Những lý do khiến "60 phút mở" của VTV thất bại thảm hại

Bài học đau đớn cho Tạ Bích Loan

Đánh giá về chương trình "60 phút mở" được phát sóng tối ngày 27/5, nhà văn Nguyễn Quang Vinh, đồng thời là một blogger nổi tiếng trên mạng xã hội nhìn nhận: Đáng ra đây là chương trình rất hay, vì nó thời sự, nóng bỏng, nó chạm đến sự quan tâm của hàng chục triệu con người, nếu nó được xây dựng (dù định hình chủ động) bằng sự chân thành, bằng ý thức với xã hội rằng, xã hội cần lên tiếng với cái xấu trên tinh thần thiện chí và xây dựng. Xã hội chỉ có thể tiến bộ bằng sự cởi mở, minh bạch thông tin, bằng tiếng nói trách nhiệm của từng cá nhân.

Nhà văn Nguyễn Quang Vinh (ảnh NVCC)

Đáng tiếc, như đã nói, chương trình đã mặc định rằng, anh (tức người dùng Facebook) phải thế này mới đúng, phải thế này là sai, một thứ mặc định hoang đường và ấu trĩ. Hay như yêu cầu người dùng Facebook khi chia sẻ điều gì cần kiểm chứng.

Nghe rất hay, một lời khuyên có vẻ rất có trách nhiệm nhưng nếu tôi chia sẻ thông tin từ báo chí chính thống mà cũng bảo tôi phải kiểm chứng thì còn cần đến báo chí làm gì. Thứ nữa, chương trình đưa ra clip cá chết được cho là dàn dựng nhưng chưa có một quyết định, một văn vản nào khẳng định clip ấy dàn dựng.

Mới chỉ là một số ý kiến phản ứng từ địa phương hay cá nhân vài nhà khoa học... thì làm sao anh dám cột chặt động cơ của MC Phan Anh là lan truyền thông tin xấu?

Tóm lại, dù tiêu chí một chương trình có tốt đẹp bao nhiêu, nhưng người thực hiện nó luôn cố thủ theo cái cách áp đặt người xem, áp đặt quan điểm, nói "mở" nhưng là "mở" một phía, thiếu công bằng và minh bạch, thiếu thiện chí, chuyển tải lấy được mục đích truyền thông thì thất bại là không có gì lạ.

Điều đáng ngạc nhiên là sự thất bại lại rơi vào một ê-kíp dày dạn kinh nghiệm. Hoá ra, lòng thiện còn có sức mạnh hơn nhiều kỹ thuật tạo dựng chương trình. Mọi nghề đều phải lấy lòng thiện làm căn cốt, ở đây nghề báo, điều đó còn phải được tôn thờ.

Sở dĩ chương trình gây ra những phản ứng ngược với dụng ý của chương trình, theo nhà văn Nguyễn Quang Vinh là ở cách lựa chọn vấn đề: "Đó là sự thất bại về thông điệp chương trình, về mục đích, về kịch bản; thất bại về thái độ giao lưu, sự lựa chọn khách mời... nhưng đau đớn nhất là thất bại trước khán giả... Khán giả đã thông minh hơn, minh bạch hơn, tỉnh táo hơn và không dễ bị định hướng hay dẫn dắt.

Khán giả đã trở thành người thầy dạy cho những người làm chương trình rất đơn giản và rất đáng giá: Hỡi những nhà báo, hãy chân thành với cuộc sống, hãy trung thực với nhịp thở của cuộc sống, đừng vo viên, đừng thổi phòng, đừng lèo lá và đừng coi thường độc giả của mình. Bài học đau đớn này không phải dành cho ê-kíp Tạ Bích Loan, dành cho tất cả các nhà báo".

Phẫn nộ vì áp đặt MC Phan Anh

Nhà văn phân tích: Việc đưa tình huống và nhân vật liên quan đến cá chết do nước biển nhiễm độc vào chương trình là một sự lựa chọn dại dột. Bởi vì sau hơn 1 tháng, vẫn chưa có câu trả lời xác đáng với nhân dân về nguyên nhân cá chết, việc nước biển đã sạch chưa, cá biển đã ăn được chưa... vẫn đang là những thông tin rất nóng, bán tính bán nghi khiến dư luận bực bội...

Do đó, khi đưa chuyện cá chết vào chương trình mà nguyên nhân cá chết đang chưa rõ ràng, đang gây bức xúc mạnh trọng cộng đồng, lại nhăm nhe phê phán, chỉ trích, trấn áp người đưa thông tin thì chắc chắn sẽ nhận "gạch đá".

Ví dụ, nếu gọi một ông quan chức có trách nhiệm tới, và tất cả khách mời xoáy vào ông này, hỏi cho ra, truy cho tới cùng nguyên nhân cá chết. Ngay cả khi chưa nhận được câu trả lời thì người xem cũng ồ ạt vỗ tay tưng bừng, vì đụng vào đúng "chỗ ngứa" của họ chứ không phải bây giờ đang đụng vào "bầu nóng tức giận" của họ.

Phan Anh dù bị khách mời "truy đuổi" nhưng vẫn khá bản lĩnh

Với Tạ Bích Loan, nhà văn Nguyễn Quang Vinh đánh giá cao sự thông minh, sắc sảo, hoạt ngôn nhưng với chương trình "60 phút mở: Chúng ta chia sẻ để làm gì?", sự thông minh của nhà báo Tạ Bích Loan được ông cho là "đã sử dụng lãng phí", "dùng sai trong chính chương trình này".

"Trong một cuộc cãi nhau giữa người ở cơ trên và người ở cơ dưới, tâm lý bao giờ người ta cũng ghét sự sắc lẹm, hoạt ngôn của người cơ trên và luôn đứng về người yếu thế hơn. Vì thế, những câu hỏi, chấn vấn, nhận định của Tạ Bích Loan dù rất nhanh, rất hoạt, rất sắc như có thể áp đảo Phan Anh đã khiến người xem phẫn nộ.

Sự ghét của người xem với Tạ Bích Loan trong trường hợp này rất có lý, dù "oan" nhưng là bài học cho người dẫn chương trình. Biết lựa chọn người dẫn cho từng đề tài, từng câu chuyện, từng vấn đề, thậm chí phải biết thay đổi đài từ, thái độ, tốc độ phát ngôn, hình thức ngôn ngữ của chính mình cho từng câu chuyện, từng tình huống hoạ may mới dẫn dụ người xem tới cái đích, tới thông điệp mình muốn gửi gắm", nhà văn Nguyễn Quang Vinh nói.

Ông cũng nhắn nhủ tới ê kíp chương trình rằng, cái cách xoá hết clip chương trình đã phát sóng đã là một hành động rất non tay. Cách hay nhất là "chơi" 60 phút mở bằng chính đề tài này nhưng nhân vật chịu trận là nhóm phóng viên thử nghiệm cá, để cho họ chứng minh, cãi nhau, gửi một thông điệp trách nhiệm với xã hội.

Đồng thời mời người có trách nhiệm về vụ cá chết lên chất vấn, tranh luận... tất nhiên thật bình đẳng, thật thấu tình đạt lý và thật chân thành. Dứt khoát, bạn đọc và người xem sẽ đồng tình.

Minh Nhật/Báo Gia đình & Xã hội