Tiềm ẩn một “làng ung thư” giữa Hà Nội: Dẹp xưởng ô nhiễm, trả lại đất cho dân

Nhà xưởng tạm bợ xả bụi kim loại vào thôn Dục Tú 3 gây nên nỗi lo sợ về ung thư. Ảnh: Việt Nguyễn.

Dân lo sợ, lãnh đạo xã vô tư

Báo GĐ&XH số 110, ra ngày 13/9 với bài viết “Tiềm ẩn một “làng ung thư” giữa Hà Nội” đã phản ánh thực trạng ô nhiễm nghiêm trọng bởi nhiều xưởng thủ công nung phế liệu kim loại gần thôn Dục Tú 3 (xã Dục Tú, Đông Anh) “hun khói” người dân vào buổi đêm. Khoảng 200 hộ dân đã đồng lòng gửi các kiến nghị lên các cấp để bày tỏ sự bức xúc khi họ phải sống chung với bụi kim loại, mùi khói lò tiềm ẩn những độc chất đe dọa sức khỏe, tính mạng của mình. Và theo phản ánh, tại thôn này từ đầu 2012 đến nay đã có 17 người chết vì ung thư. Đây là thực tế được người dân mô tả là: “Chẳng ai điên dại, gở mồm đi nói dối, nhận gia đình nhà mình có người chết vì ung thư nếu chuyện đó không là sự thật”.

Tuy nhiên, trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Thắng – Phó Chủ tịch UBND xã Dục Tú gần như bác bỏ những mối nguy hại về sức khỏe mà người dân đề cập. “Người dân bảo là do ô nhiễm môi trường để mà bị ung thư thì không có cơ sở. Bao nhiêu người, cả con em mình đi làm trực tiếp trong các lò đúc ở Đa Hội (làng nghề sắt thép của Từ Sơn, Bắc Ninh – PV) mà có bị sao đâu. Mấy cái lò này cứ bị đổ cho ung thư nọ kia…”, ông Thắng nói.

Song lãnh đạo xã Dục Tú có lẽ “quên” mất rằng tại văn bản trả lời người dân ngày 5/2/2013, chính UBND xã đã thừa nhận việc khói bụi từ xưởng đúc gây thiệt hại hoa lợi của bà con từ năm 2004. Do đó, khả năng khói bụi từ những lò nung phế liệu kim loại tác động tới sức khỏe người dân, gây ra những căn bệnh nguy hiểm là có cơ sở. Chưa kể, với những xưởng nung phế liệu được xây dựng tạm bợ, nhếch nhác, đa số không tên tuổi, người dân cũng có quyền nghi ngờ về “công nghệ” và phương pháp bảo vệ môi trường của các chủ xưởng.

Đất nông nghiệp “biến hình” thế nào?

“Theo điểm a, khoản 1, điều 12 Nghị định 64/CP năm 1993 về việc giao đất nông nghiệp, theo điều II, Quyết định số 3764 năm 1996 của UBND TP Hà Nội thì phần đất H7 phải được UBND xã Dục Tú ghi vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi giao đất cho dân, chứ không phải đất khó giao”. Luật sư Trần Văn Khanh Công ty Luật Hồng Hà

Theo các hồ sơ chúng tôi có được, tháng 7/1996, UBND xã Dục Tú có phương án giao đất nông nghiệp cho các hộ sử dụng ổn định, trong đó thôn Dục Tú 3 với chỉ tiêu bình quân là 426m2/khẩu. Tuy nhiên, thực tế dân Dục Tú 3 không đạt được 426m2/khẩu. Ông Thắng xác nhận thông tin này với lý do thiếu đất. Khu đất H7 – hiện đang “ngự” nhiều xưởng đúc – vốn là nơi canh tác của các hộ dân. Theo sổ tổng hợp diện tích giao ruộng 64CP của HTX dịch vụ điện thủy lợi xã Dục Tú tháng 8/1998, rất nhiều hộ dân ở thôn Dục Tú 3 được ghi sổ diện tích (giao động trên 100m2/khẩu) ở phần đất H7. Đại diện các hộ dân cho biết họ đang làm ăn ổn định thì “biến cố” xảy ra khi hầu hết diện tích đất này bất ngờ được chuyển hướng từ nông nghiệp sang… dịch vụ.

“Từ 1995 trở lại đây toàn bộ khu đất H7 dần dần bị xã cắt ra cho thuê, bán dần làm nhiều đợt, dân có hỏi thì được trả lời là TP Hà Nội cho phép xã sử dụng 10.000m2 đất cấp cho 122 hộ dân làm nhà ở, trong đó H7 có 2.080m2 đất nông nghiệp. Nhưng thực tế là xã bán thầu”, gần 200 người dân viết trong đơn kêu cứu. Về chuyện này, Phó Chủ tịch UBND xã Dục Tú giải thích với chúng tôi là do trước đây khu đất H7 là “đất khó giao”, người dân canh tác không hiệu quả, nên sau này khi nâng nền cao lên đã được địa phương nhất trí cho thuê mặt bằng qua các biên bản hội nghị quân dân chính, lấy ý kiến người dân.

Nhưng các biên bản viết tay mà ông Thắng cung cấp thời kỳ 2004 lại rất khó để thể hiện rằng đa số người dân đã đồng lòng nhất trí với chủ trương cho thuê đất mà họ đang mưu sinh trên đó. “Chuyện đồng tình cho thuê mảnh đất mà chúng tôi canh tác lâu đời, nếu có, thì là cán bộ, đảng viên đồng tình chứ người dân thì không. Do đó, việc xã chỉ dựa vào các biên bản chép tay do lãnh đạo thôn cung cấp làm cơ sở cho thuê đất là không có căn cứ”, người dân Dục Tú 3 kiến nghị.

Đáng chú ý, một cá nhân là bà Ngô Thị Vinh (người Bắc Ninh) nhiều lần được UBND xã Dục Tú  cho thuê đất với diện tích lớn ở H7. Bà Vinh sau đó cho làm nhà xưởng đúc phế liệu kim loại, hoặc cho thuê lại mặt bằng kinh doanh. Và đến năm 2004, bà Vinh đã được cấp sổ đỏ trên mảnh đất vốn là nơi mưu sinh của người dân làng Dục Tú. Việc cho thuê, làm sổ đỏ được ông Nguyễn Xuân Thắng khẳng định là đúng mọi quy định, quy trình. Đối với quyền lợi của các hộ dân vốn sản xuất ở khu đất H7, ông Thắng cho rằng “không có quyền lợi gì” vì đó là đất khó giao.

Chưa hết, còn có các giấy tờ khác (do ông Thắng cung cấp cho chúng tôi) cho thấy UBND xã Dục Tú “vô tư” cho thuê đất làm nhà xưởng mà phớt lờ quyền lợi của nông dân và buông lỏng quản lý tại địa phương. Ví dụ, 2 đơn vị thuê đất tại khu H7 là Công ty TNHH Tân Phương Nam và Công ty CP Tiến Hà để làm xưởng sản xuất bê tông đúc sẵn. Vậy nhưng hiện tại, ngoài các xưởng nhỏ lẻ “vô danh”, 2 công ty này hiện cũng là nơi tập trung và nung phế liệu kim loại, đang “hun khói” người dân hàng đêm, chứ không thấy “bê tông đúc sẵn” đâu cả. Chính quyền xã biết nhưng làm ngơ cả chục năm nay.