DS/KHHGĐ/SKSS: Gợi ý cho tương lai và nhớ lại những bước đi ban đầu
GiadinhNet - Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Dân số Việt Nam (26/12/1961-26/12/2011), Giáo sư Viện sĩ Phạm Song đã dành cho Báo GĐ&XH bài viết rất tâm huyết về công tác DS-KHHGĐ. Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới độc giả.
![]() |
|
Giáo sư, Viện sĩ Phạm Song. |
1. Quốc gia phải coi trọng dân số và chất lượng dân số. Mỗi khi có dịp gặp các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, tôi lại nói đến vấn đề về DS-KHHGĐ (vì lúc đó Bộ Y tế chưa hoàn thành chỉ tiêu Quốc hội giao). Tôi cho rằng, khi chúng ta hoàn thành công nghiệp hóa thì vấn đề kế hoạch hóa gia đình sẽ thuận lợi hơn nhiều và không còn bao cấp phương tiện tránh thai, nhưng để đến lúc đó là một quá trình phấn đấu gian khổ và phải quyết tâm nhưng luôn luôn đi đồng bộ với chất lượng dân số, vì chất lượng dân số quyết định sự phát triển bền vững của đất nước.
Theo kịch bản đến năm 2050 dân số Việt Nam là 102 triệu, cho phép giao động đến 112 triệu. Khi Pháp xâm lược nước ta và đặt ách đô hộ, lúc đó Việt Nam chỉ có 19 triệu người và Pháp là 30 triệu người. Đến năm 2050, dân số Pháp chỉ có 60 triệu người.
Nhật Bản, Cộng hòa Liên bang Đức, hiện nay đều thiếu lao động sau khi đã phát triển cao. Nếu Việt Nam trong vòng 40 năm không ổn định được dân số thì dù cần 100 năm nữa cũng không vượt được mức nước đương phát triển có thu nhập thấp 3.000 USD (khung rộng từ 1.000 USD -10.000 USD) như Nghị quyết của Đại hội XI đã đề ra. Từ đó không vượt lên được như hiện tại của Hàn Quốc và Đài Loan, chưa nói đến phát triển trở thành nước OECD hay G7.
![]() |
|
Sơ đồ thích nghi hóa 8 điểm của WHO 2005 thành 9 điểm. |
3. Dự phòng dị tật thai nhi. Phấn đấu đến 2020 không để một dị tật thai nhi nào ra đời mà không tham khảo ý kiến các bậc cha mẹ và phải làm cả giai đoạn tiền hôn nhân.
Dị tật thai nhi ở Việt Nam là 27,3% (nam 28,4%; nữ 27%) trong tổng số bị tàn phế là quá cao (Nguồn báo cáo mục tiêu quốc gia Bộ Y tế 2003). Năm 1976 Hà Lan đã không để một dị tật thai nhi ra đời sau khi tham vấn cha mẹ.
Phương pháp là dùng vaccine và giữ gìn trong khi có thai nhất là quý đầu của thai nghén. Hình thành nhóm xét nghiệm sàng lọc dị tật thai nhi. Hiện chúng ta cũng đã làm nhưng phải đầu tư nhiều hơn để nhanh chóng đạt mục tiêu không để dị tật thai nhi ra đời.
4. Phương tiện tránh thai ngày càng đa dạng nhưng bao cao su vẫn là trọng tâm cần khuyến khích. Bao cao su an toàn nhất cho người sử dụng và phòng được cả các bệnh lây lan qua đường tình dục hiện đang tăng nhanh. Do trong ý thức, bệnh lây lan qua đường tình dục thuộc phạm trù đạo đức nên chữa chạy không hiệu quả; cần giáo dục truyền thông để được chữa bệnh kịp thời và đúng phương pháp.
![]() |
|
Sơ đồ tiếp cận vòng đời chống lão hóa. |
5. Tuổi có thai thích hợp. Nam 29 và nữ 24, có thai lần thứ 2 cách nhau 5 năm là có cơ sở khoa học, nên có 2 con và một trong đó phải là con gái để không xảy ra dân số già và thiếu hụt lao động nhưng còn phụ thuộc vào lối sống thích tự do không thích có gia đình lại là chuyện trách nhiệm xã hội và văn hóa về lối sống.
Thông điệp trên đây là do cơ sở khoa học không phải quyết định duy ý chí của nhà cầm quyền.
Vấn đề này tôi ít thấy tài liệu đề cập. Tuổi nói trên là tuổi đã hoàn thành viên mãn tuổi dậy thì nên chất lượng thai nhi sẽ tốt nhất về thể chất, còn chất lượng thai nhi phụ thuộc vào đời sống vợ chồng hòa thuận và phụ nữ khi mang thai tâm trạng vui vẻ, thanh bình, tăng ít nhất 12-14kg so với khi bắt đầu mang thai.
Chắc chắn như vậy nếu tinh thần thoải mái, thể chất tăng cao, con sẽ trên 2,5kg và thừa sữa cho con bú. Người là trí thức hay lao động chân tay cũng như nhau cũng cần đủ 9 tháng 10 ngày để sinh con. Người mẹ phải tạo ra 4,5kg xương thịt: 1,5kg cho rau thai và 3kg cho sơ sinh. Nguyên lý mẫu tử tình thân mẹ thiếu nhưng cho thai nhi tối đa mẹ có thể, chưa kể chất lượng sơ sinh về trí tuệ và cảm xúc nên phải cách 5 năm là cần thiết, tối thiểu là 3 năm.
6. Đột phá tạo ra chuyển biến mạnh mẽ sức khỏe sinh sản trong vị thành niên, thanh niên từ 13-14, 27-29 tuổi. Theo tiếp cận vòng đời là cách tiếp cận tổng thể về sức khỏe sinh sản chống lão hóa.
Vì sao lại như vậy? Tuổi dậy thì là buổi rạng đông của đời người đột biến về tâm lý, hành vi, do nội tiết tố tăng cao nên xu thế chống đối là chính, tách rời gia đình, kết bè kết bạn nên nếu gia đình, học đường xã hội không liên kết chặt chẽ thì sẽ xảy ra tình trạng đáng lo ngại:
Tệ nạn ma túy, mãi dâm nam, nữ, tội phạm hình sự trong vị thành niên- thanh niên ngày một tăng cho nên phải tập trung ở tuổi này. Khẩu hiệu cần tập trung cổ vũ là lập thân, lập danh, lập nghiệp vì bản thân và đất nước. Trí dục là đức dục là nguyên lý bất biến.
![]() |
Vì vậy kiện toàn bộ máy để tận dụng phần kết hợp và phát huy phần xã hội văn hóa là rất cần thiết.
Tôi không ở trong cuộc nên không rõ vấn đề tổ chức, nhân sự nhưng thấy rằng Vụ Sức khỏe sinh sản cần nằm trong Tổng cục DS-KHHGĐ. Chúng ta phải mất 40 năm kể từ Hội nghị thuần túy khoa học về kế hoạch hóa gia đình tại Roma năm 1954 cho đến Cairo 1994 mới chuyển sang sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình chỉ là một trong sức khỏe sinh sản. Vì vậy Vụ Sức khỏe sinh sản vừa mang tính chiến lược vừa tính kỹ thuật nên cần thiết có trong Tổng cục DS-KHHGĐ. Đồng chí Thứ trưởng Bộ Y tế sẽ không kiêm nhiệm Tổng cục trưởng để có thể bao quát, phát huy thế mạnh kỹ thuật nhưng lại không bỏ qua những vấn đề văn hóa -xã hội của kế hoạch hóa gia đình và sức khỏe sinh sản.
Mọi cấp cần có màng lưới nhân viên hoạt động xã hội chuyên ngành (social workers) về kế hoạch hóa gia đình - sức khỏe sinh sản vì vận động quần chúng ngày nay phải có kiến thức, phải được đào tạo và xã hội hóa về mặt phụ cấp. Khởi đầu nhà nước hỗ trợ, nhưng sau dần hội những người hoạt động xã hội chuyên ngành sẽ hình thành hội nghề nghiệp và tự trang trải với sự hỗ trợ nhất định của Nhà nước như các hội đặc thù vì tham gia hỗ trợ Chính phủ một vấn đề quan trọng đến phát triển bền vững là chất lượng dân số và quy mô dân số thích hợp
Giây phút nhanh trí nhân viên ngân hàng giúp người phụ nữ thoát khỏi bẫy lừa đảo 160 triệu đồng
Xã hội - 44 phút trướcGĐXH - Trong quá trình làm thủ tục chuyển tiền, nhân viên ngân hàng phát hiện bà N.T.K lo lắng và có biểu hiện bất thường. Nghi bị các đối tượng thao túng, phía ngân hàng chủ động trì hoãn giao dịch và thông báo cho Công an phường Hoành Bồ.
Được cát tinh chống lưng, 3 con giáp này cuối năm Âm lịch tài lộc rực rỡ bất ngờ
Đời sống - 1 giờ trướcGĐXH - Tử vi cho thấy từ nay đến hết năm Âm lịch, một số con giáp bước vào giai đoạn "đổi vận" rõ rệt khi được cát tinh chiếu rọi, quý nhân xuất hiện đúng lúc.
Công nhân gặp nạn tử vong khi đang làm việc, Giám đốc công ty bị khởi tố
Pháp luật - 2 giờ trướcGĐXH - Mặc dù chưa được đào tạo về hàn điện, không có chứng chỉ chuyên môn, chưa được huấn luyện an toàn lao động nhưng Đinh Quyền vẫn phân công nhóm công nhân thực hiện sửa chữa, cải tạo vỏ xuồng, sau đó xảy ra tai nạn lao động khiến một công nhân tử vong.
Khi những ‘núi rác’ quá tải trở thành áp lực đè nặng môi trường ở Thanh Hóa
Thời sự - 4 giờ trướcGĐXH - Thanh Hóa đang đối mặt với tình trạng các bãi rác Núi Voi, Sầm Sơn và Đông Nam quá tải nghiêm trọng, gây ô nhiễm nguồn nước và không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe, khiến người dân bức xúc.
Lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2026 của học sinh 34 tỉnh thành trên cả nước
Giáo dục - 4 giờ trướcGĐXH - Dưới đây là chi tiết lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2026 của học sinh 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Công an Hà Nội truy tìm đối tượng lừa đảo đổi tiền mới
Pháp luật - 4 giờ trướcGĐXH - Nhận đơn tố giác đối tượng Lương Ngọc Anh (trú tại Giảng Võ, Hà Nội) chiếm đoạt số tiền 300 triệu đồng thông qua việc nhận tiền đổi tiền mới. Công an TP Hà Nội thông báo truy tìm đối tượng này.
Hé lộ nguyên nhân vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc Pháp Vân - Nghi Sơn khiến 9 người thương vong
Thời sự - 7 giờ trướcGĐXH - Rạng sáng 14/1, một vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra trên tuyến cao tốc qua địa phận tỉnh Thanh Hóa khiến 4 người tử vong và 5 người bị thương. Kết quả điều tra sơ bộ cho thấy thảm kịch bắt nguồn từ hàng loạt thói quen lái xe tùy tiện, coi thường pháp luật của cả ba tài xế liên quan.
Từ 1/3, ứng dụng Mobile Banking sẽ tự động ngừng hoạt động hoặc thoát khi gặp 3 trường hợp này
Đời sống - 9 giờ trướcGĐXH - Theo Thông tư số 77/2025/TT-NHNN, từ 1/3, ứng dụng Mobile Banking sẽ tự động ngừng hoạt động hoặc thoát khi gặp 3 trường hợp.
Hà Nội: Nghi án phóng hỏa nhà nghỉ lúc rạng sáng, cảnh sát dùng xe thang giải cứu 7 người
Pháp luật - 10 giờ trướcGĐXH - Rạng sáng ngày 14/1, lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an TP Hà Nội đã kịp thời dập tắt đám cháy tại một nhà nghỉ cao tầng ở phường Hà Đông (TP Hà Nội), giải cứu thành công 7 người mắc kẹt. Đáng chú ý, cơ quan công an đã tạm giữ một đối tượng để điều tra về hành vi nghi vấn cố ý gây cháy.
Hà Nội: Danh sách 23 trường hợp vượt đèn đỏ và hàng chục trường hợp vi phạm bị Camera AI 'bắt' ngày 13/1
Pháp luật - 10 giờ trướcGĐXH - Trong 24 giờ qua (từ trưa 12/1 đến trưa 13/1/2026), hệ thống Camera giám sát tích hợp AI tiếp tục ghi nhận hàng chục trường hợp vi phạm luật giao thông. Đáng chú ý, trong khi lỗi vượt đèn đỏ tại nội đô giảm nhẹ thì lỗi không thắt dây an toàn trên cao tốc lại có chiều hướng gia tăng.
Tin sáng 14/1: Người dân có sổ trắng, sổ xanh được cấp đổi sang sổ đỏ theo quy định mới; Ngày nghỉ lễ 24/11 năm nay rơi vào thứ mấy?
Thời sựGĐXH - Cục Quản lý đất đai cho biết, theo Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội sổ trắng, sổ xanh được cấp trong giai đoạn 1993-1997 vẫn có giá trị tương đương với sổ đỏ hiện nay...



