KTS Nguyễn Vĩnh Tiến nói về nhà hát Hoa Sen: "Vẽ bông sen dễ, vẽ hồn sen khó"

Ý tưởng kiến trúc Nhà hát Hanoi Lotus (Nhà hát Hoa Sen) của UBND thành phố Hà Nội đang thu hút nhiều tranh luận. Theo đó, nhiều người trong giới kiến trúc cho rằng việc xây dựng một nhà hát mang tầm cỡ quốc tế tại Thủ đô là hợp lý nhưng biểu tượng hoa sen được mô phỏng ở bản phối cảnh công trình đã công khai thì lại đi theo lối sáng tác cũ kỹ.

Báo Gia đình và Xã hội đã có cuộc trò chuyện với kiến trúc sư (KTS) Nguyễn Vĩnh Tiến – nguyên Trưởng khoa kiến trúc, Đại học Chu Văn An.

Thưa KTS Nguyễn Vĩnh Tiến, hình ảnh mô phỏng Nhà hát Hoa Sen vừa công bố đã gặp không ít lời chê bai, về ý tưởng tạo hình cũng như vật liệu, ngôn ngữ kiến trúc. Anh nhận xét gì?

- Trước hết, tôi cần khẳng định là bản thân không có định kiến và kỳ thị hình ảnh hoa sen, mà ngược lại, tôi chắc cũng như những người dân khác đều yêu quý hoa sen - loài hoa gần như là biểu tượng của Việt Nam, bên cạnh cây tre và đặc biệt là cây lúa nước.

Thứ hai, tôi không chỉ trích đồng nghiệp bất cứ ở quốc gia nào, mà ngược lại, luôn có sự đồng cảm sâu sắc về sự vất vả của nghề Kiến trúc.

Tuy nhiên, từ hồi nhỏ, tôi đã hiểu rằng, nghệ thuật là sự thăng hoa của hiện thực chứ không phải là tả thực. Nếu tả thực thì có rất nhiều công cụ để thực hiện việc đó thay nghệ sỹ ví dụ như máy ảnh hay máy in 3D.

Công trình được thiết kế gần như giống hệt bông hoa sen, có thể đó là sự chiều chuộng dễ dãi của KTS với chủ đầu tư. Chủ đầu tư chấp nhận, có thể đó là sự chấp nhận dễ dãi với nghệ thuật tạo hình.

Một điều đáng nói nữa là công trình này giống hệt về mặt tạo hình của một công trình đã được thực hiện tại Quảng Châu (Trung Quốc) do một nhóm kiến trúc sư khác thiết kế. Vậy có nên đặt câu hỏi về vấn đề bản quyền và quyền tác giả?

Cuối cùng cho câu hỏi, đó là, với tư cách nguyên là trưởng khoa kiến trúc của một trường đại học, nếu sinh viên của tôi làm đồ án này thì tôi khó cho được điểm cao!

Kiến trúc sư Nguyễn Vĩnh Tiến.

Chuyện giống nhau trong ý tưởng thiết kế khi nào thì được chấp nhận?

- Chúng ta cũng cần loại trừ yếu tố kỳ thị. Nghệ thuật là nghệ thuật. Về việc giống nhau trong ý tưởng thiết kế có lẽ bởi vì cả hai đều giống bông hoa sen, điều buồn cười ở đây là giống nhau ở sự mô tả quá giản đơn và ngô nghê về tạo hình.

Các công trình mô phỏng hoa sen có rất nhiều trên thế giới nhưng các kiến trúc sư giỏi đã biết cách điệu và nâng tầm khiến cho người xem cảm nhận được "hồn" sen chứ không phải "xác" sen.

Vậy thưa KTS, nếu công trình được thay thế hoa sen thành một biểu tượng khác thì đó có thể là hình ảnh gì?

- Thực ra, việc cố gán ghép giống cái gì đó là một việc thấp kém trong nghệ thuật tạo hình. Kiến trúc có ngôn ngữ ẩn dụ của riêng nó. Có nhiều trường phái khác nhau. "Phỏng sinh học" Biomimetic Design là một trường phái rất mạnh trong Kiến trúc.

Nếu không giỏi thì không đạt đến đẳng cấp của trường phái này được mà chỉ nôm na gọi là "tả sinh học" hoặc "sao chép sinh học" và đó là lý do tại sao sinh viên kiến trúc nếu non kém tay nghề sẽ được dưới 5 điểm về design.

Theo cảm nhận cá nhân của tôi thì không nên quá lạm dụng hình ảnh hoa sen. Việt Nam chúng ta còn cây tre, và đặc trưng hơn, có lẽ là cây lúa nước.

Bản phối cảnh một công trình có hình hoa sen của KTS Nguyễn Vĩnh Tiến

Anh đóng góp ý tưởng gì cho công trình Nhà hát Hoa Sen? Nếu vẫn là hoa sen thì làm thế nào để hình ảnh mang tính thuyết phục?

- Theo tôi, nên có một cuộc thi công khai, minh bạch do những kiến trúc sư nổi tiếng thế giới làm ban giám khảo. Hoặc ít nhất là mời thẳng những kiến trúc sư đã thiết kế các công trình nhà hát thành công ở các nước phát triển.

Đề tài có thể vẫn là hoa sen cũng được, nhưng tôi tin, với cách tạo hình của những kiến trúc sư tài năng thì ngôn ngữ ẩn dụ trong kiến trúc với một cuộc thi minh bạch sẽ được thể hiện với nhiều tác phẩm xuất sắc.

Nhà hát Hoa Sen được thiết kế với 5 bông sen nổi trên mặt nước

Nhiều ý kiến cho rằng xây dựng Nhà hát Hoa Sen vào thời điểm này là bất hợp lí bởi hiện tại có nhiều công trình tương tự chưa sử dụng hết công suất, KTS nghĩ sao về điều này?

- Việc xây dựng nhà hát phụ thuộc vào quy hoạch ngành văn hoá. Một xã hội phát triển không chỉ có kinh tế mà cần hài hoà cả yếu tố văn hoá. Quy hoạch ngành sẽ chỉ ra nhu cầu thực sự cho 5-10 năm thậm chí 30 năm tiếp theo. Tuy nhiên, ở một khía cạnh nào đó thì chúng ta đã có tiền lệ xây những công trình xấu xí và lãng phí nên ý kiến khách quan của người dân cũng cần nên lắng nghe, xem xét kỹ.

Hà Nội là mảnh đất hội tụ nhiều tinh hoa của kiến trúc, ví dụ như các kiến trúc truyền thống, kiến trúc phong cách Đông Dương. Để tiếp nối dòng chảy văn hoá này, chỉ nên gợi mở là Kiến trúc đương đại. Các trường phái kiến trúc đều có cơ hội bình đẳng tham gia phương án trong một cuộc thi minh bạch công khai, không nên chỉ thiên vị trường phái "sao chép sinh học".

Cảm ơn KTS Nguyễn Vĩnh Tiến về cuộc trò chuyện!

T.Nam - V.Anh (thực hiện)