Nhạc sĩ Nguyễn Cường: Đỉnh cao của An Thuyên chính là ca khúc... đầu tay!

Cố nhạc sĩ An Thuyên là nhạc sĩ đầu tiên của Việt Nam được phong hàm cấp Tướng. Ảnh: TL

Nhạc sĩ đầu tiên được phong Tướng

Từ một anh lính hoạt động văn nghệ ở Đoàn văn công Quân khu 4, nhạc sĩ An Thuyên được coi là một hiện tượng hiếm hoi trong lĩnh vực âm nhạc khi ông là nhạc sĩ đầu tiên được phong hàm cấp Tướng. Sẽ có người bảo ông may mắn khi được hoạt động sáng tác trong môi trường quân đội. Nhưng ít ai biết rằng, khi ông được lựa chọn làm quản lý ở Trường CĐ Văn hóa nghệ thuật Quân đội, nhiều người lại nói ông... liều. Theo nhạc sĩ Nguyễn Cường, nhạc sĩ An Thuyên là người đã biến Trường CĐ Văn hóa nghệ thuật Quân đội (nay là Trường ĐH Văn hóa Nghệ thuật Quân đội) từ con số 0 trở thành số 10.

Nhạc sĩ Nguyễn Cường cũng nhận xét rằng, để Trường Văn hóa nghệ thuật Quân đội lớn mạnh như hiện nay chỉ có An Thuyên mới làm được. “Vì sao ư? Vì cần có một người đủ tài năng về chuyên môn, cái tâm và uy tín trong giới mới tập hợp được lực lượng giảng dạy, thu hút sinh viên cũng như để cấp trên tin tưởng giao phó trọng trách. Lúc anh ấy về trường, có người bảo, về đấy làm gì? Nhưng chính trong hoàn cảnh đó mới bộc lộ nên con người An Thuyên đầy bản lĩnh và chịu khó - một khí chất của người xứ Nghệ. Thế nên tôi mới nói, phải là An Thuyên mới đủ tầm cỡ để Trường Văn hóa Nghệ thuật Quân đội được như hôm nay".

Hiểu tính cách và con người của nhạc sĩ An Thuyên nên trong dịp ông được phong Thiếu tướng hồi năm 2007, nhạc sĩ Nguyễn Cường đã mua tặng bạn một món quà là gốc tre được tạo hình thành con rồng. Nhạc sĩ Nguyễn Cường bảo, hình ảnh này rất hay, rất đẹp, vì nó mang tính biểu trưng cao, rất giống với con người của An Thuyên - sinh ra từ bờ tre, gốc rạ, sáng tác cũng dung dị như cây đa, bến nước mà làm nên những điều kỳ tích. Ngay cả khi làm quản lý rồi lên Tướng, chất lính, chất Nghệ khiến nhạc sĩ An Thuyên không lúc nào ngừng nghỉ với công việc.

Ca sĩ Bông Mai, con gái của nhạc sĩ An Thuyên tâm sự: “Nhiều người ngưỡng mộ ba tôi khi ông là nhạc sĩ đầu tiên được phong Thiếu tướng, nhưng ba tôi giản dị lắm, không khoa trương điều đó bao giờ. Ngày lên hàm Tướng, tôi thấy ông đón nhận bình dị lắm. Ba tôi bảo, anh Nguyên Ngọc mới là người đầu tiên. Nhưng đó là ông khiêm tốn nên nói vậy, chứ bác Nguyên Ngọc là ở lĩnh vực văn học, còn ba tôi ở lĩnh vực khác. Không chỉ với giải thưởng mà ngay trong đời thường, ba tôi cũng luôn ứng xử như vậy. Bao nhiêu năm sống ở thành phố nhưng tính cách của ông vẫn chất phác như vậy, gần gũi và dung dị, thích sống trong tình làng nghĩa xóm”.

“Nhưng em chọn lối này...”

Theo nhạc sĩ Nguyễn Cường, ca khúc đỉnh cao về chuyên môn của nhạc sĩ An Thuyên chính là ca khúc mang âm hưởng dân ca Thái “Em chọn lối này”. Mặc dù đó là ca khúc đầu tay, được sáng tác khi ông còn rất trẻ (mới 21 tuổi) nhưng nó hội tụ những tố chất của lý tưởng thẩm mỹ trong âm nhạc. “Đó là hơi thở đương đại, tính bác học và nền tảng âm nhạc dân gian. Anh đã chọn âm hưởng dân gian là tư tưởng sáng tác xuyên suốt trong suốt cuộc đời âm nhạc của mình. Và từ sáng tác đầu tay, anh đã không lầm khi chọn lối ấy”, nhạc sĩ Nguyễn Cường nói.

Tưởng nhớ về người nhạc sĩ tài hoa, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo cũng kể về dấu mốc quan trọng qua ca khúc “Em chọn lối này” của nhạc sĩ An Thuyên. Ca khúc này được nhạc sĩ An Thuyên sáng tác trong chuyến đi cùng công binh làm đường ở miền Tây Nghệ An. Trong Hội diễn Văn nghệ Quân khu 4 năm 1978, “Em chọn lối này” lần đầu được hát bởi tốp ca nữ của Đội Tuyên truyền văn hóa tỉnh đội Nghệ Tĩnh. Khi chấm giải, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo và nhạc sĩ Thái Quý cho rằng đây là ca khúc hay, chỉ tiếc là tốp ca nữ biểu diễn chưa xuất sắc nên chỉ chấm giải B, còn nhạc sĩ Ánh Dương thì kiên quyết xếp giải C. Nhưng cuối cùng đa số thắng thiểu số nên tác phẩm được trao giải B. Và chỉ đến khi nó tìm được đúng duyên với NSND Thanh Hoa, “Em chọn lối này” mới trở nên nổi tiếng. Tên tuổi của nhạc sĩ An Thuyên cũng được biết đến rộng rãi từ đó, làm tiền đề cho nhiều ca khúc tiêu biểu sau này của ông.

Trong hơn 40 năm sáng tác, nhạc sĩ An Thuyên đã để lại cho đời nhiều tác phẩm giá trị, cả về ca khúc lẫn khí nhạc, nhưng sẽ là không trọn vẹn nếu ông không phải là người có tâm, sự nhân văn và đức độ trong lối sống. Khi nghe tin ông mất, trên Facebook đã có rất nhiều những dòng chia sẻ đầy cảm động của bạn bè, nghệ sĩ và cả khán giả - những người chỉ biết ông qua các ca khúc. Thân thiết với nhạc sĩ bao nhiêu năm, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo cũng thấy bất ngờ về sự mến mộ mà công chúng dành cho nhạc sĩ An Thuyên khi nghe tin ông mất. Và như lời ca khúc trong “Ca dao em và tôi”, người nhạc sĩ ấy đã ra đi nhưng thương nhớ vẫn luôn neo đậu: “Để cùng hát khúc dân ca quê mình/Để tôi sống giữa bao nhiêu ân tình...”.

Thanh Hà/Báo Gia đình & Xã hội