Hại đủ đường khi dùng sai dây thìa canh

Dây thìa canh rất tốt cho người tiểu đường nhưng khi dùng phải đúng cách. Ảnh: P.T

Đường huyết vẫn tăng khi dùng dược liệu trôi nổi

Mới đây, một nghiên cứu khoa học quốc tế đã tìm ra 9 chất của dây thìa canh Việt Nam hỗ trợ điều trị tiểu đường so với dây thìa canh của Ấn Độ. Trước đó, cũng đã có nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy tác dụng của loại dược liệu này với người bệnh tiểu đường. Theo đó, trong dây thìa canh chuẩn hóa có chứa lượng lớn hoạt chất có tác dụng ức chế hấp thu đường ở ruột, tăng sản xuất và hoạt tính insulin, tăng men sử dụng đường ở mô cơ và tăng thải cholesterol. Nhờ vậy giúp giảm đường huyết cao và giảm mỡ máu xấu, ngăn ngừa biến chứng tiểu đường.

Biết được tác dụng của loại dược liệu này, nhiều người đã tự ý mua về sắc uống những mong thoát khỏi căn bệnh “nhà giàu”. Tại Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cũng đã từng điều trị cho các bệnh nhân dùng thảo dược không rõ nguồn gốc để trị tiểu đường. Nhiều bệnh nhân khi mua dây thìa canh không rõ nguồn gốc bị lẫn với các loại cây khác khó nhận biết dẫn đến đường huyết không giảm mà còn bị nặng thêm do tin tưởng vào thảo dược này.

Bà Trần Minh Thu (ở Hưng Yên) phát hiện bị tiểu đường cách đây 5 năm. Đang điều trị đều đặn bằng thuốc, bà được người bạn cho túi dây thìa canh uống. Tìm hiểu bà biết loại cây này rất tốt với người bị tiểu đường nên bỏ thuốc và mua thảo dược này uống thường xuyên. Vậy nhưng, sau mấy tháng uống đường huyết của bà không giảm mà lại tăng, từ 7,3mmol/l tăng lên 7,8mmol/l. Mang túi dây thìa canh khô đến bác sỹ hỏi, bà mới biết trong đó chỉ có ít dây thìa canh còn đa phần các loại cây dây leo khác nhìn giống dây thìa canh. Theo bà chia sẻ khi uống lúc đói bà còn cảm thấy chân tay run.

Theo tìm hiểu của PV Báo Gia đình &Xã hội, hiện dây thìa canh khô được bày bán khá nhiều không có nhãn mác, thành phần chủ yếu là rễ và cành, rất ít lá. Trước vấn đề này, dược sỹ Hoàng Minh Châu, Tổng Giám đốc Công ty Nam Dược đồng thời cũng là tác giả của nghiên cứu mới phát minh ra 9 chất tìm thấy trong dây thìa canh cho biết: “Phần lớn người bệnh ngộ nhận những loại thuốc từ lá cây là “lành và mát”, nếu không chữa được bệnh cũng không có tác dụng phụ, không ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng đó là sai lầm. Thực tế, có tới 3.000 giống cây có hình dáng giống với dây thìa canh nên rất dễ nhầm với các loại dây leo khác. Việc có khả năng lẫn với các loại cây khác rất cao. Bộ phận có dược tính tốt nhất là phần lá, cành bánh tẻ, còn rễ và cành to dược tính rất thấp.

Hơn nữa, các loại dược liệu trong tự nhiên, nếu không được trồng ở môi trường tiêu chuẩn thường phải đối diện với nhiều nguy cơ như sâu bệnh, ô nhiễm, thu hái bừa bãi khiến chất lượng của dược liệu không đạt được tiêu chuẩn phù hợp để điều trị. Do đó, mua dây thìa canh khô không rõ nguồn gốc, người bệnh dễ lợi bất cập hại…”.

Ông Hoàng Minh Châu cũng khuyến cáo, việc sử dụng dây thìa canh làm dược liệu điều trị bệnh không đơn giản là mua về rồi đun nấu lên uống. Khi dùng dược liệu để trị bệnh cần phải được nghiên cứu cụ thể về tỷ lệ hoạt chất và chỉ định liều dùng. Cách tự sắc sẽ còn không thu được dược tính cao nhất dẫn tới điều trị bệnh không hiệu quả.

Ví dụ, trong dây thìa canh trồng đạt chuẩn sẽ có mười mấy hoạt chất khác nhau nhưng bằng cách đun nước trong vài chục phút thì chiết xuất chỉ được khoảng 1/3 dược chất. Cách sắc, uống thuốc không đo được hàm lượng hoạt chất dẫn tới việc hoặc không đủ liều để chữa bệnh hoặc quá nhiều có thể gây hại gan, suy thận...”.

Nên dùng trước bữa ăn

Theo ThS.BS Doãn Thị Tường Vi, nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng (Bệnh viện 198), dây thìa canh sẽ có tác dụng hạ và ổn định đường huyết ở mức an toàn. Tuy nhiên, không phải cứ tốt là dùng vô tội vạ. Thời gian uống dây thìa canh tốt nhất là trước bữa ăn khoảng 30 phút. Khi đó, axit gymnemic sẽ ức chế hấp thu đường ở ruột, vào đến ruột axit này sẽ cạnh tranh với đường glucose. Đồng thời, lấp đầy thụ thể ruột và ngăn không cho hấp thu đường từ ruột vào máu nên giúp giảm đường huyết tốt.

Người bị tiểu đường không nên kiêng khem quá mức mà cần có chế độ dinh dưỡng phong phú, cân bằng giữa các nhóm chất đạm, đường, bột, vitamin và khoáng chất. Nên chia nhỏ bữa ăn để tránh nguy cơ đường huyết tăng cao. Giảm các thực phẩm chứa nhiều đường và tinh bột, tăng cường các loại rau xanh trong bữa ăn hàng ngày. Bên cạnh đó, người bệnh cần tăng cường hoạt động thể thao thường xuyên. Mỗi ngày cần dành ít nhất 30 phút như đi bộ, leo cầu thang… để tăng cường chuyển hóa và đốt cháy calo, giữ cho đường huyết luôn ở mức ổn định.

Để tránh gây hại sức khỏe và dùng dây thìa canh chuẩn, các chuyên gia khuyến cáo trước tiên cần lựa chọn đúng loại giống, trồng cây ở nơi không bị ô nhiễm nguồn nước và đất. Khi mua mọi người có thể thử bằng cách nhai sống lá dây thìa canh tươi, sau đó ăn một chút đồ ngọt. Nếu thấy bị mất cảm giác với vị ngọt là dây thìa canh chuẩn vì chất Peptide Gurmarin trong lá tác động lên tế bào vị giác trên lưỡi làm mất cảm giác ngọt trong vòng khoảng 2h.

Màu của dây thìa canh sau khi đã sấy phải đạt màu xanh, có mùi thơm vì đó là dây thìa canh chuẩn hóa được trồng theo tiêu chuẩn GACP. Dây thìa canh chuẩn hóa được trồng tuân thủ theo những quy tắc rất khắt khe trong việc chăm sóc, thu hái. Sau khi thu hoạch lá, người dân bón phân cho cây và sẽ thu hoạch lứa lá tiếp 60 ngày sau khi bón phân, bảo đảm phân bón không còn tồn dư trong dược liệu. Vùng trồng được dải rơm rạ để tránh cỏ dại mọc, tạo độ ẩm cho đất. Lá cây sau thu hoạch sẽ được chế biến ngay, bảo đảm được màu sắc và mùi vị của lá. Còn dược liệu đã sang màu vàng là đã để lâu, dễ mang vi khuẩn, ẩm mốc, dược tính bị suy giảm.

Tốt nhất, trước khi dùng bất cứ thảo dược nào nên tư vấn kỹ lưỡng của bác sỹ, chuyên gia về liều lượng, cách dùng. Ngoài ra, người bệnh tiểu đường có thể dùng sản phẩm viên nang được bào chế từ vùng nguyên liệu dây thìa canh đạt tiêu chuẩn GACP-WHO với hàm lượng hoạt chất cao, liều dùng phù hợp.

Phương Thuận