Chế độ ăn cho người bệnh thừa sắt
Thừa sắt là một rối loạn trong đó lượng sắt tích tụ quá nhiều trong cơ thể. Lượng sắt này tích tụ trong khớp, gan, tim, tuyến yên và tuyến tụy làm tổn thương những cơ quan này. Bởi vậy, chế độ ăn rất quan trọng cho người bệnh.
1. Tầm quan trọng của chế độ ăn cho người bệnh thừa sắt
Sắt là một khoáng chất rất cần thiết đối với cơ thể. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất ra hồng cầu. Tuy nhiên, cơ thể lại không thể tự sản sinh ra sắt, mà phải bổ sung từ bên ngoài vào. Đây cũng là lý do nhiều người bị thừa sắt do đưa quá nhiều hàm lượng sắt vào cơ thể, gây nên tình trạng quá tải.
Bệnh thừa chất sắt là rối loạn liên quan đến việc lượng sắt bị tích tụ quá nhiều trong cơ thể. Cụ thể là hiện tượng ruột mất đi khả năng điều hòa lượng sắt trong cơ thể, dẫn đến sắt dư thừa ở các cơ quan như gan, tim, tuyến tụy và làm tổn thương những cơ quan này.
Sắt là một khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất ra hồng cầu.
Vậy nên ăn gì để thải sắt ra khỏi cơ thể? Người bị thừa sắt nên tránh những thực phẩm giàu chất sắt hoặc có thể làm tăng hấp thụ sắt như thịt đỏ, gan, động vật có vỏ, ngũ cốc và bánh mì tăng cường chất sắt. Điều quan trọng nữa là hạn chế tiêu thụ các chất bổ sung vitamin C , vì chúng có thể làm tăng hấp thụ sắt.
Mặt khác, có rất nhiều thực phẩm giàu dinh dưỡng lại an toàn, thậm chí có lợi cho người thừa sắt. Sữa chua, phô mai, thịt gia cầm, cá, trứng , quả hạch, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt đều là những nguồn cung cấp protein , vitamin và khoáng chất tuyệt vời giúp cơ thể không bị quá tải sắt.
Ngoài ra, có một số loại thực phẩm đã được chứng minh là cản trở quá trình hấp thụ sắt trong ruột. Chúng bao gồm canxi, phosvitin (có trong trứng), oxalat (có trong rau bina, cải xoăn và các loại rau lá xanh khác), phytate (có trong các loại hạt, đậu và ngũ cốc), polyphenol (có trong cà phê, ca cao và táo) và tanin (có trong trà đen và các loại thực phẩm khác). Bằng cách đưa những thực phẩm này vào chế độ ăn uống có thể giúp người bệnh hạn chế lượng sắt mà cơ thể hấp thụ.
Tuy nhiên, người bệnh được tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu cụ thể của cá nhân. Với chế độ ăn uống phù hợp và điều chỉnh lối sống, người bệnh có thể kiểm soát tình trạng quá tải sắt và duy trì sức khỏe tốt.
2. Các dưỡng chất thiết yếu cần cho người bệnh
Vì sắt không phải là một chất muốn đưa vào cơ thể bao nhiêu cũng được nên những bệnh nhân đã mắc bệnh gan và bệnh tim mạch nên hạn chế sử dụng các thực phẩm có chứa nhiều sắt như: ngũ cốc, đậu đỗ, rau bina, hạt vừng, thịt màu đỏ...
Ngoài ra, những bệnh nhân này không nên bổ sung sắt hay vitamin C hằng ngày. Bệnh nhân tổn thương gan không nên sử dụng đồ uống chứa cồn. Thay vào đó, nên kết hợp các sản phẩm ngăn cản sự hấp thu sắt như sữa, phô mai, sữa chua, trà... Đặc biệt chúng ta nên ăn nhiều rau xanh và trái cây chứa nhiều chất xơ để giảm hấp thụ sắt.
- Canxi: Canxi có trong sữa, rau lá xanh, đậu nành và cá có dầu được cho là có thể làm chậm quá trình hấp thụ sắt trong ruột. Tuy nhiên, chỉ ở liều lượng cao hơn (khoảng 300 - 600 miligam) những thực phẩm này mới có tác dụng thải sắt.
Trứng chứa một loại protein gọi là phosvitin liên kết với sắt và giúp đào thải chất này ra khỏi cơ thể.
- Phosvitin : Trứng chứa một loại protein gọi là phosvitin liên kết với sắt và giúp đào thải chất này ra khỏi cơ thể. Mặc dù lòng đỏ trứng rất giàu chất sắt nhưng phosvitin giúp hạn chế lượng chất sắt mà cơ thể hấp thụ từ chúng.
- Oxalat: Những hợp chất có nguồn gốc thực vật này được tìm thấy trong rau bina, cải xoăn, củ cải đường, quả hạch, sô cô la, trà, cám lúa mì, dâu tây… được cho là làm giảm sự hấp thụ sắt không phải heme. Mặc dù rau bina rất giàu chất sắt nhưng oxalat có thể hạn chế sự hấp thụ của chúng.
- Phytate: Phytate được tìm thấy trong quả óc chó, hạnh nhân, đậu khô, đậu lăng, ngũ cốc và ngũ cốc nguyên hạt cũng cản trở sự hấp thụ sắt heme (sắt tự nhiên dễ hấp thụ nhất trong ruột).
- Polyphenol : Những hóa chất có nguồn gốc thực vật này được tìm thấy trong cà phê, ca cao, bạc hà và táo là một chất ức chế chính sự hấp thụ sắt heme.
- Tanin : Những hợp chất hữu cơ này được tìm thấy trong trà đen, nho, lúa mạch, nam việt quất, trái cây khô liên kết với sắt và hỗ trợ quá trình đào thải sắt ra khỏi cơ thể.
3. Gợi ý những món ăn cho người bệnh thừa sắt
Sắt thường được đưa vào và cơ thể từ bên ngoài, bằng thức ăn hàng ngày hoặc nhiều loại thuốc. Tình trạng thừa sắt sẽ được cải thiện thông qua việc ăn các loại thực phẩm có lợi cho cơ thể.
Các loại thực phẩm dành cho người thừa sắt có thể kể đến như:
Rau quả chứa lượng lớn chất xơ giúp giảm hấp thụ sắt khá hiệu quả như rau chân vịt, quả sung, quả táo, quả bơ.
- Rau xanh, quả tươi: Rau quả chứa lượng lớn chất xơ giúp giảm hấp thụ sắt khá hiệu quả như rau chân vịt, quả sung, quả táo, quả bơ.
- Thịt gia cầm, cá, trứng, các loại hạt, đậu, ngũ cốc.
- Thực phẩm có tác dụng lợi niệu để nhanh thải trừ sắt ra ngoài bao gồm rau bí, bầu, rau sam, uống nước trà xanh, uống cà phê, nước rau má, nước râu ngô.
- Nên phối hợp các sản phẩm ngăn chặn sự hấp thụ sắt như các loại sữa, phô mai, sữa chua.
- Các thực phẩm có thành phần canxi (sữa, đậu nành, dầu cá), phosvitin (trứng), oxalat (rau bina, rau cải xoăn, lúa mì, dâu tây, phytate (óc chó, hạnh nhân, hạt đậu khô, đậu lăng, hạt ngũ cốc), polyphenol (cà phê, cacao, bạc hà, quả táo), tanin (chè đen, quả nho, lúa mạch, quả việt quất).
Người bệnh nên tránh những loại thực phẩm như:
- Thịt đỏ: Thịt đỏ như thịt bò là thực phẩm chứa hàm lượng sắt lớn nhất và dạng sắt ở thịt còn là sắt heme được hấp thu vào cơ thể rất tốt. Bệnh nhân thừa sắt vẫn được ăn thịt đỏ tuy nhiên chỉ nên ăn ít trong khoảng 170 – 250 gram hàng tuần.
- Hải sản tươi sống: Tuy hàm lượng sắt ở hải sản không tới mức quá cao nhưng bệnh nhân thừa sắt nên ăn ít hải sản, nhất là các loài động vật có vỏ: tôm, cua, hàu, bề bề, ốc…
- Thức ăn giàu vitamin A và vitamin C: Vitamin C giúp tăng cường khả năng hấp thụ sắt tốt nhất. Nếu bị thừa sắt thì cần hạn chế ăn những loại thức ăn giàu vitamin C như cam, ổi, rau cải xanh, ớt chuông, khoai tây, quả kiwi,….
- Rượu: Thường xuyên uống rượu bia nhiều sẽ gây tổn thương cho gan. Việc thừa sắt cũng có thể gây nên hoặc làm nghiêm trọng hơn tình trạng tổn thương gan. Vì thế bệnh nhân thừa sắt gây tổn thương gan thì không được uống rượu..
- Thực phẩm chức năng: Hiện chưa có nhiều tài liệu về việc sử dụng thực phẩm chức năng khi bị thừa sắt. Tuy nhiên, vẫn phải hạn chế hoặc thận trọng khi sử dụng thực phẩm chức năng có chứa sắt, vitamin C, vitamin tổng hợp.
Ăn trứng buổi sáng tưởng bổ dưỡng, hóa ra 4 thói quen này lại âm thầm gây hại sức khỏe
Sống khỏe - 1 giờ trướcGĐXH - Trứng được xem là thực phẩm giàu dinh dưỡng, xuất hiện gần như mỗi ngày trong bữa sáng của nhiều gia đình. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu ăn sai cách, trứng không những không tốt mà còn có thể gây hại cho hệ tiêu hóa và chuyển hóa của cơ thể.
Cô gái ngoài 20 tuổi bị gan nhiễm mỡ dù không uống rượu: Thủ phạm từ loại nước nhiều người Việt yêu thích
Sống khỏe - 13 giờ trướcGĐXH - Một cô gái ngoài 20 tuổi bất ngờ được chẩn đoán gan nhiễm mỡ mức độ khá nặng dù có vóc dáng gầy và không sử dụng rượu bia.
Nghiên cứu 70 năm của Harvard: Người sống thọ không phải vì tập thể dục nhiều, mà nhờ 4 thói quen này
Sống khỏe - 17 giờ trướcGĐXH - Nhiều người tin rằng tập thể dục càng nhiều càng sống lâu. Tuy nhiên, một nghiên cứu kéo dài hơn 70 năm của Đại học Harvard cho thấy tuổi thọ không phụ thuộc chủ yếu vào cường độ vận động mà nằm ở 4 thói quen sống tưởng chừng rất bình thường mỗi ngày.
Vượt hơn 1.300 km chữa ung thư gan giai đoạn muộn, người đàn ông 66 tuổi đón tín hiệu khả quan
Sống khỏe - 19 giờ trướcGĐXH - Sau khi vượt hơn 1.300 km ra Hà Nội tìm cơ hội điều trị, người bệnh ung thư gan đã ghi nhận những tín hiệu đáp ứng tích cực sau 2 chu kỳ liệu pháp miễn dịch.
Nắng nóng gay gắt: Cách phòng tránh và sơ cứu khi gặp người bị sốc nhiệt
Sống khỏe - 21 giờ trướcGĐXH - Nhiệt độ tăng cao, nắng nóng gay gắt kéo theo nguy cơ sốc nhiệt, đặc biệt đối với trẻ em, người cao tuổi và người lao động ngoài trời. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu, chủ động phòng ngừa và sơ cứu đúng cách có thể giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm, thậm chí cứu sống người bệnh.
Cô gái 27 tuổi đang khỏe mạnh bất ngờ đột quỵ: Bác sĩ cảnh báo dấu hiệu dễ nhầm với rối loạn tiền đình
Sống khỏe - 22 giờ trướcGĐXH - Cô gái 27 tuổi ở Quảng Ninh được xác định bị tắc động mạch thân nền - một trong những thể đột quỵ não nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong có thể lên tới hơn 90%.
Mới phát hiện suy tim cần làm gì để phòng bệnh nặng lên?
Sống khỏe - 22 giờ trướcNhiều người khi mới phát hiện suy tim thường lo lắng vì cho rằng đây là bệnh nguy hiểm, khó kiểm soát. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, người bệnh vẫn có thể làm chậm tiến triển bệnh và duy trì cuộc sống ổn định trong nhiều năm.
Trẻ dậy thì có nên dùng lăn khử mùi người lớn?
Sống khỏe - 1 ngày trướcNhiều phụ huynh lo lắng khi con mới 8–10 tuổi đã xuất hiện mùi cơ thể và tự hỏi liệu trẻ bị hôi nách sớm có đáng lo ngại hay không.
Tuổi thọ dài hay ngắn được 'tiết lộ' qua việc đi vệ sinh? 3 đặc điểm thường gặp ở người sống thọ
Sống khỏe - 1 ngày trướcGĐXH - Nhiều người quan tâm đến tuổi thọ thường chú ý đến chế độ ăn uống hay tập luyện mà quên mất một "tấm gương sức khỏe" rất quan trọng: việc đi vệ sinh hằng ngày. Theo các chuyên gia, những người sống thọ thường có một số đặc điểm khá giống nhau trong thói quen đại tiện và tiểu tiện.
Nam thanh niên 18 tuổi đột quỵ nhồi máu não, bác sĩ chỉ ra yếu tố nguy cơ nhiều người trẻ mắc phải
Sống khỏe - 1 ngày trướcGĐXH - Mới 18 tuổi, nam thanh niên ở TP.HCM đã phải nhập viện trong tình trạng liệt nửa người và mất khả năng nói vì đột quỵ nhồi máu não. Trường hợp này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ đột quỵ ngày càng trẻ hóa.
Nghiên cứu 70 năm của Harvard: Người sống thọ không phải vì tập thể dục nhiều, mà nhờ 4 thói quen này
Sống khỏeGĐXH - Nhiều người tin rằng tập thể dục càng nhiều càng sống lâu. Tuy nhiên, một nghiên cứu kéo dài hơn 70 năm của Đại học Harvard cho thấy tuổi thọ không phụ thuộc chủ yếu vào cường độ vận động mà nằm ở 4 thói quen sống tưởng chừng rất bình thường mỗi ngày.
