Nội địa hóa thiết bị nhà máy nhiệt điện: Cần thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ

Phần lớn "rơi" vào tay nhà thầu nước ngoài

Với mục tiêu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cơ khí chế tạo trong nước từng bước nâng cao năng lực, tiến tới làm chủ công nghệ thiết kế và chế tạo thiết bị cho các nhà máy nhiệt điện , thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp cơ khí trong nước nên cuối tháng 12/2012 Thủ tướng Chính phủ có quyết định số 1791/QĐ-TTg phê duyệt cơ chế thực hiện thí điểm thiết kế, chế tạo trong nước thiết bị các nhà máy nhiệt điện giai đoạn 2012- 2025.

Bên trong công trường nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1

Mục tiêu cụ thể của quyết định này chỉ rõ thực hiện thí điểm thiết kế, chế tạo trong nước các hệ thống thiết bị phụ của 3 dự án nhiệt điện Quảng Trạch 1, Sông Hậu 1 và Quỳnh Lập 1. Đảm bảo tỉ lệ giá trị công tác tư vấn thiết kế chế tạo và dịch vụ kỹ thuật do các đơn vị trong nước thực hiện đạt không dưới 40% cho dự án thứ nhất (dự kiến là dự án Quảng Trạch 1), không dưới 60% cho dự án thứ hai (dự án Sông Hậu 1) và không dưới 80% từ dự án thứ ba (dự án Quỳnh Lập 1) trở đi.

Theo đó, Tập đoàn Dầu khí (VPN) được giao làm chủ đầu tư, Tổng Cty lắp máy (Lilama) làm tổng thẩu. Tuy nhiên khi triển khai dự án, hầu hết các gói thầu lớn đều rơi vào tay doanh nghiệp nước ngoài, có dấu hiệu đi ngược lại với chủ trưởng của Chính phủ. Điều đáng nói, nhiều doanh nghiệp trong nước có khả năng cung cấp nội địa hoá đến 80% các hạng mục nhà máy nhiệt điện sông Hậu 1 lại bị gạt ra ngoài.

Tại Báo cáo tình hình triển khai thực hiện cơ chế thiết kế chế tạo trong nước thiết bị các nhà máy nhiệt điện trong giai đoạn 2012- 2025 của Bộ Công thương (Tài liệu phục vụ cuộc họp báo tại VPCP ngày 25/9/2015) cho thấy ở dự án Vĩnh Tân 4 đạt tỉ lệ nội địa hóa khoảng 36% trên tổng giá trị hợp đồng EPC, tại dự án nhiệt điện Thái Bình các nhà thầu trong nước thực hiện 15 gói thầu tổng trị giá khoảng 11% giá trị tổng mức đầu tư của dự án, tại dự án Thái Bình 2 các gói thầu mà nhà thầu trong nước thực hiện đạt 17% giá trị của tổng mức đầu tư; tại dự án Sông Hậu 1 phải đảm bảo tỷ lệ giá trị thiết bị chế tạo do các doanh nghiệp cơ khí trong nước thực hiện không dưới 50%, nhưng hiện các đơn vị trong nước mới thực hiện được 20,6% tỉ lệ nội địa hóa gói thầu. Như vậy chủ đầu tư và đơn vị tổng thầu phải tiếp tục phân tách các gói thầu để tiếp tục giao cho nhà thầu trong nước nhằm nâng cao tỉ lệ nội địa hóa.

Liên quan đến sự việc này, ngày 2/10, trao đổi với phóng viên báo chí, ông Đào Phan Long – Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội cơ khí Việt Nam (VAMI) cho biết, hiện dự án xây dựng nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1 chưa đâu vào đâu và còn nhiều chuyện lùm xùm.

Ông Long thừa nhận có tới 80% gói thầu đã rơi vào tay người nước ngoài cụ thể là doanh nghiệp Doosanvina do người Hàn Quốc làm chủ. Lý giải về việc tại sao không thông tin rộng rài để các doanh nghiệp trong nước đăng ký tham gia dự án dù chỉ là bu lông, ốc vít…ông Long cho rằng, những doanh nghiệp đó không có kinh nghiệm?... Về việc Viện Nghiên cứu cơ khí (Narime) chi lèo tèo vài công nhân song lại được nhận gói thầu “khủng”, ông Long cho rằng việc nhận gói thầu rồi thuê các đơn vị khác làm là chuyện bình thường.

Nhất bên trọng nhất bên khinh

Sau khi Bộ Công thương đánh giá lại năng lực các DN cơ khí và kết quả thực hiện QĐ 1791, ngày 19/7/2015 Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã chủ trì cuộc họp kiểm điểm tình hình triển khai “Cơ chế thực hiện thí điểm thiết kế, chế tạo trong nước thiết bị các nhà máy nhiệt điện.

Khu vực cảng nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1

Tại cuộc họp này, Phó Thủ tướng đã chỉ rõ, các DN cơ khí tham gia thiết kế, chế tạo còn có quy mô nhỏ, trong khi quan hệ hợp tác, liên kết còn hạn chế; chưa có chiến lược phát triển dài hạn trong điều kiện hội nhập quốc tế... Về việc này, Bộ Công thương đánh giá, điểm yếu nhất của ngành cơ khí hiện nay là công tác làm chủ phần tư vấn, tổ hợp các nhà tư vấn trong nước: PEEC1-4, Viện Năng lượng, Viện nghiên cứu cơ khí (Narime), TCty Tư vấn thiết kế Dầu khí. Các  nhà thầu chủ yếu vẫn tập trung vào phần chế tạo (tư tưởng làm thuê) triển khai các bản vẽ kỹ thuật thi công. Vấn đề đặt ra là nếu chỉ bó hẹp trong 7 DN được phép thực hiện cơ chế thí điểm thiết kế, chế tạo thiết bị nhà máy nhiệt điện thì những nhược điểm trong việc nội địa hóa nhà máy nhiệt điện sẽ không được khắc phục.

Như Narime vừa được giao “tư vấn thiết kế chế tạo cơ khí” vừa được giao “tham gia thực hiện thiết kế, chế tạo trong nước thiết bị các nhà máy nhiệt điện”.

Tại hồ sơ năng lực chế tạo thiết bị nhà máy nhiệt điện của Narime số 694/TMT-NCCK trình  Bộ Công thương ngày 7/8/2015 cho thấy Bộ phận sản xuất của Narime có 25 lao động gồm: 10 thợ hàn, 4 thợ gia công cơ khí, 10 thợ lắp đặt, 1 thợ điện…  Để làm rõ tại sao Narime có thể thực hiện chế tạo thiết bị cơ khí với tổng doanh thu năm 2014 lên tới trên 740 tỉ đồng nhưng lợi nhuận (sau thuế) chỉ đạt hơn 11,7 tỉ đồng,  phóng viên đã nhiều lần liên lạc với ông Nguyễn Chỉ Sáng – Viện trưởng Narime đề nghị phỏng vấn. Tuy nhiên, ông Sáng đã từ chối trao đổi với lý do bận việc.

Trong khi đó, thực tế đã có nhiều DN cơ khí đã thực hiện đầu tư chiều sâu hàng nghìn tỉ đồng thiết bị, máy móc và có lực lượng nhân lực hùng hậu hàng nghìn kỹ sư, công nhân kỹ thuật như Xí nghiệp cơ khí Quang Trung (Ninh Bình) vẫn không được tham gia chế tạo thiết bị nhà máy nhiệt điện.

Trước tình hình này, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo Bộ Công thương: “Đánh giá khả năng cạnh tranh của các DN cơ khí VN khi thực hiện từng hạng mục, từng thiết bị”… “Trên cơ sở kết quả điều tra, đánh giá trên, đề xuất bổ sung các thiết bị có thể thiết kế, chế tạo trong nước ở nhà máy nhiệt điện; bổ sung các DN cơ khí khác có năng lực và các dự án nhà máy nhiệt điện dự kiến thực hiện. Thực hiện các thủ tục theo quy định, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét bổ sung, điều chỉnh QĐ 1791” (Kết luận của Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải tại Thông báo số 241/TB-VPCP ngày 23/7/2015).

Thực tế tại công trường Nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1 những ngày cuối tháng 9 này phóng viên thấy chủ yếu là doanh nghiệp nước ngoài đang thi công tại đây. Đại diện cho BQL dự án Sông Hậu 1 của Tổng thầu Lilama cho biết đã vừa ký hợp đồng với nhà thầu Narime, nhưng giá trị gói thầu thì không được tiết lộ.

Trên công trường theo quan sát của phóng viên, nhà thầu Narime chưa triển khai công nhân, thiết bị máy móc để thi công.

H. Châu- V. Đỗ/Báo Gia đình & Xã hội