Biển xanh Vũng Áng

Đêm ở khu công nghiệp Vũng Áng. Ảnh: N. Phú

1. Bạn tôi, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hướng vừa ở Vũng Áng về khoe với tôi chùm ảnh chụp ở khu kinh tế Vũng Áng với nét mặt hồ hởi, rắn rỏi tuy có chút phờ phạc vì anh thức mấy đêm liền trên công trường. Cũng lạ, phần lớn ảnh anh chụp về ban đêm điều mà giới nhiếp ảnh rất "kị" vì sự phức tạp trong xử lí ánh sáng. Trần Hướng bảo tôi: "Ông là nhà thơ nên đến với đêm Vũng Áng mới thấy cái lung linh, kì diệu giàu chất thơ ở đó". Tôi mới chợt hiểu ra: Tốc độ làm việc ở công trường Vũng Áng đêm cũng như ngày đang vào giai đoạn cao trào, mỗi ngày qua đi là một sự đổi thay nhanh chóng ngoài sức tưởng tượng.

Cách đây không lâu, tôi cùng nhạc sĩ Ngọc Thịnh đến Vũng Áng theo lời mời của cảng vụ của hàng hải Hà Tĩnh viết bài hát cho ngành. Con đường nhựa bê tông chẻ đôi ngọn núi đưa chúng tôi đến nhà máy nhiệt điện đang xây dựng, ống khói khổng lồ vươn lên trời. Nhạc sĩ Ngọc Thịnh gọi đó là ''cây khói". Có những "cây khói" ngoài biển trên các con tàu hàng vạn tấn, lại có những "cây khói" trên đất liền bên bến cảng. "Cây khói" thả trầm tư những làn khói mơ màng, bảng lảng trong sương sớm.

Tôi nhìn ra xa những rặng núi xa mờ vừa ảo ảnh, vừa kì bí như một vòng tay xanh ôm trọn khu kinh tế Vũng Áng vào lòng mình, vào lòng đất mẹ thân thương nơi vùng đất khô cằn sỏi đá với áp lực thiên nhiên khắc nghiệt. Vùng đất phên giậu này khi xưa là bãi đất chiến trường. Có lẽ cái tên Vũng Áng bắt nguồn từ cái làng Vạn Áng chăng? Sách "Phong thổ các huyện, tỉnh Hà Tĩnh", tri huyện Kỳ Anh Lê Đức Trinh (niên hiệu Bảo Đại năm thứ 5) viết: “Giới hạn huyện Kỳ Anh phía Đông đến tận biển khoảng 8km, phía Tây đến Hương Khê 36km, phía Nam đến Quảng Bình 31km, phía Bắc đến Cẩm Xuyên 22km. Dân trong hạt vốn tính thuần phát phong tục đôn hậu, chăm nghề ruộng nương, cầu an thủ cựu, không thích tranh cãi”. Còn sách "An - Tĩnh cổ lục" của học giả người Pháp Le Breton - một nhà giáo nhiều năm dạy học ở Trường Quốc học Vinh thì nhận xét rằng: "Xét về phương diện địa chất nguồn gốc của miền này được chứng minh bởi những đồi bị nước biển xâm thực làm mòn dần, những đồi cát có di hóa thạch và những lớp sò chôn dưới dất. Xứ này trong một thời gian mấy thế kỉ là đất biên giới ngăn cách Chăm Pa và An Nam nhất là vào thế kỉ thứ X và thế kỉ thứ XVII đất Kỳ Anh lại đóng vai trò nổi bật trong lịch sử nước Đại Việt".

Bây giờ trước mắt tôi là những ngôi nhà cao tầng đang xây dựng. Đó là công trình kí túc xá nhân viên với mỗi dãy có 5 tầng gồm 234 phòng 4 người. Mỗi dãy có thể ở 936 người, 8 dãy tổng cộng 7.488 người ở. Bước vào phòng ở tôi ngạc nhiên khi thấy các thiết bị lắp đặt ở đây khá hiện đại và tiện dụng. Tôi bất ngờ khi vào thăm nhà ăn 2 tầng có thể phục vụ mỗi bữa 5.000 người với diện tích mặt sàn 7.610m2. Ông giám đốc điều hành (người Đài Loan) còn rất trẻ cho biết: Tổng Giám đốc Formosa mỗi khi sang đây cũng xuống chọn một suất ăn như nhân viên. Hàng dãy bàn xếp gọn ghẽ như ở khách sạn, hệ thống chiếu sáng đầy đủ và đặc biệt là dây chuyền làm bếp lắp đặt thiết bị của Đài Loan inox màu sáng choang tất cả đều tự động vận hành thông suốt. Ở đây còn xây dựng khu nhà khách 11 tầng (trong đó có 1 tầng ngầm). Từ tầng 1 đến tầng 8 là phòng đơn 1 người có tất cả là 403 phòng. Tầng 10 và tầng 11 là nơi ngắm cảnh.

2. Khu kinh tế Vũng Áng là khu kinh tế ven biển trọng điểm của miền Trung, là cửa ngõ hướng ra biển đa ngành đa lĩnh vực. Với giao thông đường biển rất thuận lợi cho giao lưu quốc tế nằm trên hành lang các tuyến hàng hải quốc tế. Cảng biển Vũng Áng là một trong ba đầu mối giao thông quốc tế của Việt Nam, là cảng có điều kiện tự nhiên lý tưởng bởi địa chất không bồi lắng, ít gió, ít sóng, cự ly từ đất liền ra đến địa phận neo đậu quốc tế (đường cơ sở) bằng 0,8 hải lý (1,4km), rất thuận tiện cho việc neo đậu, bốc xếp. Còn cảng nước Sơn Dương có độ sâu bình quân 25 đến 27m tiếp nhận tàu 40 vạn tấn. Về đường bộ từ cảng Vũng Áng đến biên giới Việt - Lào ngắn nhất với chiều dài 30km. Từ đây đến các tỉnh Đông Bắc Thái Lan là 310km (bằng 2/5 cự ly ra biển của Thái Lan).

Anh Hồ Anh Tuấn - Trưởng ban quản lí cảng Vũng Áng cho tôi biết một vài công trình quan trọng đang thi công. Đó là Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng một công suất 1.200 MW với vốn đầu tư là 1,56 tỉ USD. Khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương Formosa tổng mức đầu tư giai đoạn một là 9,96 tỉ USD gồm nhà máy liên hợp gang thép công suất 7,5 triệu tấn/năm và cảng nước sâu Sơn Dương với 11 cầu cảng công suất xếp dỡ 30 triệu tấn/ năm, 15 tổ máy phát điện công suất 1.500MW. Theo ông Tuấn thì công suất này tương đương với Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Điều làm tôi ngạc nhiên là ngoài 2.023 ha diện tích đất liền của dự án còn có 1.298ha diện tích mặt nước, đây là một cuộc lấn biển kì diệu. Nhớ lại năm xưa quan dinh điền sứ Nguyễn Công Trứ đã cùng dân Kim Sơn quai đê lấn biển thì nay con cháu quê cụ cũng đã lấn biển với một công nghệ mới đó là hút cát san nền. Hàng chục kilômét đường ống sắt lớn hút cát âm thầm, bền bỉ. Công nhân còn bắt được cá to bằng bắp chân qua ống hút nước biển. Những chú cá biển tươi rói đôi mắt mở to ngạc nhiên, giãy đành đạch thân còn lấm vị mặn mòi cát biển. Ở đây còn có những khối bê tông rỗng như tòa nhà 5 tầng được xà lan chở ra bơm cát vào và hạ thủy tạo thành con đê đồ sộ. Đứng giữa công trường tôi ngỡ như lạc vào một khu khai thác dầu mỏ khí đốt bởi hàng trăm máy đóng cọc bằng hơi nén đang hoạt động rất ít thấy bóng người, chỉ nghe tiếng đóng cọc nhịp nhàng khỏe khoắn đều đều tiếng vọng ngân xa.

Anh Tuấn còn cho tôi biết một chi tiết rất thú vị: Nghề thủ công đơn giản nhất ở đây là nhặt nhạnh những phế phẩm do người dân địa phương vào làm được trả tiền ngay 200.000 đồng/ ngày gấp mấy lần sức lao động họ bỏ ra trên đồng ruộng. Ban quản lý dự án cảng cũng ưu tiên cho thanh niên trai tráng khỏe mạnh quanh vùng vào làm bảo vệ khi chưa được học nghề với lương mỗi tháng là 5 triệu đồng ngoài tiền ăn ở hàng ngày, vì thế an ninh được kiểm tra nghiêm ngặt. Nhưng lâu dài thì sao? - Tôi hỏi. Ông Tuấn bảo: Vũng Áng là vùng có quỹ đất lớn đất nhiễm mặn, sản xuất nông nghiệp năng suất thấp ít hiệu quả, phù hợp cho xây dựng phát triển công nghiệp và đô thị. Điều kiện tự nhiên của khu vực Vũng Áng tương đối thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái nghỉ dưỡng. Về lâu dài, Hà Tĩnh là địa bàn dân cư có nền giáo dục ở top đầu quốc gia, lao động dồi dào, nhân dân chịu thương chịu khó. Vì thế, chúng tôi đã có định hướng đào tạo cơ bản đáp ứng nguồn lao động tại chỗ bảo đảm trình độ phục vụ phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại hóa.

Khu kinh tế Vũng Áng có một sức hút hấp dẫn. Đến nay có 210 doanh nghiệp, tổ chức kinh tế đi vào hoạt động, trong đó có 44 dự án trong nước và 29 dự án nước ngoài tạo việc làm cho hơn 12.000 lao động với mức thu nhập bình quân từ 4,5 đến 5 triệu đồng/tháng.  Anh Tuấn ví ở đây giống như một "hợp chủng quốc" vì có gần 1.000 kỹ sư, cán bộ kĩ thuật của mấy chục nước đang làm việc và ngôn ngữ thông dụng nhất để giao tiếp là tiếng Anh.

Xe chúng tôi chạy gần 20km mới hết đường viền bao quanh khu công nghiệp. Qua các cổng gác bao giờ cũng thấy các nhân viên bảo vệ - các chàng trai Việt mặc đồng phục giơ tay chào rất tự tin, miệng nở nụ cười tươi tắn. Một hơi thở của đời sống công nghiệp tươi trẻ đã ùa vào đây.

Bút kí của Nguyễn Ngọc Phú