Bộ phim tuyên chiến và câu trả lời của mafia

Những mảng màu đối lập nhau đến nhức mắt cùng tồn tại trong xã hội là đặc điểm nổi bật nhất mỗi khi người ta nói về nước Ý. Không ai mải mê ca ngợi vẻ đẹp của Venice, của Florence hay sự bất tử của Leonard de Vinci mà không nhớ rằng, đất nước xinh đẹp ấy là cái nôi sản sinh ra một trong những danh từ đáng sợ nhất thế giới: Mafia. Tổ chức tội phạm lớn ấy là cơn ác mộng với không chỉ những người dân Ý, mà còn đối với cả thế giới từ gần hai thế kỷ qua.

Ra đời những năm 1800, “mafia”, hay còn được biết đến với một cái tên đặc trưng Ý khác: “Cosa nostra”, như một tuyên ngôn mặc nhiên được chấp nhận: Việc của chúng tôi. Mafia có mặt và can thiệp vào nhiều hoạt động chính trị, xã hội, kinh tế ở đất nước này, và ở nhiều nơi trên thế giới, như đó là một điều tất yếu phải thuộc về họ vậy. Khối u nhức nhối ấy đã trở thành chủ đề của nhiều tác phẩm văn học và điện ảnh: Từ “God father” (bố già) bất hủ cho đến “Bạch tuộc”, bộ phim vẫn luôn được đánh giá là lời tố cáo mạnh mẽ và dũng cảm nhất đối với mafia.

Bộ phim làm thay đổi đất nước Italia

Đạo diễn Damiano Damiani đã chọn một hình ảnh đặc tả sự ăn sâu bám rễ và tầm ảnh hưởng lớn của mafia: Những xúc tu đáng sợ của bạch tuộc đang len lỏi và bóp nghẹt xã hội Ý. Cho dù đã hơn 20 năm sau khi ra đời, “thủ đô tội ác” Palermo thời điểm đó đã được “di dời” đến Napoli với những thủ đoạn độc ác, tinh vi và tàn nhẫn hơn, loạt phim được lên sóng từ tháng 3/1984 vẫn giữ nguyên giá trị của nó cho đến ngày nay, bởi đây là lần đầu tiên cuộc sống tội ác của mafia được khắc họa rõ nét đến vậy trên màn ảnh nhỏ.

Thủ phủ của mafia trở thành bối cảnh

Cuộc chiến giữa thanh tra Cattani với thế giới tội ác được phản ánh trong “Bạch tuộc” đã làm rung động hàng trăm triệu công chúng thế nào, thì cũng có một sức ảnh hưởng tương tự như vậy đối với đối tượng chính mà bộ phim đề cập đến: Mafia.

Không ngại ngần, không e dè, “Bạch tuộc” lấy bối cảnh của chính nơi khai sinh và hoành hành dữ dội nhất của mafia: Palermo, thủ phủ của đảo Sicily. Những thước phim sống động, chân thực trên mảnh đất ấy đã không bỏ sót bất cứ một thủ đoạn phạm pháp và tội ác nào của mafia: từ buôn ma túy, rửa tiền đến thao túng bộ máy chính trị, thể chế pháp luật nước Ý... và rồi xúc tu bạch tuộc vươn sang cả đất Mỹ.

“Bạch tuộc” không phải tác phẩm đầu tiên về chủ đề này. Thế nhưng chỉ cho đến khi bộ phim ra đời, tinh thần đấu tranh của những người thực thi công lý ở Ý mới được khơi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết, để sau này không phải chỉ có một thanh tra Cattani, mà còn rất nhiều “Cattani” đương đầu để đi tìm lẽ phải. Hơn tất cả, đó là một bộ phim của những đạo diễn và diễn viên dũng cảm khi đã dám khắc họa hình ảnh thế giới tội ác đáng sợ đang hoành hành ngay trong cuộc sống của chính họ, như một sự khẳng định và thậm chí, là cả một lời tuyên chiến với cái ác đang tồn tại trong xã hội, cho dù có thể vì thế mà cuộc sống của họ sẽ bị đe dọa, thậm chí trả giá.

Chưa từng có một bộ phim nào sản xuất trước đó có được sức lay động dữ dội như “Bạch tuộc”.

... và câu trả lời của mafia

Mặc cho sức ảnh hưởng rất lớn từ bộ phim trong bộ phận sâu xa của xã hội, mafia vẫn không vì thế mà e ngại. Những tội ác vẫn diễn ra, vẫn ngày ngày tồn tại song song, bền bỉ ngay trong lòng nước Ý, ngay cả khi loạt phim đang làm những phần tiếp theo, như một lời đáp trả tàn nhẫn nhất của mafia với những người dám đối đầu với mình.

Trước khi “thanh tra Cattani” đến thủ đô tội ác Palermo vào năm 1984, danh sách những thanh tra, cảnh sát phải nhận lấy cái chết khi dám đối đầu với mafia đã rất dài: Boris Giuliano (21/7/1979), Cesare Terranova (25/9/1979), Emanuele Basile (4/5/1980), Piersanti Mattarella (6/1/1980), Gaetano Costa (6/81980), Pio La Torre (30/4/1982), Carlo Alberto Dalla Chiesa (3/9/1982). Sau khi bộ phim lên sóng, danh sách ấy vẫn không hề ngắn đi. Cái chết đầu tiên là của Beppe Montana (28/7/1985), Ninni Cassarà (6/8/1985), Antonino Saetta (25/9/1988), Mauro Rostagno (26/9/1988).

Ngay sau cái chết của thanh tra Cattani trên màn ảnh, vẫn có cái chết của những vị thẩm phán, những cảnh sát thật ở ngoài đời, những người đã không chịu khuất phục trước thế lực của mafia: Rosario Livatino (21/9/1990), Libero Grassi (29/8/1991). Năm 1992, hai thanh tra ở thành phố Palermo là Giovanni Falcone và Paolo Borselino cũng đã phải hy sinh. Nhà báo nổi tiếng Maurizio Costanzo là một trong số những người ít ỏi sống sót sau một vụ ám hại của mafia, hệ quả tất yếu khi “luật im lặng” (omerta) bị phá vỡ.

Mafia không dừng lại

“Bạch tuộc” đã tố giác, đã bóc trần những sự thật xấu xa, đen tối trong thế giới ngầm ở nước Ý, đã khơi dậy tinh thần đấu tranh quả cảm, nhưng dường như chừng ấy vẫn là chưa đủ để công phá vào tổ chức mafia đã ăn sâu vào tới tận gốc rễ ở đất nước này bao lâu nay. Bởi những gì được trình chiếu trên màn ảnh, dù là sự thật, nhưng đó là một sự thật nhỏ trong vô vàn những mảng tối chưa bị vạch trần.

Mafia không hề dừng lại, không hề sợ hãi cho dù biết rằng sự đối đầu và tuyên chiến của cảnh sát, của những thẩm phán và thanh tra ngày một mạnh mẽ. Bằng chứng là khi bóng đen mafia bao trùm Palermo tan dần đi, nó chuyển sang một địa bàn hoạt động khác (Napoli), những chiếc xúc tu của bạch tuộc đã thọc sâu hơn vào nhiều khía cạnh, thậm chí cả bóng đá, đơn thuần là một môn thể thao tượng trưng cho tình yêu và niềm đam mê lớn nhất của người Ý.

Câu chuyện về những cái chết mới chỉ xảy ra cách đây 15 năm ấy đã đi vào trong những cuốn sách mà người Ý in ra để dạy ngoại ngữ cho những người nước ngoài, để họ hiểu rằng mafia, tội ác và cả sự hy sinh của những người đi tìm công lý, luôn là một phần của cuộc sống ở nơi đây. Điều đó cũng giống như cách thanh tra Cattani đi vào huyền thoại, để cho dù 1/4 thế kỷ đã đi qua, mỗi lần nhắc đến “Bạch tuộc”, nhắc đến “thanh tra Cattani”, một thế hệ người xem mắt sáng lên và say sưa chìm lại mình vào cuộc sống của đất nước Italia những năm 80 của thế kỷ trước.

(Còn nữa)

Trà My