Bảo hiểm thất nghiệp – giá đỡ của lao động yếu thế

Bạc Liêu: Đa dạng cơ hội nghề nghiệp cho người lao động

Ngay cả khi chủ động chấm dứt hợp đồng làm việc với một cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp hay cá nhân nào, người lao động vẫn phải đứng trước vô vàn khó khăn như nguồn tài chính để duy trì cuộc sống, khả năng tìm được công việc mới trong thời gian ngắn… Các trở ngại ấy càng nhân lên gấp bội với những người thất nghiệp trong tình trạng bị động, nhất là khi năng lực của họ không đủ để cạnh tranh với những ứng viên trẻ trung và tài giỏi hơn trong đường đua khốc liệt của thị trường.

Được thiết kế với mục đích chia sẻ rủi ro, tương trợ lẫn nhau giữa người có nguy cơ mất việc làm thấp và người có nguy cơ mất việc làm cao, chính sách Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã từng bước thể hiện ý nghĩa và vai trò thiết thực, không chỉ như một giá đỡ cho các lao động yếu thế, mà còn góp phần không nhỏ vào việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trong thời gian qua.

Theo số liệu mới nhất từ báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam thì số lượng người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, tổng số tiền thu bảo hiểm thất nghiệp, tổng chi các chế độ bảo hiểm thất nghiệp tăng đều qua các năm. Cụ thể năm 2018, số người tham gia BHTN (12.680.173 người), số tiền thu BHTN (15.562 tỷ đồng), tổng chi các chế độ BHTN (10.101 tỷ đồng); năm 2019, số người tham gia BHTN (13.429.401 người), số tiền thu BHTN (17.405 tỷ đồng), tổng chi các chế độ BHTN (12.176 tỷ đồng).

Bảo hiểm thất nghiệp trở thành giá đỡ giúp lao động yếu thế vượt khó khăn. Ảnh: TL

Những ưu điểm của chính sách Bảo hiểm thất nghiệp càng được bộc lộ khi đại dịch Covid-19 bùng phát và tác động tiêu cực đến mọi phương diện của nền kinh tế - xã hội từ cuối tháng 1/2020 đến nay. Sự đình trệ, giải thể hoặc phá sản của hàng loạt cơ quan, doanh nghiệp đã kéo theo tình trạng giãn việc, ngừng việc hoặc mất việc của vô số người lao động. Số trường hợp tới các Trung tâm Dịch vụ việc làm công trên toàn quốc để làm thủ tục đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp cao dần qua các tháng của năm nay và tăng nhiều so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy ảnh hưởng nghiêm trọng của dịch bệnh tới thu nhập của người lao động. Trong bối cảnh ấy, kinh phí hỗ trợ từ quỹ Bảo hiểm thất nghiệp đã giúp họ tạm thời giải quyết những khó khăn trước mắt để dần dần ổn định cuộc sống trong thời gian dịch Covid-19 chưa thể bị đẩy lùi hoàn toàn.

Được biết, trong ba tháng đầu năm 2020, khi đại dịch Covid-19 có những diễn biến phức tạp tại nước ta, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chi các chế độ BHTN là hơn 2.700 tỷ đồng. Riêng trong tháng ba, cơ quan này thực hiện khoản chi trả trợ cấp thất nghiệp cho 240.519 lượt người, với số tiền là 904 tỷ đồng, tăng 11% về lượt người và 20% về kinh phí so với cùng kỳ năm 2019. Trong đó, có 54.049 người hưởng mới (tăng 38% so với cùng kỳ năm 2019) với số tiền là 184 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ lao động thất nghiệp tìm việc làm mới đã góp phần quan trọng vào việc đảm bảo sự cân bằng cung – cầu của thị trường lao động. Dù hạn chế tuyển dụng nhằm giảm thiểu kinh phí hoạt động bộ máy khi dịch bệnh kéo dài, nhưng một số doanh nghiệp vẫn cần bổ sung nhân sự để duy trì sản xuất, kinh doanh. Bởi vậy, trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động có nhu cầu tìm việc vẫn có thể thông báo và đăng tải hồ sơ qua Trung tâm Dịch vụ việc làm công để được môi giới việc làm miễn phí. Thực hiện song song hai chức năng giải quyết chế độ Bảo hiểm thất nghiệp và tư vấn, giới thiệu việc làm, các Trung tâm Dịch vụ việc làm công đã thực hiện tốt vai trò cầu nối để đưa lao động thất nghiệp nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu về việc làm phong phú, đa dạng của mình.

Không chỉ giảm thiểu những hậu quả mà tình trạng thất nghiệp gây ra cho người lao động, chính sách Bảo hiểm thất nghiệp còn chú trọng đến việc phòng ngừa sa thải và duy trì việc làm cho người lao động. Trên thực tế, dù là một tác nhân gây hại không mong muốn, nhưng dịch Covid-19 vẫn có thể được xem như một liều thuốc thử để xác định và đánh giá tính chất của nguồn nhân lực Việt Nam. Nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ dịch bệnh cũng là nhóm lao động dễ bị tổn thương nhất trong mọi hoàn cảnh như lao động tự do, lao động phổ thông, chưa qua trường lớp đào tạo chuyên môn, bị hạn chế về tuổi nghề… Thực trạng đó một lần nữa làm dấy lên vấn đề cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Trong thời gian vừa qua, với mức hỗ trợ tối đa 1 triệu đồng/tháng trong thời gian tối đa 6 tháng, Bảo hiểm thất nghiệp đã giúp nhiều lao động tham gia vào các khoá đào tạo với những ngành học có tính ứng dụng cao như điện tử - điện lạnh, tin học văn phòng, pha chế đồ uống, nấu ăn, bảo trì máy may công nghiệp… Nâng cao trình độ thông qua học nghề chính là phương thức để nhóm lao động yếu thế chuẩn bị những điều kiện cần thiết và nâng cao khả năng cạnh tranh của bản thân khi muốn tìm được công việc mới có mức lương cao hơn và ổn định hơn trong một môi trường đầy khắc nghiệt và luôn sẵn sàng đào thải những ứng viên kém năng lực.

Không ngừng nâng cao trình độ cũng là yêu cầu sống còn đối với bất cứ người lao động nào trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang bùng nổ và đặt ra những thách thức lớn lao cho con người trước khả năng bị thay thế bởi những cỗ máy sản xuất có trí thông minh nhân tạo và sức bền vô hạn. Nhận thức được tình hình đó, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã đề xuất và tham mưu với Chính phủ dành 3.000 đến 5.000 tỉ từ kết dư Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp để đào tạo lại lực lượng lao động. Có thể thấy, trong thời đại 4.0, chính sách Bảo hiểm thất nghiệp càng khẳng định vai trò của mình như một công cụ hữu hiệu để quản trị thị trường lao động.

Huyền Chi