“Dấu ấn trăm năm” bị thiêu cháy bởi... bắp ngô nướng

 

Trong thông cáo gửi đến báo chí, họa sĩ Vũ Đức Hiếu - Giám đốc Bảo tàng Không gian văn hóa Mường cho biết: Đám cháy diễn ra hồi 19h ngày 24/10. Nhà Lang - ngôi nhà sàn của vị quan Lang còn sót lại và đang được bảo tồn tại Bảo tàng Không gian Văn hóa Mường - đã bị thiêu hủy trong một vụ hỏa hoạn. Vụ việc xảy ra do một nhóm khách tại Hòa Bình, gồm 2 nam 2 nữ đến thăm Bảo tàng và sử dụng dịch vụ ăn uống trên nhà Lang. Trong thời gian đợi món, nhóm khách tự ý đốt lửa ở bếp Mường trong nhà Lang để… nướng ngô!

Khi ngọn lửa bùng lên, khách hoảng loạn, không kêu trợ giúp mà lên xe ôtô tháo chạy. Do ngôi nhà Lang chủ yếu có kết cấu bằng hệ khung gỗ, sàn vách gỗ, mái cọ... nên dễ dàng bắt lửa. Dù được các nhân viên và lực lượng phòng cháy chữa cháy tỉnh Hòa Bình ra sức dập lửa nhưng những tổn thất là hết sức nặng nề. Gần 200 hiện vật nhiều chủng loại bằng đồng, gỗ, gốm, tre, vải… nguyên bản từ nền văn hóa Mường đã bị thiêu hủy hoàn toàn.

“Chúng tôi cảm thấy vô cùng đau buồn và đáng tiếc về sự việc đã xảy ra. Đây là hồi chuông cảnh báo về thái độ và hành vi ứng xử của con người đối với các giá trị di sản văn hóa. Những công trình, hiện vật được lưu giữ, bảo vệ và chăm sóc của cả xã hội trong nhiều năm, bỗng chốc hóa thành mây khói chỉ vì hành vi thiếu ý thức và thái độ của một số cá nhân” – Bản thông cáo nhấn mạnh!

 

Ngôi nhà Lang bị đám cháy thiêu rụi. Ảnh: TL

Đáng tiếc khi khu nhà Lang được coi là hạng mục “xương sống” của hệ thống Bảo tàng. Ngôi nhà Lang, với tuổi thọ hơn 100 năm, của gia đình quan Lang - tầng lớp cao nhất của người Mường ở Hòa Bình, được họa sĩ Vũ Đức Hiếu mua cách đây nhiều năm. Sau nhiều năm sưu tầm các hiện vật của người Mường, năm 2007, họa sĩ Vũ Đức Hiếu đã cho ra mắt Bảo tàng tư nhân Không gian Văn hóa Mường. Không chỉ là không gian vật chất, ông đã biến nơi đây thành một không gian sinh hoạt đậm chất Mường bằng việc để những người bản địa đến sinh sống và lao động. Chính vì vậy mà nhiều năm qua, không gian văn hóa này đã trở thành điểm đến yêu thích của du khách, giới văn nghệ sĩ trong và ngoài nước.

Bảo tàng Không gian Văn hóa Mường còn được sử dụng là một điểm đến cho nghệ thuật Việt Nam đương đại, một trung tâm hoạt động dành cho nghệ thuật và nghệ sỹ. Hai hoạt động Workshop Đất Mường 1 tổ chức vào năm 2011 với sự tham gia của hơn 30 nghệ sỹ trong nước, Workshop Đất Mường 2 với tên gọi “Nghệ thuật dưới mái nhà sàn” tổ chức năm 2012 có hơn 60 nghệ sỹ đến từ 15 quốc gia trên thế giới, không chỉ là sự kiện nghệ thuật thuần túy, mà còn mang ý nghĩa văn hóa xã hội to lớn. Qua các hoạt động đó, đến nay Bảo tàng đã trở thành một địa chỉ nghệ thuật đương đại bắt đầu được biết đến trên bản đồ nghệ thuật khu vực ASEAN. Với những nỗ lực phát triển này, họa sĩ Vũ Đức Hiếu đã được Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh trao Giải thưởng Vì sự nghiệp văn hóa giáo dục do những cố gắng góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc Mường cùng những nỗ lực thúc đẩy phát triển nghệ thuật Việt Nam đương đại.

 

Xót xa trước công trình 15 năm sưu tầm trở về con số không, nhưng nhờ sự động viên và sẻ chia của nhiều cơ quan, ban ngành, bạn bè thân hữu, họa sĩ Vũ Đức Hiếu đã chia sẻ những thông tin lạc quan hơn về khả năng phục dựng của khu nhà Lang. Thời điểm hiện tại, họa sĩ Vũ Đức Hiếu vẫn đang có chuyến công tác ở Singapore, nhưng trên trang cá nhân của mình, anh cho biết: “Dù những mất mát đến nay là không thể đo đếm, nhưng không có mất mát nào lớn lao đến nỗi không thể bù đắp được. Do đám cháy được khu biệt và dập tắt nhanh chóng nên tất cả những kiến trúc quan trọng khác của Bảo tàng vẫn còn nguyên vẹn. Ngôi nhà Lang cùng các hiện vật bên trong đại diện cho văn hóa của một tầng lớp cao cấp nhất trong xã hội Mường cổ xưa tuy đã bị cháy nhưng đó cũng chỉ là một phân khúc quan trọng trong rất nhiều phân khúc quan trọng khác trải dài trên 5 ha của Bảo tàng. Những kiến trúc không kém phần quan trọng khác như “Nhà Ậu” (đại diện cho tầng lớp trung lưu trong xã hội Mường cổ); “Nhà Noóc”, “Nhà Noóc trọi” (đại diện cho tầng lớp bình dân và cùng đinh nghèo khổ của xã hội Mường xưa). Rồi khu nhà trưng bày hiện vật của các nghề trong xã hội Mường (dệt vải, đánh cá, đi săn, làm nông nghiệp); khu nhà sàn sáng tác cho các nghệ sĩ tạo hình đương đại; chùa Phượng; đền thờ thánh mẫu thượng ngàn của người Mường, vườn cây thuốc Mường, khu vườn trưng bày các tác phẩm mỹ thuật trong nước và quốc tế… vẫn còn.

Cũng theo họa sĩ Vũ Đức Hiếu, thông tin đáng mừng nhất là sau khi đánh giá tình hình thiệt hại, các nghệ nhân phát hiện ngôi nhà Lang chỉ bị cháy phần mái trên và đầu cột, còn phần cấu trúc gỗ ở đế sàn vẫn còn nguyên vẹn, đó là phần rường cột căn bản của công trình này chỉ bị xém phần ngoài, vẫn còn cơ hội phục dựng lại được. “Một di sản mất đi, do không may hoặc cố ý, không có nghĩa là nó sẽ mất đi như một cú xóa ký ức. Nó sẽ còn lại mãi mãi trong ký ức và tâm thức của chúng tôi, chúng ta, để rồi đến lúc nào đó tái sinh trong một hình thức tươi trẻ hơn, mãnh liệt hơn” – Hoạ sỹ Vũ Đức Hiếu tâm sự!