Lên Mường Lò xem xòe Thái cổ

5.000 quần chúng và nghệ nhân miệt mài tập luyện tại sân vận động thị xã Nghĩa Lộ, tạo hình thành đóa hoa ban khổng lồ. Ảnh: Lê Văn Kha

Đêm nghệ thuật hoành tráng

Lễ hội Văn hóa, du lịch Mường Lò và khám phá danh thắng quốc gia ruộng bậc thang Mù Cang Chải 2019 với chủ đề "Tinh hoa từ huyền thoại" sẽ diễn ra vào 20h ngày 20/9 tại sân vận động thị xã Nghĩa Lộ (tỉnh Yên Bái) và được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV1, VTV5 - Đài Truyền hình Việt Nam. MC Anh Duy, Mỹ Lan sẽ dẫn dắt 3 chương với các hoạt cảnh, màn trình diễn nên thơ, bay bổng.

Đêm nghệ thuật được thực hiện hoành tráng, công phu giữa sáng tạo của nghệ sỹ và công nghệ đồ họa hiện đại 3D mapping trên màn hình led tạo nên hiệu ứng hình ảnh vô cùng mãn nhãn. Kịch bản và đạo diễn Lê Hải Yến. Cố vấn nghệ thuật Lê Huyền Thanh. Dàn dựng âm nhạc và phối khí: Mạnh Tiến, Bùi Minh Đạo, Hữu Vượng, Phạm Việt Tuân. Biên đạo múa: NSND Ngọc Bích, NSƯT Phan Lương. Lời bình: Nhà thơ Vi Thùy Linh. Thể hiện lời bình là giọng đọc trầm hùng, hào sảng của NSƯT Lê Chức (Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam). Dàn ca sỹ, ngoài các giọng ca và vũ đoàn từ Hà Nội: Tùng Dương, Nhật Minh, Thu Hằng, nhóm O Plus, PB Nation, còn có Sèn Hoàng Mỹ Lam (dân tộc Tày) đến từ Tuyên Quang. Đạo diễn Lê Hải Yến đã nhiều lần lên Mường Lò, Nghĩa Lộ trong quá trình xây dựng kịch bản và chị cùng ê-kíp đã có mặt tại Yên Bái từ chiều 14/9, sẽ "nằm vùng" tại đây cho đến khi chương trình diễn xong.

Các phong tục truyền thống được thể hiện thuần khiết trên sân khấu: gội đầu bên suối, tằng cẩu (búi tóc lên khi người con gái Thái đã có chồng), múa nón Thái, lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) của người Tày, đám rước dâu của người Dao... và đỉnh cao là màn đại xòe với năm đội hình triển khai năm chủ đề sẽ khiến người xem, công chúng, nhất là khán giả qua màn ảnh nhỏ được chứng kiến màn biểu diễn ngoại mục từ các góc quay, điểm nhìn, đặc biệt từ trên cao.

"Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc", đó là Mường Thanh (Điện Biên), Mường Lò (Yên Bái), Mường Than (Than Uyên - Lào Cai), Mường Tấc (Phù Yên - Sơn La, giáp Thanh Sơn, Phú Thọ). Vùng văn hóa bên sông Hồng, sông Chảy còn sở hữu các ruộng bậc thang kỳ quan tạo nên từ các bản thiết kế trên đá 300 - 400 năm trước. Danh thắng ruộng bậc thang Mù Cang Chải là di tích quốc gia năm 2007, song nhiều năm trước đã vào tiểu thuyết của một nhà văn bậc thầy về đề tài miền núi - Ma Văn Kháng với "Trăng non La Pán Tẩn", thì nay, La Pán Tẩn, Chế Cu Nha, Dế Xu Phình là 3 xã có 500ha cánh đồng bậc thang đẹp nhất với suối Nậm Thi buông mình qua thung lũng như câu thơ đẹp. Kỳ quan này đẹp nhất vùng Tây Bắc, từ chân đèo Khau Phạ ở Tú Lệ, vượt đèo là tới Mù Cang Chải huyền hoặc, thơ mộng và bay bổng.

Xòe cổ - một chủ lưu của linh hồn dân tộc Thái

Đạo diễn Lê Hải Yến. Ảnh: TL

Là xứ sở của lễ hội, đời sống văn hóa phong phú, ngôn ngữ và nghệ thuật dân ca dân vũ đa dạng, Yên Bái còn vô cùng quyến rũ bởi những điệu xòe uyển chuyển qua nhiều thế kỷ, những vũ khúc xòe Thái vẫn hiển hiện sinh động biểu trưng cho nhịp điệu tâm hồn đằm thắm và trái tim nồng nhiệt thiết tha yêu bản sắc dân tộc mình, quê hương bản quán. Có câu cách ngôn nổi tiếng thế giới: "Văn hóa là những gì còn lại khi tất cả đã qua đi". Với đồng bào Thái, trải qua bao biến thiên, sau các thất thoát, mai một, vẫn còn lại vạn trang chữ Thái cổ và những điệu xòe cổ là báu vật của chính dân tộc Thái, của Tây Bắc, của quốc gia. Bắt tay, nắm tay là ngôn ngữ ngoại giao quốc tế thể hiện tình hữu hảo, thân thiện, thì những điệu xòe Thái cũng đạt đến tầm kết nối toàn cầu ấy.

Bất cứ ai đến Mường Lò, vựa lúa, miền tình, được thăng hoa với những bậc nương vàng phóng khoáng, chuyển mình trong vòng xòe không giới hạn, mới cảm nhận được độ trác tuyệt không ngờ. Không giới hạn màu da, tiếng nói, sắc tộc, xuất thân, tay nắm tay giao cảm tình người, tình đoàn kết, nối vòng tay du ca quanh đống lửa. Xòe chuyển tải sức mạnh ngôn ngữ phi lời kỳ diệu. Xòe - hồn cốt của người Thái trong sinh hoạt cộng đồng, nối các thế hệ đồng bào Thái và những ai sinh sống, đặt chân đến Mường Lò như thấu hơn về ý nghĩa nhân sinh và cội nguồn dân tộc.

Xòe cổ là một chủ lưu của linh hồn dân tộc Thái, người Thái tình tự dân tộc qua những điệu xòe. Khi mùa hoa ban trắng thần tiên bừng khắp Tây Bắc, Yên Bái có bầy tiên không phải từ thiên đường giáng trần, mà từ chính thiên đường trên mặt đất - những bầy tiên sơn nữ xứ sở này. Những bàn tay tảo tần ruộng nương, miệt mài khéo léo dệt thêu muôn sợi lanh thổ cẩm, lại quên nhọc mệt lao động thường ngày, để thành những nghệ nhân, nghệ sĩ giữa sân khấu cuộc đời. Màn đại xòe có sự tham gia của 5.000 nghệ nhân dân gian, diễn viên quần chúng triển khai đội hình tạo thành đóa ban khổng lồ năm cánh.

Nếu cá suối nướng (pa pỉnh tộp), rêu đá nướng (cay hỉn), măng chua héo (xổm héo), thịt gà đồ xôi (nhựa cáy mọ)... là các món độc đáo trong ẩm thực của người Thái, thì xòe Thái là thực đơn tinh thần đẳng cấp của nền văn minh dân tộc có chữ viết kiêu hãnh này. Mường Lò hiện còn lưu truyền được hơn 30 điệu Xòe say lòng người ngắm, người múa, phát triển từ 6 điệu xòe cổ. Sáu điệu xòe cổ gồm: Khắm khen (nâng khăn đón bạn, đón khách); Khắm khăn mời lẩu (nâng khăn mời rượu vui vẻ ngày gặp mặt); Phá xí (một vòng xòe lớn chia thành 4 vòng nhỏ như cánh hoa ban), với ý nghĩa cùng cội nguồn, do điều kiện sống mà phải chia tay nhau nhưng vẫn cùng cộng đồng; Đổi hôn (tiến lùi, gặp gỡ rồi lại chia ly rồi lại gặp gỡ không rời); Nhôm khăn (tung khăn, giao lưu tưng bừng vui vẻ); Ỏm lọn tốp mư (nối vòng tròn, vỗ tay vui vẻ quyến luyến trước lúc chia tay và mong gặp lại). Những điệu xòe ngây ngất đắm say giữ chân người bịn rịn như quan họ tình tứ thiết tha "Người ơi người ở đừng về".

Yên Bái đang ngày càng gần hơn với du khách Thủ đô, các tỉnh cũng như bạn bè thế giới không chỉ bởi đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai và các dự án thu hút đầu tư quốc tế, mà căn cốt là lòng hiếu khách, sự chân thành, đằm thắm và khát vọng nâng tầm du lịch của nơi cội nguồn người Thái cổ Việt Nam.

Khám phá phong tục đón Tết của người Dao đỏ ở Yên Bái

Gia Huy