Vì clip chửi nghệ sĩ Xuân Hương, Trang Trần có thể bị xử lý hình sự?

Sự việc nghệ sĩ Xuân Hương kiện người mẫu Trang Trần vì Trang Trần đăng lăng mạ mình trên Facebook là sự việc khá hi hữu khi người nọ kiện người kia vì... mạng xã hội. Trong quá trình làm việc, các luật sư gặp nhiều trường hợp này chưa?

LS Nguyễn Thế Truyền: Với sự phát triển của công nghệ thông tin như hiện nay thì Facebook nói riêng hay các trang mạng xã hội nói chung không còn đơn thuần là không gian riêng tư của mọi người mà đã và đang có việc lợi dụng mạng xã hội để bịa đặt, lan truyền thông tin sai sự thật, nói xấu cá nhân, tổ chức nhằm mục đích bôi nhọ danh dự, nhân phẩm, làm mất uy tín của cá nhân, doanh nghiệp hay đối thủ cạnh tranh….

Trong quá trình hành nghề đặc biệt là những năm gần đây, tôi nhận thấy những vụ việc lợi dụng mạng xã hội để bịa đặt, lan truyền thông tin sai sự thật, xúc phạm, lăng mạ cá nhân, tổ chức trên Facebook diễn ra rất nhiều. Từ con dâu nói xấu mẹ chồng, vợ bịa đặt thông tin về chồng cho đến các doanh nghiệp lan truyền thông tin không có thật nhằm hạ bệ lẫn nhau…

Đặc biệt những người bị bịa đặt thông tin hầu hết là những người được công chúng biết đến nhiều. Đó có thể là diễn viên, ca sỹ, nhà biên kịch… Mục đích của những cuộc "tấn công" nhằm lợi dụng sức ảnh hưởng của họ để làm xấu đi hình ảnh, danh dự đối thủ.

"Cuộc chiến" giữa nghệ sĩ Xuân Hương và Trang Trần vẫn đang tiếp diễn

LS Đặng Văn Cường: Nhiều người coi mạng xã hội là công cụ hữu hiệu để kinh doanh, tra cứu thông tin, bày tỏ tình cảm, cảm xúc, giao lưu kết nối... nhưng cũng không ít người coi mạng xã hội như chỗ "không người", nghĩ rằng "nó ảo", "thế giới ảo" nên không chịu trách nhiệm về hành vi, lời nói của mình trên mạng xã hội cho đến khi pháp luật "sờ gáy".

Tôi cũng từng gặp nhiều trường hợp khách hàng nhờ tư vấn về việc bị nói "xấu", bôi nhọ trên mạng xã hội…ảnh hưởng tới tình cảm gia đình, mối quan hệ tại trường học, nơi làm việc.

Đáng nói, hiện nay mạng xã hội xuất hiện một ứng dụng mới được sử dụng khá phổ biến là livestream. Tuy nhiên, một điều dễ nhận thấy là livestream dễ nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực. Một phút nông nổi khi livestream có thể kéo theo nhiều hệ lụy mà chính chủ nhân cũng không thể lường trước được.

Thao tác này dễ làm mất quyền kiểm soát hình ảnh, phát ngôn của bản thân trong lúc có hàng nghìn người đang theo dõi. Sự việc nghệ sĩ Xuân Hương kiện người mẫu Trang Trần chính là sự việc thể hiện rõ nhất hệ lụy của tính năng này.

Theo người trong cuộc trình bày, nguyên nhân Trang Trần đăng clip chửi nghệ sĩ Xuân Hương xuất phát từ bình luận chửi Trang Trần "vô văn hóa" ở tài khoản Facebook được cho là của nghệ sĩ Xuân Hương dù nghệ sĩ này một mực phủ nhận. Như chúng tôi được biết, việc xác minh một người thực đang thao tác trên Facebook hay là kẻ mạo danh rất khó...

LS Đặng Văn Cường: Nếu mỗi cá nhân chúng ta có một CMND/căn cước công dân để chứng minh về thông tin cá nhân thì trên mạng xã hội, nhà mạng chưa kiểm soát được tài khoản cá nhân. Một cá nhân hiện tại chưa bị giới hạn về tài khoản cá nhân, một người có thể lập nhiều tài khoản khác nhau. Do đó việc xác thực một tài khoản cá nhân có phải là cá nhân đó sử dụng hay người khác mạo danh khá phức tạp.

Việc xác minh cần thu thập thông tin về sự tương tác của tài khoản đó với các tài khoản khác; thông tin về những nội dung tài khoản đó đăng tải lên trang cá nhân có trùng khớp với thông tin, nội dung ở đời thực hay không; những thông tin liên kết với tài khoản như số điện thoại, email có phải là của cá nhân đó sử dụng không.v.v...

Thông thường, trong các vụ án hình sự có liên quan đến sử dụng công nghệ cao, mạng xã hội thì cơ quan cảnh sát điều tra mạng phòng công nghệ cao có thể sử dụng các biện pháp nghiệp vụ để xác định thông tin về tài khoản chính xác hơn.

Nếu xác định được hành vi vi phạm thì mới có căn cứ pháp lý để xử lý hành vi đó. Với trình độ nghiệp vụ, công cụ, phương tiện kỹ thuật thì những người được giao nhiệm vụ quản lý, đấu tranh với những vi phạm trong lĩnh vực này có thể phát hiện được những đối tượng vi phạm, kể cả những đối tượng với những thủ đoạn rất tinh vi.

LS Đặng Văn Cường (Văn phòng LS Chính pháp, Đoàn LS TP Hà Nội)

LS Nguyễn Thế Truyền: Để xác minh có hay không việc giả mạo Facebook đúng là có những khó khăn nhưng không có nghĩa là không thể. Do vậy, nếu phát hiện Facebook của mình bị giả mạo thì việc đầu tiên chủ tài khoản bị giả mạo cần thông báo với tất cả mọi người việc đang có sự giả mạo.

Trường hợp Facebook bị giả mạo bịa đặt, cung cấp, lan truyền thông tin sai sự thật thì có thể đề nghị cơ quan chức năng có thẩm quyền vào cuộc, cụ thể ở đây là Phòng cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PC50) để điều tra, xác minh.

Ở góc độ luật pháp, các luật sư thấy khả năng nghệ sĩ Xuân Hương có thắng kiện được không?. Cụ thể, cách xác định tội danh của Trang Trần thế nào? Hậu quả của việc nghệ sĩ Xuân Hương bị thóa mạ trên cả phương diện vật chất và phi vật chất có khó xác minh không?

LS Nguyễn Thế Truyền: Tôi cho rằng những vụ việc lăng mạ, bịa đặt, lan truyền thông tin cá nhân trên Facebook xâm phạm đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức cần phải được xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật. Bởi nó ảnh hưởng đến quyền con người được Hiến pháp ghi nhận; và trên tinh thần bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự và nhân phẩm con người thì theo quy định của pháp luật hiện hành cũng đã có những chế tài xử phạt cụ thể.

Hành vi của người vi phạm tùy theo tính chất và mức độ vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị khởi tố, truy tố theo quy định của Bộ luật hình sự. Căn cứ Điều 5 Nghị định 72/2013/NĐ-CP của Chính Phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng một trong những hành vi bị cấm đó là việc: đưa thông tin xuyên tạc, vụ khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự và nhân phẩm của cá nhân…

Theo đó việc tung tin sai sự thật về cá nhân, tổ chức làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức đó là hành vi trái pháp luật. Người có hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào mức độ, tính chất và hậu quả của hành vi đó gây ra.

Cụ thể: Tại khoản 3 Điều 66 Nghị định số 174/2013/NĐ-CP của Chính Phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện có quy định: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi như: Cung cấp, trao đổi, truyền đưa hoặc lưu trữ, sử dụng thông tin số nhằm đe dọa, quấy rối, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác.

Bên cạnh đó, Bộ luật hình sự cũng quy định hành vi lăng mạ, bịa đặt, loan truyền thông tin sai sự thật nếu có dấu hiệu thỏa mãn yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị khởi tố về tội "làm nhục người khác" hoặc tội "vu khống" theo quy định của Bộ luật hình sự.

Quay trở lại với vụ việc của người mẫu Trang Trần và nghệ sỹ Xuân Hương, tôi cho rằng hành vi đăng clip lăng mạ, chửi nghệ sỹ Xuân Hương của Trang Trần đã và đang làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của nghệ sỹ. Do đó, hành vi của Trang Trần có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự theo căn cứ như tôi đã trích dẫn ở trên. Trường hợp nghệ sỹ Xuân Hương đưa ra được căn cứ chứng minh được thiệt hại do hành vi vi phạm đó gây nên có thể đặt ra câu chuyện bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật dân sự về chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

LS Nguyễn Thế Truyền (Công ty Luật Hợp danh Thiên Thanh, Đoàn LS TP Hà Nội)

LS Đặng Văn Cường: Hiến pháp 2013 quy định: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm".

Do đó, nếu người bị hại hoặc cơ quan tiến hành tố tụng có những bằng chứng xác đáng chứng minh việc Trang Trần có hành vi xúc phạm, mắng chửi, thóa mạ nghệ sĩ Xuân Hương (nghệ sĩ Xuân Hương cần phải thu thập bằng chứng chứng minh được tài khoản Facebook trên là do chính Trang Trần sử dụng để xúc phạm mình) thì tùy mức độ, tính chất hành vi vi phạm và hậu quả, Trang Trần có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Theo quy định tại điều 122 Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 thì người nào bịa đặt, lan truyền những điều biết rõ là bịa đặt nhằm xúc phạm danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Theo quy định tại Điều 121 bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009, người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Việc xác định hậu quả của việc thóa mạ thì có thể dựa vào các yếu tố tổn hại về tinh thần, vật chất. Về tinh thần thì việc thóa mạ, chửi mắng của cô Trang Trần có gây áp lực tâm lý, ảnh hưởng sức khỏe, xảy ra các triệu chứng lo âu, buồn phiền, xấu hổ, ngại giao tiếp, sợ tiếp xúc với người khác… tới nghệ sĩ Xuân Hương hay không?

Về vật chất, có thể xác định bằng việc nghệ sĩ Xuân Hương nếu bị ảnh hưởng sức khỏe thì có cần điều trị tại bệnh viện hay cơ sở khám chữa bệnh, sử dụng thuốc hay không… chi phí điều trị, tiền thuốc men khám bệnh là bao nhiêu?. Ngoài ra, việc điều trị cần ai chăm sóc không?. Có ảnh hưởng tới việc hủy các lịch diễn, quảng cáo ra sao, cần bồi thường hợp đồng cho những show diễn đó không?...

Trên thực tế việc chứng minh được tổn hại này cũng khá phức tạp. Nếu có đơn tố cáo của người bị hại thì cơ quan công an sẽ vào cuộc, xác minh để làm rõ hành vi, động cơ mục đích, hậu quả để làm căn cứ giải quyết vụ việc theo quy định pháp luật nêu trên.

Cảm ơn các luật sư về cuộc trò chuyện!

Thành Nam (thực hiện)