Tàu điện Hà Nội có từ bao giờ?

Sáng 6/11, tuyến tàu điện Cát Linh - Hà Đông bắt đầu vận hành thương mại, sau 10 năm xây dựng đã thu hút sự chú ý của người dân. Đây là tổ hợp đường sắt đô thị đầu tiên của Hà Nội cũng như của cả nước nhưng với người Hà Nội xưa, xe điện không hề xa lạ. Nó không chỉ vận hành mang ý nghĩa thương mại, mà sau này đã trở thành biểu trưng cho Hà Nội, đi vào thơ ca, nhạc hoạ và cả quảng bá về một Hà Nội hiện đại, nhộn nhịp. Rất nhiều người đến thăm Hà Nội thời bấy giờ chỉ để một lần cảm nhận cảm giác được đi xe điện, nghe "tiếng leng keng tàu sớm khuya" ra sao... 

Vậy tàu điện Hà Nội có từ bao giờ?

Tàu điện Hà Nội đã có từ thời Pháp thuộc, cách đây 121 năm.

Tháng 5/1890, Công ty Điện địa Đông Dương xin phép chính quyền thành lập một cơ sở khai thác giao thông bằng tàu điện gọi là "Nhà máy xe điện" thuộc vào Công ty này (tên Pháp là Usine de la Société des tramways électriques de L' Indochine). Nhà máy đó đặt ở đầu làng Thuỵ Khuê nên dân Hà Nội ngày ấy gọi là "Nhà máy tàu điện Thuỵ Khuê".

Ngày 13 tháng 9 năm 1900, tàu chạy thử tuyến đường đầu tiên Bờ Hồ - Thuỵ Khuê. Chợ Đồng Xuân đông hẳn lên và suốt ngày nhộn nhịp. "Nhà tàu" hái ra tiền, thu bộn lợi.

Do vậy sang năm 1901 có thêm đường Bờ Hồ - Thái Hà ấp, khánh thành ngày 10/11/1901. Lúc đó đường tàu chạy dọc Hàng Bông sang Cửa Nam, theo đường Sinh Từ (nay là Nguyễn Khuyến) rẽ sang trước mặt Văn Miếu rồi ra đường Hàng Bột (nay là Tôn Đức Thắng).

2  năm sau, người ta bỏ đoạn Cửa Nam – Sinh Từ - Văn Miếu mà cho tàu chạy theo phố Hàng Đẫy (nay là Nguyễn Thái Học) tới lưng Văn Miếu thì rẽ sang Hàng Bột (phố Tôn Đức Thắng ngày nay).

Năm 1906, tuyến đường xe điện Bờ Hồ - Chợ Mơ được xây dựng và khánh thành ngày 18/12/1906. Ít năm sau, kéo dài đường Bờ Hồ - Thuỵ Khuê lên tận Chợ Bưởi.

Năm 1915 đường Bờ Hồ - Thái Hà ấp được kéo vào thị xã Hà Đông nhưng phải dừng ở bên này Cầu Đơ vì cây cầu này yếu, không chịu được tải trọng của tàu.

Trong năm 1929 đó có thêm được tuyến Yên Phụ - ngã Tư Đồng Lầm (nay là ngã tư Đại Cồ Việt – Lê Duẩn) để rồi mãi tới tháng 5 năm 1943 mới nối xuống trước cửa nhà thương Vọng (nay là bệnh viện Bạch Mai).

Như vậy là tới năm 1929, từ ga Trung tâm Bờ Hồ (Ga Tàu điện Bờ Hồ nay là ngôi nhà "Hàm cá mập") toả ra 6 ngã: lên Yên Phụ, lên chợ Bưởi, sang Cầu Giấy, vào Hà Đông, xuống chợ Mơ và Vọng, tức cũng là toả ra 6 cửa ô nối nông thôn với nội thành…

Thời Pháp thuộc mỗi đoàn tàu có hai hoặc ba toa, ở toa đầu có chia ra hai hạng vé: hạng nhất, hạng nhì. Hạng nhất có ghế đệm, ngồi ngang nhìn thẳng; hạng nhì ngồi dọc ghế cứng. Hàng hoá chất ở dưới ghế, thúng mủng quang gánh móc ở bên ngoài toa cuối.

Tàu điện Hà Nội tồn tại hơn 90 năm, đến năm 1991 tàu điện chính thức bị chấm dứt hoạt động, đường ray bóc đi, đầu máy, toa xe ngừng sử dụng.