Lời thì thầm bên cạnh 7.000 ngôi mộ vô danh

Ông Hoàn chắp tay khấn và tin rằng người anh trai của mình đã yên nghỉ đâu đó trong số những ngôi mộ chưa biết tên. Ảnh: HP

Anh trai của ông Hoàn là liệt sỹ Nguyễn Văn Chinh, sinh năm 1949, nhập ngũ tháng 7/1967, Tiểu đoàn D43, tỉnh đội Nghệ An sang nước bạn Lào chiến đấu và hy sinh ngày 24/2/1972. Hơn 40 năm qua, gia đình ông Hoàn vẫn chưa tìm được mộ người anh mình. Ông Hoàn bảo, sinh thời, cha của ông đã tìm hỏi các đồng đội chiến đấu tại Lào nhưng vẫn không tìm được. Rồi cha qua đời, ông tiếp nối công việc tìm mộ anh trai. Các nghĩa trang liệt sỹ ở miền Trung đều đã in dấu chân ông. Các trung tâm, tổ chức tìm kiếm hài cốt liệt sỹ từ Lào về Việt Nam ông cũng đã đến nhưng vẫn không nơi nào có kết quả.

Ông Hoàn trầm buồn: “Anh tôi hy sinh và được mai táng tại Trạm Phẫu 51, huyện Thầm Khợp, tỉnh Xiêng Khoảng, Lào. Tuy nhiên, địa điểm Trạm Phẫu 51 bây giờ đã bị đổi tên, nó thuộc xã nào, bản nào, các đồng đội của anh đều không nhớ. Đại tá Hồ Trọng Bình, Đội trưởng đội Quy tập Liệt sỹ tỉnh đội Nghệ An, rồi các đồng chí phụ trách quy tập khu vực Mương Khăm, khu vực Mường Mộc tỉnh Xiêng Khoảng, là những người tôi đã gặp. Sau khi trao đổi, họ đều khẳng định, địa bàn đó đã được đưa về an táng tại Nghĩa trang Việt- Lào”. Đó vừa là thông tin, vừa là niềm tin để ông Hoàn tin rằng, anh mình đang nằm đâu đó trong 7.000 liệt sỹ chưa biết tên ở Nghĩa trang liệt sỹ Việt – Lào.

Ngồi bên cạnh phần mộ các liệt sĩ chưa biết tên tuổi, quê hương bản quán, ông Nguyễn Văn Hoàn tâm sự với người đã khuất những câu chuyện về quê hương, về gia đình với hy vọng rất có thể anh mình đang ở rất gần đây, hoặc nằm đâu đó trong nghĩa trang có thể nghe ông kể chuyện.

Chiều ở Nghĩa trang Viêt – Lào yên ắng phảng phất khói hương, hàng trăm người mẹ, người vợ… thân nhân các liệt sĩ ân cần ngồi bên phần mộ các liệt sĩ thầm thì câu chuyện đồng quê, làng nước như với những đứa con xa lâu ngày trở lại nhà. Trong đó, biết bao nhiêu người cùng chung hoàn cảnh như ông Hoàn, thắp nén hương thơm, tỏ lòng thành kính mà chưa biết thân nhân mình nằm cụ thể nơi nào.

“Gần lắm, có thể người thân đang nằm bên cạnh mình, ở lối đi vừa bước qua. Nhưng cũng có thể anh nằm ở một nơi nào đó mình chưa đặt chân đến”, ông Hoàn tâm sự.

7.000 tấm bia chờ khắc tên

Nghĩa trang liệt sỹ Việt – Lào nằm trên địa bàn huyện miền núi Anh Sơn của tỉnh Nghệ An. Đây là nơi quy tập hơn 11.000 hài cốt, phần mộ liệt sỹ, quân tình nguyện Việt Nam, chuyên gia tham gia chiến đấu và hy sinh tại nước bạn Lào, trong đó có hơn 7.000 phần mộ chưa biết tên hoặc chưa xác định được quê quán. Các phần mộ liệt sỹ tại nghĩa trang có quê quán ở nhiều tỉnh thành khác nhau trong cả nước nên thân nhân gia đình liệt sỹ cũng như các gia đình tới nghĩa trang nhằm tìm kiếm phần mộ con em mình tại đây đều phải đi những quãng đường rất xa và vất vả.

Hơn ai hết, ông Trần Văn Hiền, Trưởng ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sỹ Việt – Lào cảm thông được nỗi niềm của các thân nhân liệt sỹ, đặc biệt là những thân nhân chưa tìm được mộ phần người thân. Ông cho biết: “Hơn 7.000 phần mộ chưa biết tên nhưng lúc nào cũng được chúng tôi và thân nhân liệt sỹ chăm sóc hương khói cẩn thận. Ban quản lý rất nhiệt thành trong việc hợp tác phối hợp với cơ quan chức năng để tìm tên cho liệt sỹ”.

Một tin vui với ông Hiền rằng mới đây, Bộ Quốc phòng, Bộ LĐ-TB&XH, Sở LĐ-TB&XH Nghệ An phối hợp lấy mẫu xét nghiệm cho 1887 hài cốt liệt sỹ. Được biết, các liệt sỹ này có thân nhân ở trên 36 tỉnh, thành. Hiện nay, tổ công tác đang tiến hành lấy mẫu xét nghiệm ADN để đối chứng trả lại danh tính cho các liệt sỹ. Trong tương lai, sẽ tiến hành lấy mẫu tất cả các mộ liệt sỹ chưa biết tên để từng bước xác định danh tính của các anh.

Ông Thái Đình Khánh, cán bộ Ban quản lý Nghĩa trang liệt sỹ Việt – Lào cho biết: “Cùng với việc tiếp đón các đoàn đến thắp hương thăm viếng, bảo vệ, làm vệ sinh và lo hương khói hàng ngày cho từng phần mộ liệt sỹ, thân nhân gia đình liệt sỹ từ xa tới thăm viếng mộ trong ngày giỗ, những ngày lễ, cũng như gia đình tới tìm mộ phải ở lại nhiều ngày đều được Ban quản lý nghĩa trang bố trí chỗ nghỉ tại phòng khách với các tiện nghi đầy đủ”.

Hà Phương