nhà làm nghề. Ảnh: T.Linh.

Làm giàu với nghề

Chúng tôi ghé thăm cơ sở thu mua sản xuất bánh đa nem của anh Trần Văn Tường, Trưởng thôn Mão Cầu kiêm Chủ tịch Hiệp hội sản xuất và kinh doanh bánh đa nem làng Chều khi hàng chục nhân công đang tất bật thu hoạch những phên bánh tráng chuẩn bị cho công đoạn mới. Trong ngôi nhà 2 tầng khang trang, đầy đủ tiện nghi, anh Tường kể về quãng thời gian tham gia quân ngũ cũng như những bươn trải, khó khăn trong đời thường để đạt được những thành quả như ngày hôm nay.

Sinh năm 1967, nhập ngũ năm 1985, sau khi xuất ngũ anh đảm nhiệm chức vụ Bí thư chi bộ xóm. Đến năm 2005, được sự tín nhiệm của bà con trong thôn, anh Tường được bà con tin tưởng bầu làm Trưởng thôn. Thấy làng Chều có nghề truyền thống sản xuất bánh đa nem nhưng hết sức tự phát, manh mún, anh liền đứng ra vận động bà con phát triển nghề, rồi tự đi khắp các tỉnh lân cận để tìm thị trường đầu ra cho sản phẩm của làng mình. Để vận động bà con, tự anh đã làm gương. Gia đình anh ngoài việc cấy hái theo thời vụ còn chuyên tâm vào nghề sản xuất bánh đa nem. Lúc đầu chỉ là sản xuất thủ công với những công cụ thô sơ như nồi gang, bếp đất, cho ra sản phẩm không đồng đều, chất lượng chưa được như ý muốn, nhưng đã có những thành công đáng kể mở ra hướng thoát nghèo và vươn lên làm giàu bằng chính nghề truyền thống quê mình.

Sau một thời gian bươn trải, cơ sở sản xuất kinh doanh của anh Tường đã tạo công ăn việc làm thường xuyên cho khoảng 50 lao động địa phương ở các lứa tuổi, với thu nhập từ 3 – 3,5 triệu đồng/người/tháng. Trừ chi phí, mỗi năm nghề bánh đa nem cũng cho gia đình anh thu nhập khoảng 700 – 900 triệu đồng. Năm 2005, anh đã mạnh dạn vay vốn đầu tư mua máy sản xuất bánh đa nem để đáp ứng được những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Nhờ sự cải tiến của máy móc hiện đại nên quá trình sản xuất cũng mang tính liên tục hơn, những lúc cao điểm, mỗi ngày cơ sở của anh cần tới 2 - 3 tạ gạo, còn nếu tính cả làng thì phải từ 5 – 6 tấn gạo/ngày (1kg gạo cho ra từ 0,8 - 0,9 kg bánh đa nem).

Thương hiệu 700 năm

Lần giở những tài liệu được gói gém cẩn thận, anh Tường cho chúng tôi xem lại những ghi chép về sự xuất hiện của loại bánh đa nem đặc sản này. Bánh đa nem làng Chều xuất hiện từ năm 1314 với công lao đặt nền móng của cụ tổ nghề Trần Đình Hán. Sau quá trình phát triển và được sự đón nhận nồng nhiệt, cụ tổ nghề đã đem truyền dạy lại cho dân làng. Cho đến tận bây giờ, ngày 8/2 Âm lịch hằng năm là ngày giỗ tổ nghề đồng thời là ngày hướng kỵ Thành Hoàng tại đình Chều. Đến nay đã qua 700 năm thăng trầm, người dân làng Chều vẫn lưu giữ và duy trì nghề truyền thống này và phát triển thương hiệu bánh đa nem làng Chều nức tiếng.

Giờ đây bên cạnh hai vụ lúa hằng năm thì nghề làm bánh đa nem được coi là một ngành kinh tế đem lại thu nhập chính cho người dân nơi đây. Trước đây, nghề làm bánh đa nem được làm thủ công nên năng suất và thu nhập thấp thì nay công nghệ đã cải tạo đáng kể sự phát triển của sản phẩm. Nếu như trước đây, trong làng có nhiều hộ gia đình tự sản xuất và tự tiêu thụ thì nay đã có những chủ thu mua, đóng gói thành phẩm rồi cung cấp ra thị trường. Ánh mắt ngời lên niềm vui, anh Tường cho biết: “Dù mới chỉ có 53 hội viên nhưng Hiệp hội cũng đã đăng ký thương hiệu Bánh đa làng Chều. Có nhãn hiệu riêng, có con dấu riêng, sản phẩm bánh đa nem làng Chều giờ đây không chỉ nổi tiếng khắp cả nước mà thậm chí còn được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…”.

Bí quyết gia truyền

Mỗi gia đình ở làng Chều đều lưu giữ bí quyết để có được sản phẩm tinh túy nhất ra thị trường. Đó là bí quyết pha chế nguyên liệu khi gạo được giã thành bột nước, có nhà thì dùng muối để bánh đa thêm mặn mà, nhà lại dùng rượu để sản phẩm dẻo hơn. Tuy nhiên, quan trọng nhất là ở khâu tráng bánh trên nồi nước sôi. Với kinh nghiệm, họ biết ở nhiệt độ nào thì sản phẩm chín tới và nhiệt độ nào để bánh đa nem có được màu sắc trắng sáng, giữ được hương thơm của gạo.

Chị Phạm Thị Hoa, một người dân thôn Mão Cầu làm việc tại cơ sở sản xuất của anh Tường cho hay: “Quy trình sản xuất bánh cần phải có sự khéo léo, khi tráng bánh phải đều tay, nhưng phơi bánh đa nem là một công đoạn khá quan trọng vì vậy chỉ sản xuất những ngày nắng thôi chứ những ngày mưa thì không làm gì được”.