NSND Lê Khanh nói về được và chưa được của Gái già lắm chiêu

Nhân vật mệ nội không có thật nhưng rất thú vị

20 năm mới quay lại điện ảnh, chị có gặp khó khăn khi tiếp cận cái mới và khác biệt của điện ảnh hôm nay không?

- Tôi hồi hộp và có nhiều sức ép từ chính mình. Vì thế, cứ liên tục nhắc đạo diễn Bảo Nhân và Nam Cito là đừng có ngại vì thấy chị lớn tuổi. Chỗ nào chưa được, không đúng thì chấn chỉnh ngay nhé. Và đúng là họ làm như thế. Bảo lâu chị không làm nên cái gì chưa đúng là phải nhắc, đừng có ngại. Nhắc cả quay phim, giám sát máy quay nhắc nữa. Còn bản thân thì dặn phải tiết chế - lúc nào cũng có từ đó trong đầu.

NSND Lê Khanh (ảnh T.H)

Trong phim, vai của Ninh Dương Lan Ngọc là chính nhưng xem diễn xuất của chị thì khán giả cho rằng, mẹ chồng mới chính là "gái già lắm chiêu", chiếm sóng cả bộ phim…

- (cười). Tôi không theo dõi được hết các bình luận của khán giả nhưng dàn diễn viên trẻ trong phim như Lan Ngọc, Lê Xuân Tiền, tôi thấy diễn tốt mà. Không những thế, ngoại hình đẹp, tác phong làm việc cũng rất chuyên nghiệp. Thật mừng khi điện ảnh có được lớp kế cận tài năng như thế. Lê Vân và Lê Vi nhà tôi đi xem về bảo yêu lắm hai nhân vật trẻ này.

Có một phân đoạn của chị và NSND Hồng Vân bị cắt vừa được đưa lên facebook khiến khán giả rất tiếc vì diễn, thoại quá xuất sắc, không bị lỗi một chữ nào. Có vẻ như 20 năm mới quay lại điện ảnh không hề làm khó chị?

- Tôi và Hồng Vân đều là diễn viên sân khấu lâu năm nên dù khác biệt về vùng miền thì vẫn có nhiều lợi thế khi tương tác. Hồng Vân có cách diễn mà như không diễn, rất đủng đỉnh, nhả chữ nhẹ nhàng, không lên gân nhưng bên trong là cả một chiều sâu và sự tinh tế. Chúng tôi giống nhau ở chỗ là bớt phần biểu hiện bằng ngôn ngữ hình thể mà diễn bằng chiều sâu. Những đoạn diễn chung, hai chị em gần như không phải tập, chỉ thử một lần là vào được với nhau luôn. Đoạn bị cắt, tôi cũng rất thích nhưng do thời lượng nên êkip đã chọn hình thức thể hiện khác là đưa lên mạng.

NSND Lê Khanh và NSND Hồng Vân diễn xuất ăn ý trong phim

Ngoài những điểm được, phim cũng có nhiều phản biện, như diễn xuất của Lan Ngọc nhiều chỗ vô duyên, mệ nội thì xì tin quá đà thành ra hơi lố. Chị nghĩ sao về nhận xét này?

Nhiều người cứ nói vui không biết mệ nội là người quốc tịch nào, nó quá giải trí và đôi khi hơi lố. Nhưng tôi lại rất thích nhân vật này. Có câu "trẻ con vui tính, bà già ngây thơ", nhiều người già vì hối tiếc khoảng thời gian lãng phí lúc trẻ của mình mà khuyên con cháu rằng "tận hưởng cuộc sống đi các con. Sướng nhất trong cuộc đời là thích gì làm nấy".

Ngoài ra, cần phải hiểu rằng mệ nội vốn xuất thân thấp kém, dân dã, sau này nhiều tiền, nhà cao cửa rộng nên thành ra cao quý. Còn bản chất vẫn là người rất bình dân, không phải lúc nào cũng chảnh vẻ. Khác với quan niệm thông thường, già là phải ý tứ nhưng bà này rất hiện đại. Đó là quan niệm mới mà những người làm phim trẻ truyền tải, muốn người già hãy cứ sống như vậy nếu mình muốn, đừng e ngại, đừng sợ đánh giá.

Còn Ms.Q là một nhân vật cá tính, mà diễn vai cá tính bao giờ cũng khó hơn nhiều. Đôi khi, cách diễn còn phụ thuộc vào sự chỉ đạo của đạo diễn nữa. Như vai diễn của tôi, cũng phải chỉnh từng ly từng tí.

Ninh Dương Lan Ngọc và Lê Xuân Tiền

Chiều sâu nội tâm nhân vật chính chưa được khai thác nhiều 

Là người có kinh nghiệm trong nghề, hẳn chị cũng nhìn ra được những điều cần góp ý cho phim?

- Cái kết hơi vội vàng. Nhân vật Jack, nếu chỉ xem phần 3 mà không xem 2 phần trước thì khán giả sẽ thấy hơi thiếu đời sống tiềm ẩn mà nhân vật Ms. Q không được biết. Jack xuất thân trong một gia đình đẳng cấp nhưng yếu tố, tầng văn hóa nào để chứng minh con người này là như vậy thì ở đây chỉ đạt mức độ minh họa thôi chứ chưa có thời gian để xây dựng nền tảng cho nhân vật này. Tôi nghĩ một phần do thời lượng có hạn nên đạo diễn chưa thể đắp đầy được yếu tố đó của nhân vật.

Rồi Ms.Q cũng chỉ mới thấy bề nổi, sự thông minh lanh lẹ, nổi tiếng mà thiếu đi nội tâm nhân vật. Ngoài hình ảnh bên ngoài, nghệ sĩ trong showbiz có rất nhiều thế giới bên trong. Giá như còn thời gian, khai thác thêm thế giới sâu thẳm bên trong của Ms.Q. Cũng có thể không thể nào cùng một lúc "đắp" cho 4 nhân vật nên đạo diễn chọn cách dồn cho hai người phụ nữ là bà mẹ và mệ nội nên chỉ qua thoại thì người ta biết chiều dài nhân vật. Đó cũng là một lựa chọn dũng cảm của đạo diễn, khi "đầu tư" chiều sâu nội tâm cho người già trong khi yếu tố trẻ mới là hút khách.

Bên cạnh đó, phim cũng bị cho là có nhiều chi tiết giống với Giới siêu giàu châu Á. Theo chị, điều này là ảnh hưởng hay bắt chước?

- Sự giống nhau, nếu có thì tôi nghĩ cũng là bình thường thôi.

Nhiều lần tôi ngồi ghế giám khảo chấm phim, có phim khiến hội đồng tranh luận ghê lắm, vì giống với phim nào đó. Tôi thì cho rằng giống hoặc ảnh hưởng nếu ở một mức độ cho phép đều có thể chấp nhận được. Miễn là khi đưa vào tác phẩm, nó giữ được sự logic và rất Việt Nam.

Tôi tiếp xúc với các đạo diễn điện ảnh và sân khấu quốc tế, họ nói rằng chúng tôi không ngồi trên ghế nhà trường để học nghề mà là học ở các chợ phim, các Festival sân khấu và điện ảnh để xem cái gì hay là học, bắt chước. Anh kể câu chuyện gì, thế nào cũng được, miễn là tạo cho người xem cảm giác đó là một trò chơi nghệ thuật. Phim nói là phải diễn như đời thường nhưng nó vẫn cứ là nghệ thuật, vẫn mang tính ước lệ nhiều.

Nhân vật rất không thật ở đây là mệ nội nhưng ẩn sau đó là sự gửi gắm một thông điệp rất cởi mở và nhân văn về người già, đó là hãy xì-tin, sống và làm những gì mình muốn, đừng e ngại, đừng sợ đánh giá. Như mệ nội chẳng hạn, bà sống khác biệt với mô típ về người già, lại ở xứ Huế vốn bảo thủ và truyền thống nữa. Nhưng nhờ thế mà bà luôn trẻ trung và hòa đồng được với con cháu. Nhìn theo khía cạnh như vậy thì sẽ thấy nhân vật không còn lố nữa.

Trong phim, sự va đập giữa 3 thế hệ khá rõ nét và nó là câu chuyện muôn thủa. Nhân vật Thái Tuyết Mai có yếu tố đời thực từ cuộc sống của chị không?

Phim này rất hiện đại ở chỗ là đưa nhân vật mệ nội ở xứ Huế, nơi vốn rất coi trọng truyền thống nhưng rồi lại kết nối được với thế hệ trẻ mà không dạy dỗ, giáo huấn quá nhiều. Nếu không tiếp cận và hòa nhập thì mình sẽ bị tách biệt và cô đơn ngay. Như Thái Tuyết Mai, cô đơn đến mức độ ngồi vẽ chính mình.

Không phải ai khác mà chính là mẹ chồng cảnh tỉnh mình, là nhân vật vốn dĩ không bao giờ có tiếng nói chung với con dâu. "Ngày xưa khó như thế mà mạ chấp nhận con sống với con của mạ" - Câu nói của mệ nội có yếu tố giáo dục rất sâu sắc mà tôi tin là khán giả sẽ học. Như tôi chẳng hạn, sau này mình cũng sẽ như thế, sẽ không giữ khoảng cách với con cái mà cố gắng hòa hợp để mình không bị tách biệt.

Ngày nay, người ta không chịu hi sinh cái chính đáng của họ như ngày xưa nữa đâu. Yêu thì ở, không yêu thì đi. Con mình đẻ ra nhưng cũng sẽ vậy thôi. Hòa hợp thì mình có con có cháu, không là con cháu mình ra ở riêng ngay. Đôi khi vì cần tình cảm mà người ta phải chiều, thậm chí nịnh con cái để nó về. Cái gì nó yêu thì mình yêu, chứ cứ phản ứng và bảo thủ với cái tôi của mình thì con cái đi hết.

Sự hoà hợp của các thế hệ - thông điệp nhân văn và ý nghĩa của phim

Gia đình chị đều là những người làm nghệ thuật, cái tôi có phải là một sự ngáng trở không? Và làm thế nào để có được tiếng nói hòa hợp?

- Để được là mình khó lắm. Ai cũng muốn mình được trọn vẹn nhưng không bao giờ có đâu. Lúc bé thì có bố mẹ, cho mới được, lúc nào cũng phải vào một khuôn phép nào đó theo quan điểm của bố mẹ. Đi học thì có trường, thầy cô giáo. Trưởng thành đi làm thì có sếp… Lúc nào cũng có giới hạn không được là mình. Mọi nhà trên thế gian này đều như thế. Ngoài ra còn có cái lý, người lớn luôn cho rằng mình trải nghiệm hơn thì mình phải biết hơn chứ, trẻ con biết gì?

Cái lý của sự hiểu biết, trải nghiệm cũng là một ngáng trở mọi người đến gần và hiểu nhau. Mình thích kiểu này nhưng con cái thích kiểu khác, đó là lẽ tự nhiên. Không thể áp đặt để chúng bị già trước tuổi. Như mẹ tôi đến giờ vẫn coi như tôi là trẻ con, bảo "con làm được cái này cơ à?". Rồi lo lắng cái nọ cái kia, đó là lẽ tất yếu của tình yêu thương. Nhưng nếu quá đi thì nó sẽ thành trở ngại.

Tôi đã chứng kiến rất nhiều chuyện mẹ chồng khóc vì con dâu, xong rồi cũng chính người con dâu ấy lại khóc vì mẹ chồng. Cuối cùng chỉ đơn giản là vì con vứt cái nồi vốn là vật kỷ niệm mà không hỏi ý kiến mẹ chồng; trong khi con dâu chỉ nghĩ đơn giản là mua tặng mẹ cái nồi mới cho đỡ vất vả. Đó là sự mâu thuẫn của hai quan niệm khác nhau để chứng minh tình yêu.

"Gái già lắm chiêu" đã đề cập đến chuyện đó với câu cuối: "Hạnh phúc mà mẹ mong chờ là con được hạnh phúc. Nếu điều mẹ làm mà con không thấy hạnh phúc thì cũng vô nghĩa". Tôi cũng hay nói với các con rằng khi mẹ còn chưa già, chưa bị hâm, vẫn còn tỉnh táo thì con yêu ai mẹ yêu người đấy. Nhưng cũng không tránh được những lúc không gặp nhau ở quan điểm riêng. Vợ chồng cũng thế, có cái mình thích không đúng với gu của chồng nhưng cuối cùng vẫn phải tôn trọng nhau.

Vợ chồng NSND Lê Khanh

Vậy cách để dung hòa đó là gì, thưa chị?

- Phải nói được với nhau. Nếu né tránh sự xích mích thì nó sẽ tích tụ cái nhỏ thành cái lớn. Nên tìm hình thức nào đó, cơ hội nào đó để nói với nhau. Hiểu được thì sẽ tôn trọng được nhiều nhất có thể nhưng chắc chắn một điều theo quy luật tự nhiên là không bao giờ có thể hiểu nhau ngay được đâu. Ai cũng nghĩ tình yêu của mình đang rất đúng. "Mẹ làm tất cả điều này là cho con", "Anh làm điều này là vì lo cho em"…, người ta cứ bám vào cái lý ấy mà làm nhưng quên mất là nó có có khiến cho người khác vui không? Cho nên cái khó nhất là đủ nhẫn nại để nói chuyện và hiểu nhau. Muốn hoà hợp, không còn cách nào khác là qua chiếc chìa khóa ấy. Vấn đề quốc gia chính trị cũng thế, không đối thoại được với nhau là chết. Anh có quả bom này, tôi có quả tên lửa kia… Nhà tôi cũng lâm vào tình huống đó hàng ngày và vẫn đang phải vượt qua những chuyện đó thường xuyên.

Cảm ơn NSND Lê Khanh về cuộc trò chuyện!