Chuyện người nông dân làm phim về chính mình

Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh hướng dẫn người nông dân về kĩ thuật, hình ảnh. Ảnh: TL

Không gieo trồng sao có thể bội thu

Việc trao máy quay cho nhân vật tự thực hiện phim về mình không phải là cách làm quá mới lạ ở Việt Nam. Năm 2005, đạo diễn Phan Ý Ly đã thành công khi đem máy quay trao cho trẻ em ở bãi giữa sông Hồng trong khuôn khổ dự án cá nhân và kết quả là bộ phim tài liệu “Thảo nguyên xanh tươi” rất gần gũi, sâu sắc đã ra đời.

Với dự án lần này, ba đạo diễn trẻ được mời “ba cùng” (ăn, ở, ra đồng làm việc) với nông dân, hướng dẫn họ sử dụng máy quay và các kỹ năng quay phim cơ bản là Tạ Nguyên Hiệp, Trịnh Đình Lê Minh và Nguyễn Hữu Tuấn. Họ đã bắt đầu công việc này vào tháng 5/2015, khi các cánh đồng của tỉnh Long An chỉ còn cuống rạ và một mùa màng mới lại tiếp tục được bắt đầu, từ làm đất, chọn giống, đón mưa chờ gieo sạ...

Trao đổi cùng chúng tôi, đạo diễn Nguyễn Hữu Tuấn nói thêm về ý tưởng: “Chúng tôi muốn giúp người nông dân kể câu chuyện của chính họ với khán giả một cách sinh động và chân thực nhất thay vì các đạo diễn làm phim. Đó là sự thú vị nhất mà không nhà làm phim nào có thể dàn dựng được. Qua cuộc sống người nông dân, chúng ta sẽ thấy được những khó khăn, thách thức mà họ đang gặp phải trên cánh đồng hai mùa mưa nắng”.

Ba đạo diễn được lựa chọn để đồng hành với những người nông dân. Dù không chuyên nghiệp nhưng mỗi người có một thế mạnh riêng. Tạ Nguyên Hiệp từng đạt giải Trống đồng cho phim xuất sắc nhất tại Liên hoan phim ngắn quốc tế Los Angeles 2011. Trịnh Đình Lê Minh tốt nghiệp thạc sỹ sản xuất phim tại Austin- Texas. Nguyễn Hữu Tuấn từng được đánh giá như hiện tượng điện ảnh Việt với việc tự sản xuất bộ phim độc lập mang tên “Dành cho tháng 6”. Mục đích khiến cả nhóm đạo diễn trẻ dốc sức làm dự án chính bởi khát khao mang lại điều gì đó mới mẻ cho điện ảnh.

“Khi bước chân tôi buộc phải thoăn thoắt trên cánh đồng mới lạ, tôi mới nhận ra cánh đồng trải dài và rộng lớn đến nhường nào… Những người nông dân vốn gắn bó với ruộng đồng nay run run, e dè khi tự thực hiện những cảnh quay đầu tiên. Nhưng cũng ngay sau đó, khi nhìn lại thành quả quay phim của mình, họ cười hào sảng, họ vò đầu, vỗ vai con cháu mình và tấm tắc khen: Ruộng nhà mình lên phim đẹp ghê. Những câu chuyện kể chân chất, thật thà. Những hình ảnh bất ngờ thoáng qua. Những gạo nhà trồng, cá bắt đồng, rau trong vườn, xoài chín cây... Tất cả là chất liệu, là nguồn cảm hứng, là chất dinh dưỡng nuôi lớn sự quý mến của chúng tôi với đề tài nông thôn, một đề tài mà những người trẻ như chúng tôi ít khi tiến gần”, đạo diễn trẻ Tạ Nguyên Hiệp chia sẻ.

Bắt tay vào dự án phim với nhiều khó khăn, bốn người nông dân và nhóm đạo diễn trẻ cùng nuôi quyết tâm qua bài học trên cánh đồng. Một khi màu xanh đã bao phủ, đồng nghĩa ở đó nằm lại nhiều tháng ngày một nắng hai sương. Và nếu không chấp nhận mệt mỏi, ngại ngần… không gieo trồng một niềm hi vọng mới thì sao có thể bội thu?

“Cực hơn làm ruộng nhưng rất vui”

Thời gian làm phim chỉ hơn một tuần nhưng những ngày này, cả vùng quê thuộc xã Mỹ An, huyện Thủ Thừa của tỉnh Long An vui như trảy hội. Đi đâu cũng nghe mọi người kể chuyện làm phim như thế nào, ai cũng muốn góp thêm câu chuyện của mình vào phim.

Trong bốn người nông dân mà cả nhóm lựa chọn, mỗi người có một tính cách, suy nghĩ riêng. Người ưa quảng giao, ham hội họp, thích ứng dụng khoa học kỹ thuật. Người lại bảo thủ, quyết giữ cách làm ăn cũ… “Chính vì thế nên hay xảy ra mâu thuẫn”, các đạo diễn nhận xét.

“Thú thiệt là từ ngày cha sinh mẹ đẻ tới giờ tui mới hay làm phim là như thế. Cực hơn làm ruộng nhưng rất vui. Mấy chú đạo diễn còn trẻ nhưng hay thiệt. Chuyện của mình tưởng chẳng ra gì nhưng có mấy chú góp ý thêm chút hương vị là hay liền. Cảnh bình thường ông gội đầu cho cháu trai dưới gốc mít; bà chải tóc cho cháu gái trước hiên nhà… chao ôi, lọt vào máy thấy đẹp một cách lạ lùng! Thành phố làm chi có cảnh đó mà lên phim”, ông Mười Thành - một “đạo diễn chân đất” - cười nói.

Kể về kỉ niệm khó quên với những người nông dân Long An, nhóm đạo diễn tâm sự, mãi khi phim được quay xong họ mới “dám” nhận lời mời cơm của người dân. Thế là một “đại tiệc” nhanh chóng được bày biện với rất nhiều đặc sản “của nhà trồng được” với bàn tay nội trợ đảm đang khéo léo và tấm lòng thơm thảo, chan hòa của nông dân.

“Suốt bữa ăn, các cô, các chú cứ liên tục nhắn nhủ: Đừng có làm xong việc là đi luôn nha. Không cần phải đợi có việc mới xuống, cứ rảnh là xuống chơi ở mấy ngày. Khi chúng tôi khoe dự án đã lên cả báo tiếng Tây rồi và nói rằng phim mà đoạt giải mời các cô chú “bay” một chuyến, chú Mười Nên bảo: Đi nước ngoài làm chi, chú chỉ ước được ra Hà Nội thăm lăng Bác là vui rồi! Đúng là người quê chỉ có tấm lòng, những tấm lòng nặng gánh lo toan nhưng chan hòa, nhân hậu đã để lại dấu ấn sâu đậm với chúng tôi”, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh xúc động tâm sự.

Dự kiến, vào tháng 8/2015, có hai phim trong dự án sẽ được lựa chọn tham dự cuộc thi “Youfarm - Farm and Family” tại Úc. Ở thời điểm này, dù chưa thể khẳng định về chất lượng phim nhưng dự án này ít nhiều đã triển khai một tiếp cận mới về những hình ảnh chân thực, cuộc sống gắn bó cơ cực nhưng đầy tình yêu giữa đất và người.

Lữ Mai/Báo Gia đình & Xã hội