Rau đắng đất – vị thuốc quý từ thiên nhiên

Rau đắng quê hương!

“Ai cách xa cội nguồn, ngồi một mình, nhớ lũy tre xanh dạo quanh, khung trời kỷ niệm chợt thèm rau đắng nấu canh”.

“Rau đắng” hay còn gọi là “rau đắng đất” mọc hoang nhiều ở vùng Nam Bộ và Nam Trung Bộ. Cây rất dễ sống, do khả năng phân nhánh khỏe nên thường mọc thành đám ở ruộng trồng ngô, khoai, sắn, ở bãi sông, nương rẫy và thậm chí ở ven đường đi. Thứ rau này tuy dễ kiếm nhưng lại hiếm khi bán ngoài chợ; thường là người dân tìm thấy, nhổ cả bụi, mỗi chỗ một ít đem về rửa sạch nấu canh ăn. Món lẩu cá kèo, lẩu mắm hay canh cá lóc, canh cá rô đồng... đặc sản miền Tây không thể thiếu rau đắng đất – thứ rau mới cho vào miệng thì có vị đắng, nhưng khi trôi xuống họng lại có vị ngọt khó quên. “À ơi… Canh rau đắng, cá rô đồng; Nồi cơm mẹ nấu à ơi... thơm nồng buổi trưa”; “Rau đắng ngọt lịm tình quê, anh đi lục tỉnh anh mê không về”... Rau đắng đã vào ca dao, theo câu hát ru đi vào tâm hồn người Việt như thế.

Thuốc từ rau đắng

Trong dân gian, từ lâu rau đắng đã được sử dụng làm bài thuốc chữa viêm gan, làm mát gan và tiêu độc cho cơ thể rất hiệu quả. Theo các tài liệu Đông y, rau đắng làm mát gan do kích thích tiết mật, thông tiểu, giải độc, nhuận tràng, dùng trong các trường hợp: nóng trong người, mẩn ngứa do gan yếu. Trong các bữa nhậu lai rai của người miền Nam, đĩa rau đắng đất vừa là thứ rau gia vị, vừa có tác dụng giải rượu rất hiệu quả. Rau đắng đất được coi là cây thuốc quý mà thiên nhiên ban tặng cho con người bởi sự lành tính và những lợi ích tuyệt vời của nó.

TS Võ Văn Chi viết trong tài liệu “Từ điển cây thuốc Việt Nam”: Rau đắng đất hay còn gọi Rau đắng lá vòng là cây thảo sống lâu năm. Thân cành nhẵn, mọc bò lan, lá mọc vòng 2 – 5 lá không đều nhau. Trong Rau đắng đất có chứa Spergunalin A – một Saponin triterpennoid bão hòa. Rau đắng đất vị đắng, tính mát, có tác dụng lợi tiêu hóa, khai vị, kháng sinh, lợi tiểu và nhuận gan.

Qui trình thu hái, bảo tồn rau đắng đất

Thuốc bổ gan từ nguyên liệu sạch

Xuất phát từ việc rau đắng đất lành tính và có những công dụng tuyệt vời (nhuận gan, ích mật, thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc), kế thừa kinh nghiệm sử dụng cây đắng đất chữa bệnh trong dân gian, Công ty dược phẩm Traphaco đã sử dụng rau đắng đất là một trong ba dược liệu chính sản xuất ra thuốc bổ gan Boganic. Dù cây rau đắng đất dễ sống, mọc hoang, nhưng để làm sao để cây rau này đáp ứng nhu cầu sản xuất thuốc với số lượng lớn, các cán bộ Công ty dược phẩm Traphaco đã hướng dẫn bà con nông dân phát triển các vùng khai thác Rau đắng đất, đặc biệt là hướng dẫn bà con thực hiện quy trình thu hái cây rau đắng đất theo tiêu chuẩn GACP – WHO (thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc).

Trước đây, người nông dân thu hoạch cây đem bán không theo thời điểm cụ thể, phơi ngoài sân, thậm chí ngoài đường, trên mặt đất nên cây thường không “sạch”, có thể bị nhiễm khuẩn, nhiễm nấm, không đảm bảo hàm lượng hoạt chất được cao nhất. Traphaco đã hướng dẫn bà con quy trình thu hái ở thời điểm tối ưu để rau đắng đất có hàm lượng hoạt chất đạt cao nhất; đồng thời đảm bảo được công tác bảo tồn phát triển cây thuốc. Đó là khi cây phát triển được từ 5 đến 7 tháng thì thu hoạch. Đây là thời điểm cây phát triển mạnh, đã ra hoa kết quả, hàm lượng hoạt chất đạt cao nhất. Việc thu hoạch vào thời điểm này còn có ý nghĩa bảo tồn cây thuốc bởi lẽ khi thu hái, người nông dân sẽ rũ sạch đất ra khỏi rễ, hành động này “vô tình” giúp phát tán hạt của cây ra xung quanh, vì thế vừa thu hoạch vừa đảm bảo công tác bảo tồn, phát triển được cây con mới từ hạt.

Rau đắng đất thu hái về được rửa sạch tại bồn rửa, rửa lại bằng máy rửa ozon, được phơi tại sân sạch, trên một tấm lưới ngăn cách tiếp xúc với mặt đất. Ban đêm, rau đắng đất được chuyển vào nhà kho cạnh sân phơi để tránh sương, mưa… Sau khi đem phơi, rau sẽ được đóng gói, ép kiện theo quy trình công nghệ để đảm bảo sạch. Từ nguyên liệu sạch này, các hoạt chất sẽ được chiết xuất, sản xuất thành thuốc chữa bệnh cho người dân.

Quá trình sơ chế rau đắng đất theo GACP - WHO

Cùng với việc sử dụng dược liệu sạch rau đắng đất, Traphaco đã phối kết hợp sử dụng Actiso, Bìm bìm biếc - cũng là những dược liệu sạch để sản xuất thuốc bổ gan Boganic. Sau hơn 15 năm có mặt trên thị trường, Boganic được đánh giá là thuốc bổ gan hàng đầu tại Việt Nam hiện nay. Boganic đã được sử dụng tại hơn 500 cơ sở điều trị khám chữa bệnh trên cả nước.

Các kết quả nghiên cứu cho thấy thuốc bổ gan Boganic cải thiện rõ rệt các triệu chứng suy giảm chức năng gan, viêm gan: Ăn kém, khó tiêu, đầy bụng, da xạm vàng, nước tiểu vàng, đau hạ sườn phải. Boganic giúp hạ men gan với tỷ lệ lui bệnh 67% sau 10 ngày dùng. Một niềm vui lớn với cán bộ, nhân viên Công ty dược phẩm Traphaco khi mới đây, ngày 02/06/2014, Boganic đã được hội đồng chuyên gia Bộ Y tế bình chọn cho giải thưởng “Ngôi sao thuốc Việt”.

AT