Oxfam: Việt Nam nên nghiên cứu thấu đáo Luật Đất đai

Đại diện Oxfam: Bert Maerten

PV Báo GiadinhNet đã phỏng vấn ông Bert Maerten – Đại diện Oxfam tại Việt Nam để có cái nhìn khách quan hơn về vấn đề này:

 

- Oxfam đã nghiên cứu rất kỹ Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Mặc dù bản dự thảo sửa đổi mà Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Quốc hội xem xét đã có một số thay đổi tích cực, tuy nhiên chúng tôi tin rằng Dự thảo này cần nhiều thời gian hơn nữa để nghiên cứu thấu đáo và hoàn thiện nhằm đảm bảo tính khả thi và đáp ứng tốt nhất nhu cầu và nguyện vọng của nhân dân, đặc biệt là nông dân nghèo và các nhóm yếu thế khác nhưn phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

 

Đối với kiến nghị của 18 tổ chức, Oxfam tin tưởng kiến nghị đó là xác đáng vì nó dựa trên kết quả tham vấn cộng đồng để góp ý cho Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), được nhiều tổ chức chính trị xã hội và nghề nghiệp thực hiện với sự tham gia của gần 1500 nam nữ nông dân và đại diện chính quyền các cấp và khu vực tư nhân, cũng như hàng triệu ý kiến thu thập được từ quá trình lấy ý kiến nhân dân và các cơ quan, ban ngành về Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mà Chính phủ đã tiến hành trong tháng 2 và tháng 3 năm nay.

 

Bản Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mới nhất mà Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Quốc hội xem xét vẫn chưa giải quyết toàn diện các vấn đề then chốt trong quản lý và sử dụng đất đai, bao gồm các nguyên tắc cơ bản trong lấy ý kiến của người dân và cơ chế đồng thuận của cộng đồng trong các quyết định của Nhà nước về quản lý và thực thi pháp luật về đất đai; cơ chế Nhà nước thu hồi đất và giải quyết bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đặc biệt thu hồi đất cho các dự án phát triển kinh tế, xã hội; định giá đất; đảm bảo quỹ đất cho đồng bào dân tộc thiểu số; quyền sử dụng đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên, rừng đặc dụng và rừng phòng hộ cho cộng đồng và người dân, và quản lý và sử dụng đất của nông lâm trường quốc doanh. Nếu Dự thảo Luật Đất đai có được các giải pháp thỏa đáng cho các vấn đề then chốt này thì hàng triệu nông dân sản xuất nhỏ, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và phụ nữ sẽ có cơ hội cải thiện cuộc sống và thoát khỏi đói nghèo một cách bền vững.

 

Luật Đất đai 2003 đã bộc lộ nhiều điểm cần khắc phục sau 10 năm thi hành. Ảnh: Việt Nguyễn

 

Trong phiên thảo luận về Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tại Quốc hội ngày 17/6 còn có một số ý kiến cho rằng Dự thảo Luật chưa làm rõ việc người dân cần được hỏi ý kiến trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất…Quan điểm của tổ chức Oxfam về vấn đề này như thế nào?

 

- Một trong những phát hiện quan trọng của việc tham vấn cộng đồng để góp ý cho Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mà Oxfam và Viện Nghiên cứu lập pháp đã hỗ trợ các đối tác Việt Nam thực hiện tại 4 tỉnh của Việt Nam trong thời gian qua là người dân chưa được hỏi ý kiến trong các hoạt động này, mặc dù đây là các vấn đề liên quan tới những nhu cầu sống còn và sinh kế cơ bản nhất của họ.

 

Thực tế cho thấy quy hoạch sử dụng đất của Việt Nam còn manh mún, không đồng bộ, không được triển khai, thiếu chi tiết, và thiếu cơ chế bảo vệ chặt chẽ quỹ đất nông nghiệp, do vậy gây khó khăn cho cuộc sống người dân. Để đảm bảo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được thực hiện khả thi, hiệu quả và phù hợp với địa phương và nguyện vọng của đông đảo người dân, cơ quan nhà nước cần tham vấn cộng đồng về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện.

 

Tham vấn cộng đồng được thực hiện thông qua các hình thức như họp cộng đồng, bảng hỏi và phỏng vấn. Tài liệu tham vấn phải đầy đủ, dễ hiểu và bằng cả tiếng dân tộc ở những nơi có người dân tộc thiểu số. Phải đảm bảo ít nhất 75% thành viên cộng đồng tham gia họp. Đối với các nhóm yếu thế như phụ nữ, người nghèo và người dân tộc thiểu số, phải có cách thức lấy ý kiến phù hợp và tham vấn theo nhóm đặc thù. Kết quả tham vấn phải được tổng hợp đầy đủ và phân loại theo ý kiến đồng ý, không đồng ý và ý kiến khác. Tổ chức chính trị xã hội, xã hội nghề nghiệp được tham gia trợ giúp cộng đồng và giám sát quá trình tham vấn.

 

Việc tham vấn cộng đồng được thực hiện một hoặc nhiều lần, cho tới khi đạt được sự đồng thuận của cộng đồng. Sự đồng thuận của cộng đồng được quy định là số lượng ý kiến đồng ý của các thành viên cộng đồng phải đạt ít nhất 75%, theo kinh nghiệm của các nước đã thực hiện thành công nguyên tắc đồng thuận như Hàn Quốc, Nhật Bản... Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi nên đưa ra từ hai đến bốn phương án về tỷ lệ đồng thuận để các đại biểu Quốc hội thảo luận và lựa chọn, ví dụ như 2/3, 70%, 75% hoặc 80%.

 

Hiến pháp là đạo luật đưa ra các nguyên tắc cơ bản nhất, quy định nội dung của nhiều đạo luật khác, trong đó có Luật Đất đai. Hiện trong Dự thảo Hiến pháp (sửa đổi) có một số nội dung cơ bản của Dự thảo Luật Đất đai, đặc biệt cơ chế Nhà nước thu hồi đất vẫn còn đang được thảo luận. Do vậy, Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) nên được thông qua sau khi Quốc hội đã biểu quyết thông qua Dự thảo Hiến pháp (sửa đổi). Điều này để tránh việc thiếu nhất quán giữa hai văn bản pháp lý cực kỳ quan trọng này.

 

 

Tại Việt Nam, Oxfam là một trong các tổ chức phi chính phủ quốc tế hàng đầu hoạt động trong lĩnh vực phát triển nông thôn, cứu trợ nhân đạo, phòng ngừa, ứng phó, giảm thiểu rủi ro với hiểm họa và thảm họa, phát triển xã hội dân sự, dân tộc thiểu số và nâng cao vị thế của phụ nữ. Oxfam có lịch sử hoạt động lâu dài tại Việt Nam.