Nỗ lực giảm thiểu tai biến sản khoa

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về những nỗ lực của ngành Y tế trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em, Báo GĐ&XH đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Lưu Thị Hồng, Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em, đơn vị được Bộ Y tế giao trách nhiệm quản lý Nhà nước về lĩnh vực này.

 

Ngành Y đã có rất nhiều nỗ lực trong công tác dự phòng thai nghén. Ảnh: D. Ngọc

 

 

 

- Tình trạng dẫn đến tử vong mẹ có nhiều nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp. Như bạn nói, số tử vong mẹ được phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng phần lớn là do tắc mạch ối là vì hiện nay công tác dự phòng thai nghén của chúng ta đã tốt hơn.

Trước đây, số sản phụ tử vong vì những nguyên nhân như chảy máu, sản giật, nhiễm trùng… còn nhiều, một phần vì y học chưa phát triển, thai, sản phụ chưa được dự phòng tốt. Hiện nay, vấn đề quản lý thai nghén tốt hơn đã giúp bác sĩ phát hiện sớm những nguy cơ giúp thai phụ có thể dự phòng. Ví dụ như bệnh lý rau tiền đạo.

Nhờ được quản lý và phát hiện sớm nên thai phụ được nghỉ ngơi, tránh lao động nặng, không chảy máu, thai có thể giữ được đến đủ tháng. Đặc biệt với trường hợp rau tiền đạo trung tâm – một bệnh lý nguy hiểm, bắt buộc phải mổ đẻ, ngày trước 90%  là “bó tay” thì nay nhờ được quản lý thai nghén, thai phụ và bác sĩ có kế hoạch, khi mổ đẻ có thể cứu được cả mẹ và con. Hiện nay những trường hợp tử vong vì bệnh lý này rất ít. Bên cạnh đó, công tác vô khuẩn tốt những trường hợp đẻ bị nhiễm khuẩn hậu sản gây tử vong mẹ cũng giảm đi nhiều.

Nói thêm về tắc mạch ối, thật ra không phải chỉ tắc mạch ối, mà còn có cả tắc mạch phổi, gọi chung là tắc mạch trong sản khoa. Tắc mạch sẽ dẫn đến các triệu chứng như sản phụ bị sốc, khó thở dữ dội, trụy tim mạch, có thể gây rối loạn đông máu. Trong nhiều trường hợp không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới, y học cũng bó tay bởi bất khả kháng. Có những bệnh nhân đang nằm theo dõi chờ sinh, vỡ ối, 15 phút sau bệnh nhân đột nhiên khó thở, dù trước đó hoàn toàn bình thường. Đó là vì sao ngày trước các cụ hay nói “chửa - cửa mả”. Và những trường hợp tử vong mẹ như vậy nếu được phép mổ khám nghiệm tử thi mới có thể chẩn đoán được nguyên nhân.

 

 

- Còn có sự khác biệt về tỉ số tử vong mẹ giữa các vùng, miền. Ở miền núi với phong tục tập quán đẻ tại nhà, bên cạnh việc truyền thông vận động các chị e phụ nữ đến đẻ tại cơ sở y tế. Đội ngũ cô đỡ thôn bản được đào tạo cho những vùng núi, vùng đồng bào dân tộc xa xôi có thể hỗ trợ đỡ đẻ khi đẻ tại nhà hoặc đẻ rơi, biết cách gọi cộng đồng hỗ trợ trong những trường hợp khó khăn để đưa sản phụ đến cơ sở y tế kịp thời. Nâng cao trình độ cho cán bộ y tế trong công tác chăm sóc bà mẹ trẻ em. Để can thiệp dự phòng băng huyết sau sinh, giảm thiểu tử vong mẹ, sơ sinh, giảm tai biến sản khoa, Bộ Y tế, cụ thể là Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em đã có các hướng dẫn xử trí tích cực, trong đó có can thiệp trong và ngay sau đẻ cho cả bà mẹ, trẻ em ở giai đoạn 3; cắt rốn chậm cho trẻ có thêm máu; da kề da: Sau đẻ cho con đặt luôn lên bụng người mẹ để hơi nóng của mẹ ủ ấm cho con; khuyến cáo cho trẻ bú sớm để được bú sữa non, thêm sức đề kháng cho con, giúp mẹ co hồi tử cung tốt đề phòng chảy máu…

 

 

 

- Trong các chuyến giám sát hỗ trợ cho các tỉnh, qua các khảo sát hệ thống của Vụ trong công tác chăm sóc bà mẹ trẻ em, cho thấy một phần là do tuyến huyện nhân lực y tế về sản nhi còn thiếu và yếu. Theo báo cáo thống kê hiện tại, trên toàn bộ 595 huyện cả nước, số bác sĩ chuyên ngành sản nhi chưa được 1 người/1 bệnh viện tuyến huyện. Hầu như nữ hộ sinh phải đảm nhiệm công tác theo dõi một cuộc chuyển dạ đẻ. Cho nên, cần đào tạo nâng cao trình độ các bác sĩ chuyên ngành Sản nhi, đào tạo cho nữ hộ sinh, chú trọng vào tuyến huyện.

Bên cạnh đó, tôi nghĩ các cán bộ y tế chúng tôi trước người bệnh luôn luôn nghĩ cần phải làm tốt nhất cho người bệnh, không ai mong muốn tai biến xảy ra. Chúng tôi cũng mong muốn, khi có vấn đề khó khăn, các bác sĩ, hộ sinh cần tăng cường hội chẩn, xin ý kiến tuyến trên. Đối với Đề án 1816, bệnh viện vệ tinh trong chỉ đạo, bên cạnh việc chuyển giao công nghệ, một số kỹ thuật mới, Vụ đã đề nghị các bệnh viện khi chuyển giao kỹ thuật cần chú trọng đào tạo quy trình, kỹ năng trong vấn đề chăm sóc thiết yếu bà mẹ, sơ sinh trong và ngay sau đẻ. Các phát hiện những dấu hiệu nguy hiểm biến chuyển trong quá trình theo dõi đẻ và sau đẻ. Đối với các bệnh viện tuyến huyện, cần chú trọng thành lập và triển khai các đơn nguyên sơ sinh, đào tạo nhân lực, cung cấp trang thiết bị, hỗ trợ cho các bệnh nhi đỡ phải chuyển tuyến trên bởi có những trẻ trong quá trình chuyển tuyến đã tử vong.

- Trước hết, người dân cần phải tuân thủ kế hoạch hóa gia đình, tránh đẻ nhiều con, vì thực tế nguy cơ tai biến sản khoa, tử vong mẹ tăng theo số lần đẻ. Ngoài ra, cần phải quản lý thai nghén tốt, bởi không ít những trường hợp để xảy ra tai biến là do thai phụ không được quản lý thai nghén hoặc không được điều trị bệnh trước khi mang thai.

Một vấn đề lớn đang nhức nhối, đó là tỷ lệ mổ đẻ hiện rất cao. Trung bình trên cả nước, tỷ lệ mổ đẻ khoảng 27-30%, cá biệt có một số bệnh viện tuyến tỉnh, số này lên tới 50%. Tỷ lệ này tăng một phần do áp lực xã hội.

Hàng năm, Việt Nam có khoảng 1,2-1,5 triệu ca sinh, không phải ca nào “đòi” mổ cũng được mổ. Có không ít những trường hợp người nhà, thai phụ đã chỉ định mổ đẻ cho bác sĩ. Trong bao nhiêu ca bác sĩ giải quyết ổn thỏa, cứu sống bệnh nhân thì không sao, nhưng chỉ một ca nếu người nhà bệnh nhân đòi mổ mà bác sĩ không đồng ý mổ (bởi không có lý do gì- PV), khi bệnh nhân xảy ra tai biến, vấn đề lại hoàn toàn khác.

Tôi nghĩ, đôi khi áp lực xã hội, sự can thiệp quá đà của người nhà bệnh nhân dẫn đến thái độ xử trí cán bộ y tế có thể bị sai lệch. Nhiều trường hợp, bác sĩ có thể giải quyết tốt nhưng áp lực xã hội, áp lực của người nhà thai phụ quá kinh khủng buộc họ phải kéo dài thời gian hội chẩn, hướng dẫn xử lý… Trong khi đó, trong y khoa, chỉ cần chậm một phút thì tính mạng bệnh nhân đã có thể bị đe dọa.

 

 

Người nhà bệnh nhân cần hiểu, hỗ trợ với bác sĩ “Bất cứ một trường hợp tai biến nói chung nào xảy ra, các bệnh viện đều có hội đồng chuyên môn họp kiểm thảo để rút kinh nghiệm, xác định sai – đúng để tránh những trường hợp tương tự về sau. Rút kinh nghiệm không chỉ về mặt chuyên môn, mà kể cả vấn đề tư vấn cho người bệnh, người nhà để thông cảm và thấu hiểu, hỗ trợ cho các bác sĩ. Bởi đôi khi các bác sĩ mải mê cứu bệnh nhân, không kịp thông báo diễn tiến, lý giải cho người nhà được kỹ càng, từ đó gây những bức xúc cho gia đình”. PGS.TS Lưu Thị Hồng

 

Mổ đẻ và những nguy cơ về sau Chửa tại vết mổ đẻ cũ, một trường hợp tiến thoái lưỡng nan. Bởi với những trường hợp này, để nạo hút thai thì rất khó bởi dễ gây chảy máu ồ ạt. Trong khi nếu để thai phát triển thì dễ gây rau cài răng lược, rau tiền đạo, thủng bàng quang. Khi mổ đẻ, bệnh nhân có thể bị mất nhiều máu, nguy cơ tử vong cao.    Sản phụ mổ đẻ, con không chắc đã tốt hơn. Với đứa trẻ ra đời qua môi trường âm đạo người mẹ, nếu ngực trẻ được ép trong âm đạo thì toàn bộ dịch có thể ra, tiêu dịch rất nhanh. Trẻ sẽ được làm quen với vi khuẩn lành tính, không gây bệnh. Trẻ ít mắc những bệnh lây nhiễm. Còn với những trẻ sinh trong môi trường vô khuẩn, khi ra ngoài có nguy cơ gặp nhiễm khuẩn phụ sản – là những vi khuẩn nặng, kháng kháng sinh. Khi lớn lên, trẻ hay bị mắc bệnh hô hấp, nhiễm khuẩn đường ruột.