Dấu ấn quốc tế của người kể chuyện Việt Nam bằng hình ảnh

Trần Tuấn Việt chụp ảnh chung với người phụ nữ làm hương. Ảnh: Ngọc Mai

Làm “luận văn” với ảnh đăng Nat Geo

Vài năm gần đây, cộng đồng National Geographic Your Shot ra đời với sứ mệnh tìm kiếm thêm nhiều hình ảnh của nhiếp ảnh gia từ mọi nơi trên thế giới. Việc tham gia và gửi ảnh lên hoàn toàn miễn phí và dễ dàng, ai cũng có thể đăng ảnh. Nhưng được chọn vào top ảnh đẹp trong ngày từ hàng nghìn ảnh mỗi ngày, được in trên Tạp chí National Geographic từ hàng trăm nghìn ảnh mỗi tháng thì hình ảnh phải thực sự chất lượng và phù hợp với các tiêu chí khắt khe của Ban Biên tập.

Chia sẻ về sự khắt khe này, nhiếp ảnh gia Trần Tuấn Việt cho biết: “Cộng đồng Nat Geo có rất nhiều hình ảnh ở đủ mọi thể loại nhiếp ảnh phổ biến, từ phong cảnh, thiên nhiên, động vật hoang dã, chân dung... tôn vinh sự duy mỹ và đề cao thông điệp truyền tải. Để được chọn ảnh in trên Tạp chí này, với tôi như làm một bài luận, phải tuân thủ quy chuẩn 5W1H (What, Where, When, Why, Who và How). Chẳng hạn, với bức ảnh của tôi được Tạp chí National Geographic xuất bản trong ấn bản toàn cầu tháng 6/2017. Trong email đầu tiên họ gửi có 5 gạch đầu dòng: Đây là ai? Bạn có quen người này không? Đây có phải ảnh dàn dựng không? Tại sao có bó hương đứng màu đỏ, bó ngả ra lại màu hồng? Câu chuyện truyền tải? Tôi phải trải qua gần 4 tháng email qua lại, gửi tất cả tài liệu liên quan, cung cấp đầy đủ thông tin và cả seri hình ảnh về quá trình chụp ảnh. Cung cấp mọi thông tin có thể có và thông tin kiểm chứng với hình ảnh, thông tin về nội dung câu chuyện truyền tải cho nhiều nhân viên của Nat Geo trước khi được đăng. Thú thật là thời điểm chụp bức ảnh đó, tôi không biết gì về người phụ nữ trong ảnh. Mãi đến sau này tôi mới tìm về gặp và biết cô tên Liên sinh năm 1963”.

Hỏi về sự đề cao thông điệp của cộng đồng này, nhiếp ảnh gia Trần Tuấn Việt cho biết: “Đối với Nat Geo, để được ghi nhận thì trước tiên ảnh phải đẹp, câu chuyện đằng sau phải hay. Bức ảnh “Làm hương” tôi muốn truyền tải hình ảnh về một nghề truyền thống của Việt Nam. Đồng thời hương đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống người Việt vì nó được xem là cây cầu thiêng liêng kết nối về đời sống hữu hình của con người với thế giới tâm linh.

Hay bức ảnh một nhóm trẻ em chơi đùa với lốp xe máy cũ trên cồn cát ở Mũi Né, tôi được truyền cảm hứng từ bài báo đăng trên VnEpress “Những mảnh đời trên đồi cát bay”. Câu chuyện kể về cả gia đình sống bám vào đồi cát. Trẻ em chơi đùa và bán kẹo dừa; mẹ bán bánh bột lọc, bố chạy xe ôm. Tôi đã tìm đến đó, theo dõi và đơn giản ghi lại cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của họ một cách chân thực bằng hình ảnh”.

Vui buồn chụp ảnh làng nghề

Hương đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống người Việt. Ảnh: N.M

Hỏi anh rằng: “Ảnh Nat Geo quá đẹp. Nhìn ảnh đôi khi bật lên câu hỏi, có sắp đặt hay không? Sự nghi ngờ cũng có lý khi nhiều bức ảnh chụp Việt Nam trên đó khá giống nhau. Anh nghĩ sao về điều này?”, Trần Tuấn Việt trả lời: “Ngay cả bức ảnh thành công nhất của tôi được in trên Tạp chí cũng từng bị “ném đá” rất nhiều. Người ta đặt hoài nghi: Tại sao trời không nắng mà lại phơi hương? Tại sao chỉ có một người phụ nữ? … Tôi thường không trả lời những người ném đá mà chỉ trả lời người quan tâm. Thực tế, tôi đến địa điểm này rất ngẫu nhiên vào tháng 10/2016 chỉ thấy những sân phơi hương không người. Tôi đã chụp rất nhiều bức trước bức ảnh đó. Buổi sáng, trời có nắng nhưng đến chiều bỗng dưng mây mù nên người phụ nữ xuất hiện thu dọn hương phơi”.

Nhiếp ảnh gia Trần Tuấn Việt chia sẻ thêm: “Bức ảnh tưởng là sắp đặt nhất của tôi là bức “Thăng bằng” - chụp những thợ điện treo mình trên dây điện cao thế ở cánh đồng Bắc Ninh. Chuyện là, tôi thấy cậu em chụp bâng quơ một bức ảnh bên đường có mấy người thợ điện đang đu trên dây điện. Thấy đẹp, tôi chạy vội ra đấy nhưng người ta không còn làm nữa. Tôi phải chạy đi chạy lại Hà Nội - Bắc Ninh đến lần thứ ba thì mới xin được contact của ông chủ thầu. Tôi phải dùng thủ thuật, bảo: “Anh ơi, thấy anh em làm việc vất vả quá, em tính biếu anh em chai rượu, hôm nào làm việc đông đông anh gọi em chạy ra”. May mắn đến lần thứ 6 thì mới gặp được. Thường mọi người sẽ chụp 6 người dàn ngang như nốt nhạc. Tôi chọn góc riêng, kể câu chuyện về sự cân bằng, từ sự cân bằng đối xứng trong bức ảnh và thực tế nghề thợ điện cần sự cân bằng”.

Hỏi anh khó khăn lớn nhất khi thực hiện những bức ảnh là gì, Trần Tuấn Việt cho rằng: “Mỗi bức ảnh của tôi đều kể một câu chuyện, tập trung vào truyền thống, các ngành nghề, công việc đặc trưng của người lao động Việt. Nhưng cũng chính vì thế mà đôi khi tôi gặp khó khăn trong cách tiếp cận làng nghề, bởi báo chí từng phản ánh rất nhiều tiêu cực trước đó nên chụp làng nghề rất khó. Ví dụ, nghề truyền thống làm bánh đa, làm miến ở làng So, Hà Nội. Nếu bạn nhìn thấy cách người dân làm thủ công thì có thể nhiều người không dám ăn nhưng cha ông ta bao đời nay đều làm thế. Làng hương - bị báo chí “đánh” nhiều về vấn đề nhuộm chân hương đỏ bằng hóa chất, ô nhiễm nguồn nước, độc hại. Cũng là hình ảnh nhưng báo chí có rất nhiều sứ mệnh khác, còn với nhiếp ảnh thì tôi cố gắng chắt lọc những thứ tốt đẹp, tinh hoa để ghi lại dưới ống kính. Đơn giản là tôi muốn truyền tải hình ảnh, văn hóa Việt Nam đẹp nhất đến với thế giới”.

Ngọc Mai