Sáng kiến "bếp củi cải tiến" của học sinh vùng cao

Lý A Thồ và Dì A Tráng nhận Giấy khen của Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh.

Xã Dào San, huyện Phong Thổ là xã vùng cao biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, thời tiết khắc nghiệt lạnh giá đặc biệt vào mùa đông. Trong sinh hoạt thường ngày, đồng bào các dân tộc nơi đây thường sử dụng củi để nấu nướng và sưởi ấm. Với các học sinh bán trú thì đều phải mang củi tới trường để đun nấu. Chính bởi những lý do trên, trong quá trình học tập, hai em Lý A Thồ và Dì A Tráng, học sinh lớp 11 Trường THPT Dào San đã quan sát kỹ loại bếp mà người dân và các trường học sử dụng là bếp kiềng hoặc bếp lò để sáng tạo ra "bếp củi cải tiến" của riêng mình.

Lý A Thồ cho biết, những loại bếp trên có nhiều nhược điểm như tốn kém nhiên liệu do thất thoát nhiệt, làm tường và trần nhà bị bám nhiều bụi đen bẩn, gây hại cho sức khỏe con người… Từ đó, em và A Tráng đã nghĩ ra ý tưởng phải làm thế nào để cải tiến một bếp củi có thể giảm được hiện tượng khói bụi lại có thể giảm thất thoát nhiệt, tiết kiệm củi, vừa đun được thật nhiều nước nóng cho đồng bào và các bạn của chúng em tắm, rửa. Vậy là Dự án “bếp củi cải tiến” của chúng em đã ra đời với sự giúp đỡ hướng dẫn của thầy giáo Vũ Ngọc Thuyết, giảng dạy bộ môn Vật lý trong trường.

Quá trình nghiên cứu, quan sát và làm thực nghiệm của ba thầy trò ròng rã suốt 3 tháng (từ tháng 10 - 12/2015). Cứ sau giờ học, thầy trò lại mò mẫm đi đến từng bếp củi nhà dân đến bếp của trường để quan sát, ghi chép, tính toán rồi bắt tay làm thử, chưa đạt yêu cầu lại tiếp tục. Qua thời gian thực nghiệm, theo tính toán của nhóm nghiên cứu, một gia đình người dân tộc Mông về mùa đông thường đun hết khoảng 20kg củi/ngày. Nếu sử dụng bếp củi cải tiến thì sẽ tận dụng được lượng nhiệt thải từ ống khói để đun được khoảng 80 lít nước nóng ở 560C, đủ cho 5 đến 6 người tắm. Còn đối với các trường học bán trú như Trường THPT Dào San, mỗi ngày thường đun hết khoảng 150 kg củi khô. Nếu dùng bếp củi cải tiến sẽ tận dụng nhiệt thải để đun được khoảng 1.200 lít nước nóng ở nhiệt độ khoảng 340C, đủ cho khoảng 60 bạn học sinh tắm rửa mỗi ngày.

Với những sáng tạo trên, nhóm nghiên cứu đã đăng ký tham gia Cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh bậc THCS và THPT năm học 2015 - 2016 tỉnh Lai Châu với suy nghĩ có một sân chơi khoa học, có sự cọ xát và lấy kinh nghiệm thực tiễn. Nhưng niềm vui cho cả thầy và trò là Dự án trên không chỉ đoạt giải Nhì cấp tỉnh mà còn đoạt giải Khuyến khích Cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia 2016 dành cho học sinh trung học khu vực phía Bắc.

Sáng kiến "bếp củi cải tiến" đã phần nào giúp các bạn học sinh vùng cao giảm bớt khó khăn trong sinh hoạt, nhất là vào mùa đông. Lý A Thồ chia sẻ, với bếp củi cải tiến này nếu được đưa vào xây dựng và sử dụng đại trà cho các trường nội trú, bán trú và người dân ở vùng cao biên giới có điều kiện kinh tế khó khăn, thời tiết khắc nghiệt, lạnh giá thì đời sống của bà con sẽ bớt vất vả. Các bạn học sinh sẽ không ngại đến trường vào mùa đông nữa.

Quang Duy