Ký sự từ “ngã ba biên giới”

Ngôi nhà của một gia đình người Hà Nhì. Ảnh: T.G

Chuyện người vào hang bắt… cọp!

Bản làng A Pa Chải thuộc xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên. A Pa Chải cách trung tâm thành phố Điện Biên hàng trăm cây số về phía Tây. Trên đường tới Sín Thầu, dừng chân tại bản Pờ Nhù Khồ của tộc người Hà Nhì mới khám phá ra rằng, người Hà Nhì dịch nghĩa tên bản Pờ Nhù Khồ là “Con trâu trắng”. Và, “Con trâu trắng” là một trong 6 bản của Sín Thầu nằm rải rác trong thâm sơn triền non đỉnh Khoan La San. Đêm, bên bếp lửa giữa đại ngàn, chúng tôi chăm chú nuốt trọn từng lời trong câu chuyện của già làng Khoàng Á Phèn kể về hành trình người Hà Nhì đặt chân lên vùng đất biên cương cực Tây đất nước. Nghe chuyện lần hồi ngược xuôi các dòng suối tìm đất trồng lúa nước và lập nên hai bản Tả-Kho-Khừ, A-Pa-Chải, Tá Miếu… Đêm biên cương tĩnh mịch, chỉ nghe tiếng suối róc rách xa xa vọng lại, tiếng côn trùng kêu đan xen câu chuyện của già làng cứ như truyền thuyết về một vùng đất nào xa xôi huyền bí lắm.

Ở đỉnh núi Khoan La San, xưa nhiều muông thú, là nơi sinh sống của hổ dữ. Con người để sống được vùng đất này phải đánh đuổi hổ. Người Hà Nhì vẫn còn truyền tai nhau câu chuyện kỳ bí về nhân vật được tôn xưng “chúa sơn lâm”. “Chúa sơn lâm” có tên Lỳ Xừ Há, cái tên trở thành huyền thoại khi nhiều lần tay không giết hổ. Người Hà Nhì tôn thờ, gọi ông là “ông Hổ”. Ở chốn đại ngàn này, từ trước tới nay, “ông Hổ” vẫn giữ kỷ lục là người duy nhất vào hang… bắt cọp.

Ngô Huy Hà (trái) ra mắt cuốn sách “Bước chân Việt Nam 4 Cực 1 Đỉnh”.

Chuyện rằng những năm 70, 80 thế kỷ trước không ít người bị hổ ăn thịt. Có người phụ nữ bị hổ ăn thịt lúc 49 tuổi. Đau đớn hơn, cô cháu gái mới hơn mười tuổi của bà cũng bị chính đàn hổ dữ ăn thịt vào ngay ngày hôm đó. Không biết từ khi nào, trong “bản đồ” vùng ngã ba biên giới có một cái khe suối tang thương, huyền bí, ma mị khét tiếng dân gian: Khe Hai Bà Cháu như là cái cách để người ta tưởng nhớ tới hai bà cháu người phụ nữ bị hổ ăn thịt đó. Khe nước giờ đây vẫn trong vắt. Nếu như trước đây không ai dám bén mảng tới gần thì bây giờ người Hà Nhì đã vào khe Hai Bà Cháu lấy nước về dùng. Họ tin rằng linh hồn hai bà cháu xấu số sẽ phù hộ cho mình. Người Hà Nhì còn cho rằng đây là khe suối đặc biệt. Muông thú tụ hội ở đó rồi bị thợ săn tiêu diệt, hay chúng ăn thịt người như lũ hổ kể trên, là bởi vì khe nước có chứa khoáng chất. Bờ khe có các hòn đá chứa muối. Muông thú liếm nhẵn các hòn đá để tìm muối, tìm khoáng chất. Già làng Khoàng Á Phèn kể rằng sinh thời “vua hổ” là người duy nhất có gan đối mặt với loài thú dữ này, ông chỉ cần đứng trên đỉnh núi, bê đá ném xuống khe, đã giết được hổ, mỗi lần mang hổ về dân bản đều mở hội ăn mừng.

Đó là chuyện của 20 - 30 năm về trước. Khoan La San bây giờ vẫn là dải rừng hoang nguyên sơ, chỉ có điều loài hổ giờ đã lùi sâu hơn nữa trong chốn thâm sơn, nhường địa bàn lại cho con người. Đường đi tới mốc không số, hai bên con đường mòn nhỏ cỏ tranh cao và dày vươn ra chặn ngang đường. Cánh rừng nguyên sinh như chưa có bàn tay con người chạm tới, với cây cối rậm rạp. Những dây leo oằn mình đeo bám các thân cây cổ thụ cao vượt tầm mắt.

Xúc cảm thiêng liêng ở cột mốc không số

Cột mốc không số nơi “con gà cất tiếng gáy 3 nước đều nghe”.

Con đường đất nhão nhoét do những trận mưa đêm cuối hạ đầu thu dai dẳng, đưa chúng tôi lên cao dần, cao dần. Ở những khoảng trống, khi phóng tầm mắt ra xa, các bản Tả Khó Khừ, Tá Miếu, Lỳ Mà Tá... của người Hà Nhì dưới núi nhỏ dần, mờ dần và nhòa đi trong sương khói chiều biên giới, có chăng chỉ rải rác những nương lúa xanh mướt nối tiếp nhau trườn mình trên sườn núi là minh chứng có sự hiện diện của con người.

Hành trình nước rút tới đích là mốc không số nằm trong “vùng rừng lạnh” cách chúng tôi 3 đỉnh núi cao, 2 vùng “yên ngựa” với những trảng cỏ, lau lách phủ kín đầu, sẵn sàng cứa vào tay, chân rớm máu; những cây số đường rừng phải luồn mình dưới đại ngàn thâm u, ẩm ướt với vô số tảng đá sắc lẹm án ngữ lối đi.

Dọc đường leo dốc trơn, luồn đại ngàn thâm u, cơn khát, cơn đói của chúng tôi được khỏa lấp bởi những chai nước suối, những đùm cơm được Khoàng Á Sình, thanh niên người Hà Nhì tình nguyện làm người dẫn đường đặt vào tay những kẻ lữ hành. Chưa bao giờ thấy cơm trắng ngon đến thế, gạo nương người Hà Nhì thơm đến lạ.

Vất vả là thế, nhưng đổi lại, thiên nhiên cũng bù đắp cho chúng tôi được mãn nguyện kiến diện cảnh rừng già tuyệt đẹp: Mây mù giăng mắc, bủa vây bốn bề; Những cây cổ thụ khổng lồ, rêu mốc, lan rừng, cây ký sinh bám dày từ gốc lên ngọn, từ thân sang cành, sang nhánh. Kỳ hoa dị thảo với những sắc màu sặc sỡ, hình thù lạ mắt cũng xuất hiện trên đường chúng tôi đi.

Một lần đến với miền biên cương xa xôi của Tổ quốc phải vượt qua bao nhiêu khó khăn thử thách. Tôi nể Ngô Huy Hà, một “phượt thủ” thuộc thế hệ 8X như mình. Chỉ trong vòng hơn 3 năm từ 2011- 2014, Ngô Huy Hà đã đặt chân đến 4 cực và 1 đỉnh của dải đất hình chữ S; Cực bắc Lũng Cú, Hà Giang, Cực Nam đất mũi Năm Căn, Cà Mau, Cực Tây A Pa Chải, Điện Biên và Cực Đông mũi Đôi Vạn Ninh, Khánh Hòa và đỉnh Phanxipăng. Thật bất ngờ hơn, chàng trai trẻ này mới cho ra lò cuốn sách dày gần 300 trang “Bước chân Việt Nam 4 Cực 1 Đỉnh” những ngày đầu tháng 10 này như một cẩm nang khám phá nước Việt.

Ngô Huy Hà chia sẻ: “Trong 4 Cực và 1 Đỉnh (Phanxipăng) của lãnh thổ Việt Nam, nơi dải đất hình chữ S có một mặt tiếp giáp chạy dọc biển này, cực Tây A Pa Chải được xem là điểm khó chinh phục nhất. Để tới được đây, tôi phải di chuyển hàng trăm cây số qua nhiều địa danh lịch sử như đèo Pha Đin, Điện Biên Phủ và cả những con đường đất, đá bụi mù trước khi băng đèo, vượt suối tại Mường Nhé. Thật hạnh phúc biết bao khi bạn được đứng trên đỉnh cực Tây, rồi phóng tầm mắt ra xa nhìn về Tổ quốc thân yêu với trùng trùng điệp điệp núi non hùng vĩ. Đây là rừng già, kia là dãy núi cao, là thảo nguyên trập trùng. Tất cả đều làm chúng tôi vỡ òa trong sự tự hào sung sướng. Chúng tôi cẩn thận tung lá cờ Tổ quốc vẫn mang theo với kích thước tới hơn 2m2. Trước quốc kỳ phấp phới, trước cột mốc gắn quốc huy, ai cũng thấy xiết bao tự hào, đứng trang nghiêm, tay chào cờ và đồng thanh hát Quốc ca”.

Tiếng ca vang vọng trong gió đại ngàn, hòa quyện với cây cỏ, mây trời khiến cho lòng người trào dâng cảm xúc tình yêu đất nước tột độ. A Pa Chải, không còn xa xôi hẻo lánh nữa. Ngày nào, tháng nào cũng có những đoàn người từ khắp mọi miền Tổ quốc tìm đến nơi đây. A Pa Chải trong tôi, một lần đến để rồi cả đời bộn bề những thương cùng nhớ! Nhớ một tiếng gà nơi ngã ba biên giới, nhớ những con người Hà Nhì hồn hậu mến khách, nhớ những âm thanh Quốc ca vang vọng trong nắng chiều đại ngàn màu hổ phách. Nhớ cả một miền ký ức xa xăm và ngọt ngào!

Nguyễn Quang Thành