Hương vị quê nhà: Cơm Lam

> Hương vị quê nhà

Có vùng, người đi rừng mang cơm nắm đi theo. Đó là thứ xôi nếp (miền núi quen ăn cơm nếp hơn cơm tẻ) bọc trong lá chuối, kèm thêm chút muối vừng, hoặc chỉ là muối trắng. Cũng nhớ thêm hạt muối trắng ở miền núi được coi giá trị quí như vàng. Khát thì đã có các dòng suối. Tốt hơn, nếu tìm được một số rễ cây hoặc ống nứa, vạt đi một đoạn, hứng miệng vào mà lọc lấy ít giọt nước ngọt, vừa lành vừa sạch lại vừa ngon.

Món cơm lam ấy được truyền từ đời này sang đời khác. Cũng không biết ai là tác giả đầu tiên nghĩ ra chuyện dùng ống nứa tươi để thay cái nồi hay cái niêu, và đã mấy trăm năm hay đã nghìn năm. Ta cũng nhớ thêm, cỗ cúng thường có đĩa xôi nếp. Đó là tàn dư của nghìn năm mở đất, cơm nếp là món ăn chính của các dân tộc chung sống trên dải đất này. Càng lùi về đồng bằng, chúng ta dần càng quen ăn cơm tẻ nhiều hơn, nhưng không thể quên thuở xa xưa, tổ tiên ông bà đã quen ăn cơm nếp, hơn nữa, cơm nếp chỉ cần ít thức ăn kèm theo. Và cơm lam là một sáng kiến tài hoa và thông minh của đồng bào ta khắp miền núi cao rừng sâu. Đương nhiên không phải rừng trồng chỉ một loại cây mà rừng nguyên sinh nhiều tre nứa mọc xen vào cổ thụ.

Món ăn lạ, đẹp lại hấp dẫn, đã trở thành niềm yêu mến của đồng bằng. Lâu nay nhiều nhà hàng lớn, cả khách sạn, dựng theo kiểu nhà sàn, có các món măng chua, tai lợn muối, và cơm lam được bày lên mặt đĩa. Gọi là cơm lam, nhưng khách hàng ít khi nhìn thấy ống nứa ấy được trực tiếp nướng trên bếp lửa, có người ngờ rằng người ta thổi cơm nếp rồi nhồi vào ống nứa, chẻ ống nứa ra là có cơm lam, một thứ cơm lam không thật. Miếng cơm lam cứng, khô và không thơm. Nếu đó là thật thì tiếc cho cơm lam đã bị người ta lợi dụng, chỉ còn là cái vỏ chứ không có hồn.

Chỉ có cơm lam được làm ra trong rừng sâu bởi những bàn tay lao động, những bàn chân quen giẫm gai rừng, những tâm hồn chất phác, mộc mạc…mới là đáng quí.