Chuyện buồn gia đình của người đàn ông đi bộ xuyên Việt vì sách

Tốt nghiệp ĐH Vinh (khoa tiếng Anh) năm 1999, Nguyễn Quang Thạch đi làm phiên dịch với mức lương và thu nhập khoảng 15 triệu/tháng. Con đường sự nghiệp của Quang Thạch như mở ra trước mắt với sự thành đạt nhất định.

Nhưng ước mơ từ nhỏ và từ trên giảng đường cứ bỏng chảy trong anh. Sau nhiều tháng ngày tích luỹ, lên kế hoạch và gửi các đề án của mình cho các nhà mạnh thường quân… Đúng ngày mùng 1 Tết vừa qua, người đàn ông 40 tuổi vác ba lô lên đường, cho một kế hoạch có vẻ “điên rồ” của mình: Đi bộ xuyên Việt với dự án Sách hoá nông thôn Việt Nam.

Trong ba lô của Thạch tại Hà Nội khi lên đường chỉ có vài bộ đồ cùng trái tim tim đầy nhiệt huyết, tin tưởng vào sự thành công của dự án. Ban đầu chỉ một mình một bóng lẻ loi trên con đường xuyên Việt và sách tài trợ.

Anh kể: “Nhà tài trợ Trung Nguyên gửi sách bằng đường bộ hoặc đường hàng không đến từng điểm dừng chân của tôi, để tôi lấy sách đó tặng cho các tủ sách nông thôn, trường học.”. Nhưng anh cũng cho biết thêm, có những lúc nhà tài trợ gửi sách vào chưa kịp hoặc loại sách không đúng “gu” đọc của từng vùng nông thôn, là anh phải xuất tiền túi để mua sách tặng cho các tủ sách ở điểm đến.

Anh nói: "Trong kế hoạch của mình, tôi sẽ đi bộ trung bình mỗi ngày 20km, đến từng xã, từng trường ở các vùng nông thôn rồi tặng sách, khảo sát văn hoá đọc ở đó bằng các cuộc phỏng vấn riêng lẻ hoặc tập thể tại nhà hoặc hội trường nơi tổ chức giao lưu.

Nguyễn Quang Thạch tặng sách từ chương trình Sách hóa nông thôn VN cho Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM. Bà Trần Thị Gìn-phó GĐ Thư viện thay mặt nhận sách

Để hoàn thành chuyến đi bộ kỷ lục này, Quang Thạch đã phải mất đến 125 ngày, đi bộ tổng cộng 1.470km dọc theo đất nước. Và anh đã hoàn thành chuyến đi vào đúng 11 giờ 30 phút, ngày 21/6 tại TP.HCM với cuộc giao lưu, tặng sách cho Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM và tặng sách cho bạn đọc ở đây.

Cũng tại đây, Quang Thạch đã có những cuộc trùng phùng đầy cảm động. Đáng nhớ nhất là anh đã gặp lại cô giáo Nguyễn Thị Kim Nha, dạy cấp 2 trường THCS Đồng Tiến (Thái Bình). Cô giáo Kim Nha cho biết cô vào Sài Gòn thăm con gái (hiện là một nữ phi công), qua mạng xã hội thì cô biết hôm nay Quang Thạch sẽ giao lưu tặng sách tại đây.

Cố giấu những giọt nước mắt trong cái ôm chân tình, cô Kim Nha cho biết: “Nhờ chương trình Sách hoá nông thôn của Quang Thạch, khi Thạch ghé qua trường mà đến nay cả huyện Quỳnh Phụ đã có 18 tủ sách phụ huynh".

Quang Thạch đang tặng sách từ Chương trình cho bạn đọc có mặt tại thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM

Các cuộc khảo sát người đọc (anh phỏng vấn ngẫu nhiên bạn đọc lứa tuổi từ 6 đến 80 tuổi) qua chuyến đi của Quang Thạch cũng cho thấy những con số của “văn hoá đọc” là đáng báo động. Anh ví dụ: “Như cuốn Những tấm lòng cao cả, rất nổi tiếng của Edmondo De Amicis, tôi hỏi 3.000 người thì chỉ có 35 người biết. Hay tác phẩm Cuộc phiêu lưu của Robinson Crusoe của Daniel Defoe, thì không người nào biết trong hàng ngàn bạn trẻ các vùng nông thôn. Còn tập thơ Góc sân và khoảng trời rất nổi tiếng của Trần Đăng Khoa và có trong sách giáo khoa cấp 1, 2, thì hỏi khoảng 2.300 người cả nước thì chỉ có 20 người biết. Tại cuộc giao lưu tại ĐH Nông lân TPHCM, tôi hỏi 120 sinh viên thì chỉ có… 1 người biết và thuộc vài bài.”

Thực địa ở các vùng nông thôn, tiếp xúc với các học sinh, sinh viên, thầy cô giáo và cha mẹ học sinh, anh mới vỡ lẽ ra là nhiều phụ huynh, thậm chí giáo viên cản trở việc đọc sách. Chính vì thế, anh đã đưa ra nhiều mô hình tủ sách cụ thể, trong đó có mô hình tủ sách phụ huynh. Phụ huynh góp tiền để làm tủ sách cho con em mình thì nghiễm nhiên sẽ không phản đối việc đọc sách của con trẻ.

Sau thời gian thực hiện phỏng vấn ngẫu nhiên học sinh ở Quỳnh Phụ và Thái Thụy (Thái Bình) tại nhiều xã, anh biết rằng một số thầy cô giáo không cho học sinh mượn sách về nhà mặc dù tủ sách đã được đặt trong lớp học vì họ sợ mất sách, liên quan đến trách nhiệm. Vì thế, anh đã đi bộ trao thư khuyến đọc đến 30 trường học để đánh thức lương tâm và trách nhiệm của họ. Kết quả rất tích cực, nhiều thầy cô giáo đã cho học sinh mượn sách về nhà như kỳ vọng của mình. Đặc biệt, sau ba tuần nhận thư khuyến đọc, cha mẹ học sinh trường tiểu học An Thanh, huyện Quỳnh Phụ đã bổ sung 400 đầu sách cho con em họ.

Qua các cuộc khảo sát của mình, Quang Thạch nhận ra khó khăn lớn nhất là thực trạng giáo viên, thậm chí cả một số hiệu trưởng ở nông thôn không quan tâm đến việc đọc của học sinh. Lý do, là vì từ nhỏ họ cũng không có cơ hội đọc nhiều sách, không hình thành được thói quen thì người ta cũng không yêu sách, không yêu sách thì người ta cũng không thúc đẩy được việc đọc của học trò.

Không chỉ đơn thuần tặng sách, Quang Thạch còn bỏ thời gian nói về nội dung cuốn sách mà mình đã tặng cho các bạn đọc

Chuyến đi coi như tạm kết thúc nhưng nó lại mở ra cho Quang Thạch những ý tưởng lớn lao hơn như: Tiếp tục vận động Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương nhân rộng Tủ sách phụ huynh đến tất cả lớp học cấp 1,2 và 3 trên toàn quốc; Xây dựng chiến lược để vận động Bộ Giáo dục đưa tiết đọc sách vào chương trình dạy học nhằm tạo điều kiện cho học sinh khám phá tri thức một cách chủ động và hình thành thói quen đọc sách bền vững để xây dựng văn hóa đọc trên quy mô xã hội.

Các kế hoạch tương lai của Quang Thạch cũng được vạch ra cụ thể: Vận động (qua Facebook và mạng xã hội) 500 ngàn Việt kiều ở nước ngoài, chia sẻ trách nhiệm xã hội bằng việc đóng góp 240 ngàn đồng/người để đến năm 2017, sẽ giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu sách ở nông thôn; Kêu gọi những người con làm ăn xa quê đưa sách về cho các dòng tộc, nhà trường và quê hương để xây dựng tủ sách nông thôn; Vận động các Hội khuyến học mở tủ sách Dòng họ khuyến học…

Chuyến đi của Quang Thạch cũng để lại cho anh nhiều ấn tượng đáng nhớ. Như: Anh bị đau mắt mất 4 ngày, bị ngộ độc thịt heo tại Thanh Hoá đến nỗi “Nhìn thịt heo là thấy sợ rồi”. Lang thang phỏng vấn tại các quán cà phê nông thôn Thạch mới “ngộ” ra rằng, thanh niên bây giờ “ngồi đồng” ở quán cá phên suốt ngày, chủ yếu là tán nhảm, “chém gió” đủ thứ chuyện trên đời, nêu không thì đề tài là chuyện cặp đôi, cua gái hoặc “gầy sòng” nhậu hay đánh bài.

Một câu chuyện ngoài lề nhưng rất đáng chia sẻ và cảm thông với Quang Thạch là, khi anh từng bước xây dựng kế hoạch, chiến lược cho chương trình Sách hoá nông thôn thì vợ anh đã ly dị anh, mang theo con gái khoảng 10 tuổi. Chắc có lẽ, người vợ đã không chịu nổi cái tình, cái cảnh anh hy sinh, xả thân vì “những chuyện bao đồng” xa lơ , xa lắc ở tận đâu đâu..?

Nguyên Quốc/Báo Gia đình & Xã hội