Thách thức và định hướng cho tương lai việc làm tại Việt Nam

Mới đây, Diễn đàn Lao động Việt Nam 2019 với chủ đề "Tương lai việc làm - Sự lựa chọn của Việt Nam" đã diễn ra tại Hà Nội dưới sự tổ chức của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Đây không chỉ là hoạt động của một quốc gia thành viên để kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Tổ chức Lao động Quốc tế qua việc nhìn lại chặng đường phấn đấu vì mục tiêu công bằng xã hội mà ILO đã nỗ lực trong một thế kỷ qua, mà còn là cơ hội để thảo luận về những thách thức và các định hướng mới cho tương lai việc làm tại Việt Nam.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia của ILO đã đánh giá tác động của các yếu tố như vấn đề già hóa dân số, biến đổi khí hậu, sự phát triển của công nghệ mới và chuyển đổi số đến các khuynh hướng việc làm trên toàn thế giới trong tương lai. Trên thực tế, Việt Nam cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng của những yếu tố đó. Phát biểu về vấn đề này, ông Lê Văn Thanh, Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội nhận định Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động rất rõ của biến đổi khí hậu với những minh chứng điển hình là tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang đe doạ sinh kế của hàng chục triệu người và đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển đổi hình thức nuôi trồng để kịp thời thích ứng với sự thay đổi này. Bên cạnh đó, xu hướng toàn cầu hóa, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cũng tạo ra nhiều thách thức về việc làm và an sinh xã hội cho một quốc gia có tới 56 triệu lao động nhưng tỉ lệ lao động đã qua đào tạo mới chỉ đạt 23%, cơ cấu đào tạo nghề chưa hợp lý và chưa tương thích với cơ cấu kinh tế, gây nên tình trạng thừa/ thiếu lao động cục bộ như Việt Nam.

Diễn đàn Lao động Việt Nam 2019. Ảnh: TL

Số liệu thống kê phân bổ việc làm theo mức kỹ năng trong một báo cáo mới của ILO tại diễn đàn cho biế,t những việc làm cần kỹ năng trung bình tại Việt Nam chiếm đến hơn một nửa tổng số việc làm (53%), số việc làm cần kỹ năng thấp chiếm hơn 1/3 (36%) và những việc làm đòi hỏi kỹ năng cao chiếm tỉ lệ khá thấp (12%). Trong khi đó, tại các quốc gia có thu nhập trung bình cao, tỉ lệ việc làm cần kỹ năng thấp và kỹ năng trung bình đều thấp hơn Việt Nam (lần lượt là 32% và 48%), còn tỉ lệ việc làm yêu cầu kỹ năng cao lớn hơn gần hai lần tỉ lệ ở Việt Nam (20%). Những con số trên cho thấy để đạt được mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, Việt Nam cần có những thay đổi quan trọng về chính sách giáo dục nghề nghiệp để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, gia tăng tỉ lệ lao động đã qua đào tạo.

Đồng thời, như đánh giá của bà Valentina Barcucci – chuyên gia của ILO, chất lượng việc làm tại Việt Nam đang là một thách thức khi có đến 54% người lao động đang làm những công việc dễ bị tổn thương, hầu như không có sự bảo hộ và thu nhập ở mức rất thấp (số liệu năm 2018). Cải thiện chất lượng việc làm được xem là một trong những điều cần ưu tiên giải quyết trên hành trình hiện đại hóa kinh tế xã hội của Việt Nam.

Những thực trạng trên đây đặt ra nhiều vấn đề cho việc hoạch định và xác lập chính sách kinh tế - xã hội quốc gia nói chung và chính sách lao động, việc làm tại Việt Nam nói riêng. Thông qua việc cải thiện trình độ, kỹ năng của lực lượng lao động, mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội và hiện đại hóa các thiết chế quan hệ lao động, Việt Nam đang cho thấy lựa chọn của mình. Thứ trưởng Lê Văn Thanh nhận định Bộ luật Lao động sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua là một dấu mốc quan trọng trên con đường hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động của Việt Nam để phù hợp với yêu cầu đặt ra từ thực tiễn quan hệ lao động của Việt Nam cũng như phù hợp với tiêu chuẩn lao động quốc tế với những điều chỉnh quan trọng như người lao động được quyền thành lập và gia nhập tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp để tiến hành đối thoại, thương lượng tập thể với người sử dụng lao động... Bên cạnh đó, Chính phủ Việt Nam cũng đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách mới để chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, dần đưa chuyển đổi số vào các lĩnh vực của kinh tế và đời sống xã hội. Về hoạt động giáo dục nghề nghiệp, Việt Nam đã có thay đổi thích hợp khi đưa doanh nghiệp trở thành một mắt xích thiết yếu trong quá trình đào tạo nghề nghiệp với kỳ vọng rằng sẽ tạo ra những bước đột phá mới về chất lượng của nguồn nhân lực Việt Nam để kịp thời thích ứng với những đòi hỏi ngày càng khắt khe về trình độ của người lao động.

Đánh giá về lựa chọn của Việt Nam, ông Chang-Hee Lee, Giám đốc ILO Việt Nam khẳng định: "Việt Nam đã và đang là một câu chuyện thành công với tốc độ tăng trưởng cao bền vững trong những năm qua, dù bối cảnh quốc tế có nhiều biến động. Đây là kết quả của sự lựa chọn chiến lược của Việt Nam quyết định phát triển kinh tế thông qua hội nhập toàn cầu sâu rộng hơn, kết hợp với những cải cách trong nước". Đồng thời, ông đề xuất định hướng cải thiện xã hội song hành với phát triển kinh tế để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 của Việt Nam: "Tôi tin tưởng rằng việc đảm bảo việc làm bền vững và thỏa đáng cho mọi người, thông qua những tiến bộ về nâng tầm kỹ năng, an sinh xã hội toàn dân và quan hệ lao động hiệu quả, sẽ là một phần không thể thiếu của Chiến lược và Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội giai đoạn tiếp theo mà Việt Nam đang hoàn thiện, bởi đây là một yếu tố chính thúc đẩy chính sách xã hội để phát triển kinh tế".

PV