Khai mở nhiều bí ẩn về Bí thư Kim Ngọc

 

“Ba cùng” để viết kịch bản

Nhà văn Vân Thảo kể lại: “Khi nhận được đơn đặt hàng, tôi đã phải “3 cùng” với người dân Vĩnh Phúc suốt 3 tháng trời để thu thập tài liệu, chứng cứ. Được cái, Tỉnh ủy và lãnh đạo nơi đây tạo điều kiện tối đa để tôi được tiếp xúc với nhân chứng, tài liệu bình thường cũng như tài liệu mật. Sau khi đã có đầy đủ thông tin, tôi đã mất 7 tháng để hoàn thiện kịch bản. Khi cầm bút, câu hỏi đầu tiên đặt ra trong đầu tôi đó là, nói như thế nào để khán giả thời nay hiểu những khó khăn, những sức ép mà Bí thư Kim Ngọc đã gặp phải? Về phần mình, đó là sự băn khoăn làm thế nào để phản ánh đúng tầm của chân dung Bí thư Kim Ngọc? Đã có lúc chính tôi cũng “hoảng” bởi vai trò của nhân vật lớn quá, sự kiện cũng ngồn ngộn, lo là mình không phản ánh hết được. Nhưng giờ thì cũng yên tâm phần nào vì thông tin từ biên kịch Thuỳ Linh thì kịch bản của tôi không phải chỉnh sửa nhiều lắm...”.

Trong quá trình thu thập thông tin, điều khiến nhà văn Vân Thảo ngạc nhiên nhất về ông Kim Ngọc đó là, tại sao một người xuất thân từ tầng lớp bần cố nông, trình độ văn hóa chỉ đến lớp 7 mà lại có tư duy của một nhà khoa học và đảm nhiệm chức bí thư tới 21 năm từ cấp huyện cho đến cấp tỉnh, trong đó có tới 9 năm là bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú? “Sau này, khi thực hiện kịch bản, tôi lý giải rằng có lẽ do xuất phát từ cái tâm lớn, luôn biết lắng nghe những bức xúc và những nẩy sinh từ trong đời sống nên ông luôn đưa ra được những chính sách kịp thời, hợp lòng dân chăng?” -  nhà văn Vân Thảo tâm sự.

 

Bí thư Kim Ngọc (ngồi giữa) trong một cuộc họp

Về cơ bản, bộ phim “Bí thư tỉnh uỷ” được tập trung vào 2 vấn đề chính đó là, cuộc đời của Bí thư Kim Ngọc và số phận chìm nổi của khoán hộ. Hai cái đó sẽ hỗ trợ cho nhau, còn những mối quan hệ khác liên quan đến đời sống riêng của ông Kim Ngọc sẽ rất ít được đề cập.

Một điều khiến nhà văn Vân Thảo coi như một may mắn lớn đó là “vẫn gặp được những nhân vật quan trọng, sống cùng thời với ông Kim Ngọc, chứ để 2-3 năm nữa là dễ bị “trắng tay” lắm”. Trong số đó, phải kể đến ông Nguyễn Văn Tôn, Trưởng ban Nông nghiệp Tỉnh uỷ Vĩnh Phú (sau này là Bí thư Tỉnh uỷ Vĩnh Phú) hiện đã 84 tuổi, là người được ví như cánh tay phải đắc lực của Bí thư Kim Ngọc. Ông cũng là người tham gia soạn thảo Nghị quyết 68 về khoán hộ.

Ông Nguyễn Văn Tôn kể rằng, năm 1966, Nghị quyết 68 về khoán hộ ra đời có thể nói là một việc làm hết sức táo bạo của ông Kim Ngọc. Điều đó cho thấy, ông đã đặt cược cả sinh mệnh chính trị của mình. Có lẽ lúc đó, ông làm với một niềm tin rằng mình làm xuất phát từ cái tâm muốn được cứu đói cho dân thì sợ gì bị phê bình? Nhưng thực tế diễn ra sau đó đã vượt quá sức tưởng tượng của ông. “Đây sẽ là một cột mốc quan trọng được khai thác kỹ trong kịch bản để nói lên sự quyết đoán, sự đấu tranh tư tưởng dữ dội và một lòng vì dân, không màng đến lợi ích riêng của ông Kim Ngọc”, nhà văn Vân Thảo nói.

Những điều không có  trong tài liệu

Ngoài đời, Bí thư Kim Ngọc là người nhỏ nhắn, khuôn mặt lõm sâu vì làm việc nhiều. Nhà văn Vân Thảo cho rằng chọn diễn viên Dũng Nhi vào vai Bí thư Kim Ngọc là rất “sát” bởi nhiều nhân chứng cho biết trong suốt thời kỳ làm Bí thư, ông Kim Ngọc hầu như rất ít ngủ. Lúc nào cũng thấy ông làm việc từ sáng cho đến tận khuya. Chính vì ăn ngủ thất thường nên ông bị chứng đau dạ dày hành hạ đến tận cuối đời. Những người thân cận với ông thường xuyên thấy cảnh ông ôm bụng để làm việc. Lâu lâu, ông lại phải “vấn an” giáo sư Tôn Thất Tùng một lần. Đến nỗi, về già, dạ dày ông “nát như cái bị rách”, di căn vào cả gan, tụy. Đây là căn bệnh cướp đi sinh mạng của ông khi ông 62 tuổi.

Nhiều chi tiết về cuộc đời của Bí thư Kim Ngọc không được ghi chép trong tài liệu mà chỉ được thu thập qua ký ức của các nhân chứng. Vì thế, khi lên sóng truyền hình, đây sẽ là những chi tiết đắt giá và có ý nghĩa khai mở về thân phận của “chủ nhân khoán hộ”. Vợ ông, bà Lê Thị Liên kể với nhà văn Vân Thảo rằng khi bị cấp trên không đồng tình với việc ông ra Nghị quyết về khoán hộ, trong đó có cả người mà ông vô cùng thân thiết và chịu nhiều ảnh hưởng, ông dằn vặt và gần như thức trắng nhiều đêm để suy nghĩ.

Ngoài tính cách quyết đoán và nóng như lửa, một khía cạnh khác cũng sẽ được đề cập trong con người Bí thư Kim Ngọc đó là, luôn đặt cái tình bên cạnh cái lý khi xử lý những vấn đề liên quan đến nhân cách của cán bộ. Đó là chuyện kỷ luật một Bí thư huyện uỷ vì tội quan hệ bất chính với một phụ nữ có chồng là bộ đội. Đây là một tội rất nặng thời đó, nhưng ông Kim Ngọc cho rằng nếu có thì không thể xử lý từ một phía, hơn nữa, chuyện cũng lâu rồi. Vì chuyện đó mà để mất đi một cán bộ vừa có tài vừa có tâm là một tổn thất lớn.

 

Tâm đắc với đề tài Bí thư Kim Ngọc nên khi vừa hoàn thành kịch bản phim 50 tập, nhà văn Vân Thảo đã bắt tay vào viết tiếp tiểu thuyết về cuộc đời của người có công phát triển khoán hộ. Ông bảo, phim là tư duy hành động, còn tiểu thuyết là tư duy tâm lý. Nhà văn muốn chân dung ông Kim Ngọc được khắc hoạ rõ nét hơn nữa. Lão nhà văn có khuôn mặt và nụ cười phúc hậu cũng quan niệm rằng một con người với nhân cách và tầm ảnh hưởng lớn lao như thế, từng được nhận Huân chương Độc lập và Huân chương Hồ Chí Minh cần phải được lưu giữ rộng rãi, mà cái đó, ngoài sách ra, hiếm có phương tiện nào có thể làm thay được.