Được, mất khi tách kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học?

Việc nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học được ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đề xuất mới đây đã nhận được nhiều ý kiến bàn luận.

Kỳ thi "2 trong 1" bộc lộ những giới hạn

Đánh giá về mô hình kỳ thi "2 trong 1" được áp dụng từ năm 2015, thạc sĩ Trịnh Hữu Chung - Phó hiệu trưởng Trường ĐH Gia Định - cho rằng đây là một bước cải tiến lớn so với giai đoạn trước khi học sinh phải tham gia hai kỳ thi riêng biệt. Việc chỉ tổ chức một kỳ thi đã góp phần giảm áp lực thi cử, tiết kiệm chi phí cho thí sinh, phụ huynh và xã hội, đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất để các trường ĐH sử dụng trong tuyển sinh.

Tuy nhiên, theo ông Chung, sau hơn một thập kỷ triển khai, mô hình này cũng có một số hạn chế khi một kỳ thi phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ có bản chất khác nhau. Một mặt, kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá học sinh có đạt chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông hay không. Mặt khác, tuyển sinh ĐH lại cần khả năng phân loại thí sinh để lựa chọn người học phù hợp với từng ngành đào tạo.

Theo ông Chung, chính sự khác biệt về mục tiêu khiến việc xây dựng đề thi trở thành bài toán khó. Nếu đề thi thiên về mục tiêu tốt nghiệp thì mức độ phân hóa không đủ để tuyển sinh ĐH. Ngược lại, nếu đề thi được thiết kế quá khó nhằm phục vụ tuyển chọn, nhiều học sinh sẽ gặp bất lợi trong xét tốt nghiệp.

"Mỗi trường ĐH có định hướng đào tạo, yêu cầu đầu vào và tiêu chí tuyển chọn khác nhau nên việc cùng sử dụng một kết quả thi quốc gia chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu tuyển sinh. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch lớn về điểm chuẩn giữa các trường, giữa các khu vực, đồng thời chất lượng đầu vào của sinh viên ở một số trường tốp trên chưa còn đồng đều như trước", ông Chung nhận định.

Tuy nhiên, theo ông Chung, không nên quay trở lại mô hình tách hoàn toàn hai kỳ thi như trước năm 2015 vì điều này có thể khiến học sinh gặp nhiều áp lực.

Ở góc nhìn khác, PGS.TS Đỗ Văn Dũng - nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM - cho rằng việc phân tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH thành hai kỳ độc lập sẽ giải quyết được phần nào mâu thuẫn về mục tiêu đánh giá. V iệc tách hai kỳ thi cũng tạo điều kiện để các trường ĐH chủ động hơn trong việc lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một phổ điểm chung.

"Nếu tách 2 kỳ thi, học sinh có thể phải tham gia nhiều kỳ thi hơn, áp lực ôn luyện kéo dài, chi phí luyện thi, đi lại và ăn ở tăng lên. Với quy mô hàng triệu thí sinh mỗi năm, chi phí xã hội dành cho công tác tổ chức cũng sẽ lớn hơn đáng kể." - PGS.TS Đỗ Văn Dũng - nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM chia sẻ.

Tuy vậy, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng cần cân nhắc kỹ những tác động về chi phí, áp lực và công bằng. Học sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc có hoàn cảnh khó khăn sẽ chịu nhiều bất lợi hơn khi các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy chủ yếu được tổ chức tại các thành phố lớn. Nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp về điểm thi, lệ phí và điều kiện tiếp cận, khoảng cách giữa các nhóm thí sinh sẽ ngày càng lớn.

Tự chủ tuyển sinh phải đi kèm trách nhiệm giải trình

Theo các chuyên gia, dù lựa chọn mô hình tổ chức kỳ thi nào thì xu hướng tăng quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường ĐH vẫn là cần thiết.

Trước lo ngại việc nhiều trường đại học tổ chức kỳ thi riêng sẽ khiến học sinh phải dự thi quá nhiều, ông Chung nói điều này không nhất thiết tạo thêm áp lực nếu thí sinh xác định rõ mục tiêu của mình. Khi đã lựa chọn trường hoặc ngành học mong muốn, các em sẽ chủ động tham gia những kỳ thi cần thiết thay vì đăng ký dàn trải.

Ông Chung cũng nhìn nhận tuyển sinh ĐH vận hành theo quy luật cung - cầu của xã hội. Vì vậy, các trường cần cạnh tranh bằng chất lượng đào tạo và chất lượng đầu ra thay vì chỉ tập trung vào việc tuyển đủ chỉ tiêu. Những phương thức tuyển sinh hoặc mô hình đào tạo không còn phù hợp sẽ dần được điều chỉnh theo quy luật phát triển.

Trong khi đó, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng nếu trao quyền tổ chức kỳ thi riêng cho các trường ĐH thì cần có cơ chế điều phối chặt chẽ để tránh tình trạng "mạnh ai nấy làm".

"Khi mỗi trường xây dựng một kỳ thi với cấu trúc và dạng đề khác nhau, việc luyện thi chuyên biệt sẽ phát triển mạnh, số lần dự thi của thí sinh tăng lên, kéo theo gánh nặng về tài chính và tâm lý. Đồng thời, xã hội cũng phải bỏ thêm nhiều nguồn lực để xây dựng ngân hàng câu hỏi, tổ chức và bảo mật kỳ thi", ông Dũng nói.

Để hạn chế những bất cập này, ông Dũng kiến nghị Bộ GD&ĐT cần đóng vai trò điều tiết chất lượng thay vì can thiệp sâu vào hoạt động tuyển sinh của từng trường. Cạnh đó, cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng đối với các kỳ thi độc lập, quy định điều kiện tổ chức, quy trình thực hiện và yêu cầu về độ tin cậy của từng kỳ thi.

Bên cạnh đó, ông Dũng đề xuất giới hạn số lượng phương thức xét tuyển, khuyến khích các trường cùng nhóm ngành hoặc cùng khu vực phối hợp tổ chức các kỳ thi dùng chung.

"Không phải trường ĐH nào cũng nên được phép tổ chức kỳ thi riêng. Chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện về đội ngũ khảo thí chuyên trách, ngân hàng đề thi được chuẩn hóa, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và cơ chế kiểm định chất lượng mới nên được sử dụng kết quả của kỳ thi độc lập trong tuyển sinh", ông Dũng bày tỏ.