Nhà văn Bảo Ninh bật mí về tiểu thuyết cuối cùng

Kể từ năm 1987, khi tiểu thuyết nổi tiếng “Nỗi buồn chiến tranh” được in lần đầu (còn có tên khác là “Thân phận tình yêu”), đến giờ gần như ông không viết thêm một tác phẩm nào nữa?

- Nhà văn nói chung, đến một lúc nào đấy hết “thời”, bút lực yếu đi thì dừng không viết nữa. Tôi cũng không phải là ngoại lệ. Dù đang công tác ở báo Văn Nghệ trẻ nhưng tôi chỉ làm mảng bình luận sự kiện. Sau “Nỗi buồn chiến tranh” tôi có viết một vài truyện ngắn đăng rải rác trên các báo, tạp chí, nhưng đó chỉ là những truyện ngắn làng nhàng, lỡ nhỡ, gọi là đọc được thôi. Còn viết một truyện ngắn hay bây giờ khó lắm. Lâu nay tôi có viết nổi mấy truyện ngắn hay đâu.

Cái “điểm dừng” ông nhắc đến trong văn nghiệp của các nhà văn phải chăng là thời điểm người viết cạn kiệt vốn sống?

- Vốn sống thì không thể cạn kiệt bởi chúng ta nạp vốn sống từng ngày, từng giờ. Ngừng viết là do thấy mình đã hết thời. Tức là độc giả không còn thích cách viết, cách nghĩ của mình nữa. Đấy là tôi nói tôi thôi, bởi thực ra không phải nhà văn nào cũng trải qua giai đoạn đó. Ví dụ như ông Tô Hoài, gần 90 tuổi ông ấy vẫn xuất bản cuốn “Ba người khác”, một cuốn sách hiện thực về cải cách ruộng đất ở Việt Nam và được đông đảo độc giả đón đọc. Ngoài cái tài ra nhà văn còn cần đến sức khỏe để duy trì công việc sáng tác. Sức khỏe của tôi chỉ đủ để duy trì cuộc sống hàng ngày còn viết văn thì cần một sức khỏe thể chất và tinh thần cao hơn.

Từ thực tế cuộc sống, nhiều người có quan điểm “văn sĩ là hàn sĩ”. Không sáng tác nhiều nữa thì ông sống bằng nguồn thu nhập nào?

- Hiện tại tôi sống nhờ vào đồng lương của báo Văn Nghệ trẻ, nói chung là cũng đủ ăn, vào diện trung bình thấp. Bản quyền cuốn “Nỗi buồn chiến tranh” dịch ra tiếng nước ngoài thì họ đã trả đủ một lần và đến nay cũng không tái bản lại nên không có thu nhập thêm gì từ nguồn này nữa. Làm giàu thì ai chẳng muốn, nhưng mình không biết cách làm giàu thì phải chịu thôi. Khá nhiều văn nghệ sĩ ngoài việc cầm bút sáng tác, họ còn lập ra công ty này, trung tâm nọ, nhà sách kia để kiếm tiền. Tôi thì chẳng có “năng khiếu”gì trong những công việc đó nên đành chịu vậy.

Ngoài trang viết ra, công chúng hầu như không thấy nhà văn Bảo Ninh xuất hiện trên truyền hình hay các chương trình giao lưu!

- Tôi không đi nói chuyện giao lưu như nhà văn Chu Lai hay một số nhà văn khác, vì tôi nói không hay. Chẳng đài truyền hình nào dại gì mời tôi và tôi cũng nhận thức được sở đoản của mình. Chưa cần lên truyền hình, chỉ cần nói chuyện phiếm với bạn bè thôi, tôi đã biết mình ăn nói kém rồi. Truyền hình, phát thanh họ thích mời các nhà văn thời thượng một chút và không có “vấn đề” gì. Mời tôi lên giao lưu nhỡ tôi lại nói lằng nhằng chuyện này chuyện nọ thì rách việc.

Nhà văn Bảo Ninh bây giờ chắc chỉ viết theo “hứng”?

- Cứ có người đặt mà trả khá thì tôi viết. Ví dụ nếu báo Gia đình & Xã hội đặt tôi viết một truyện ngắn với mức nhuận bút 500.000đ là tôi đồng ý. Tôi có thể “nặn” ngay ra một cái truyện ngắn, dù không thể khẳng định là hay, nhưng chắc chắn là đọc được. Vào dịp Tết tôi sản xuất truyện ngắn ào ào. Như Tết Đinh Hợi vừa rồi, tôi “làm” 3 cái. Chỉ mấy ngày Tết mà “đẻ” tận 3 truyện ngắn thì còn gọi gì là văn chương. Gọi là kiếm tiền thôi. Tôi ngạc nhiên khi thấy có nhiều ông nhà văn có tên tuổi mà một cái Tết có đến cả chục truyện ngắn đăng khắp các báo. Hoặc là họ viết kiếm tiền, hoặc là nể bạn bè ở các báo nhờ mà viết.

Gắn sáng tác văn chương với mục đích kinh tế có thể làm hỏng ngòi bút của các nhà văn?

- Câu nói đó gắn với nhiều người viết trẻ còn nông nổi thì cũng đúng. Nhưng thực ra nó phụ thuộc vào cái tài của người viết. Ngày xưa hầu hết các nhà văn lớn đều viết ra những tác phẩm giá trị trong sự thúc bách về kinh tế. Thậm chí họ còn nhận lời viết “phơi tông” cùng lúc nhiều tác phẩm cho các báo khác nhau. Thế mà tác phẩm của họ vẫn hay vì họ là những tài năng lớn.

Cảm giác của ông khi viết những truyện ngắn mà ông gọi là “làng nhàng, lỡ nhỡ”?

- Cũng bình thường. Mình biết là mình giờ chỉ viết được như thế nên cũng không mơ tưởng hão huyền ở một cái gì đó cao hơn.

Có thể nói là nhà văn Bảo Ninh giờ đã “chán” văn chương không?

- Ừ... thì... cũng na ná như thế! Khi không viết được nữa thì tình yêu đối với văn chương trong tôi cũng có chiều hướng giảm đi.

Nhìn lại, ông có bằng lòng với sự nghiệp sáng tác của mình?

- Thì cũng phải cố gắng để tự bằng lòng thôi.

Cách nói của ông cho thấy có những hoài bão lớn trong ông chưa thành hiện thực? Thế thì năm 2007 ông sẽ chấm dứt chuỗi ngày “im lặng”?

- Thì ai cũng mong sự nghiệp và bút lực của mình kéo dài hơn nữa, bền bỉ hơn nữa và thành công hơn nữa. Đầu năm 2007, tôi đã bắt tay vào viết một cuốn tiểu thuyết cuối cùng. Vẫn là mảng đề tài chiến tranh, nhưng lần này tôi viết về đối phương. Nhân vật chính sẽ là những người lính Sài Gòn. Đây là một cuốn tiểu thuyết viết khó vì mình phải thực sự hiểu thì mình mới viết được về họ. Giống như một số bộ phim của Mỹ về chiến tranh Việt Nam. Phần về quân đội Mỹ thì rất hay, rất chi tiết, cụ thể, còn phần về quân đội Việt Nam thì rất ngô nghê và buồn cười. Tôi viết cuốn sách này bằng sự trải nghiệm, sự quan sát trong thời gian tham gia trận mạc của bản thân. Thêm vào đó là những chi tiết tưởng tượng về cuộc sống đời thường. Vì dù họ là lính miền Nam hay miền Bắc thì trước hết họ vẫn là con người. Mà đã là con người thì ai cũng có tình cảm, có gia đình, có bạn bè, có những nhu cầu đời thường đơn giản nhất. Tuy họ đứng trong hàng ngũ kẻ thù nhưng rồi một lúc nào đó họ cũng ngộ ra và quay về với Tổ Quốc. Giống như một người Việt Kiều có thể nhận ra ngay khi họ mới về nước nhưng chỉ một thời gian sau họ đã hòa vào cuộc sống của chúng ta, lẫn vào chúng ta, không khác gì chúng ta.

Cuốn sách này sẽ ra mắt độc giả trong bao lâu nữa?

- Tôi cũng chưa biết khi nào sẽ viết xong. Cuốn tiểu thuyết chỉ dày khoảng 300 trang nhưng tôi viết rất chậm.

Ngoài công việc, ông có hay đi xem phim hay tham gia những hình thức giải trí khác?

- Giờ tôi không thích ra rạp mà chỉ xem phim ở nhà. Mà bộ phim nào hay, cuốn sách nào đáng đọc thì phải có người xem rồi, đọc rồi giới thiệu thì tôi mới đọc, mới xem, chứ không tràn lan như trước. Đấy là một điểm yếu của tôi hiện giờ, vì mình đã đánh mất cái thú tự khám phá.

Như thế là càng thêm tuổi thì nhà văn Bảo Ninh càng khó tính hơn?

- Không! Tôi chỉ lười hơn thôi!

      Nguyễn Thắng (Thực hiện)