Thực hư chuyện "nàng thơ" của Hàn Mặc Tử: Những "tình thơ" trong ảo mộng!

 

Từ nàng Ngọc Sương đến "Cô gái đồng trinh" Mỹ Thiện

Người có tình cảm gắn bó nhất trong cuộc đời thi sĩ Hàn Mặc Tử chính là người đàn bà đã cùng anh băng qua bãi tha ma trong một đêm trời đổ giông ở Phan Thiết - nữ sĩ Mộng Cầm. Sau sự việc kinh dị lần đầu là lúc suýt chết đuối ở biển quê hương thuở nhỏ, thì đêm đi chơi đó là đêm kinh dị thứ hai khiến Trí linh cảm thấy có gì đó khác lạ. Đến khi "người tình thực, tình thơ thực" Mộng Cầm đi lấy chồng, Trí rơi vào buồn thảm, suy sụp. Lúc ấy, thi sĩ Bích Khê - vốn là bạn của Hàn Mặc Tử, thấy bạn suy sụp, sa sút quá bèn nghĩ kế tặng Trí tấm ảnh chụp chung với chị gái của mình là Ngọc Sương, dù biết Trí vẫn mơ tưởng tình yêu đến Mộng Cầm (cũng chính là cháu gái của Bích Khê). Ý ngầm của Bích Khê là muốn hình ảnh chị Ngọc Sương để Trí bớt u sầu.

Quả nhiên, Trí đã làm thơ gửi cho Bích Khê về Ngọc Sương: Ta đề chữ Ngọc trên tàu lá/ Sương ở cung thềm nhỏ chẳng thôi/ Tình ta khuấy mãi không thành khối... Bích Khê xem xong vui mừng nhưng không để Ngọc Sương biết. Chàng đã thành công trong một kế "bá đạo" tình cảm. Chắc chắn Trí lại hồi hộp, lại mong chờ. Và vì thế mà có thể quên bớt nỗi đau bệnh tật. Ngọc Sương đã đi vào thơ Hàn Mặc Tử như vậy. Nhưng thực chất, nàng không hề có mối giao lưu nào với Hàn Mặc Tử, dù là chỉ qua thư từ. Mãi đến khi Bích Khê mất vào năm 1946, Ngọc Sương soạn lại di cảo của em mới biết rõ một số bài thơ Hàn Mặc Tử viết về mình.

Bài thơ nổi tiếng "Cô gái đồng trinh" về nàng Mỹ Thiện đã để lại dấu ấn trong thơ Hàn Mặc Tử. Nhưng, Mỹ Thiện cũng chỉ là một "tình thơ" không có thực. Nàng người gốc Huế, là hàng xóm ở cạnh nhà Hàn Mặc Tử tại Quy Nhơn. Mỹ Thiện sống với cha và mẹ kế. Nàng là một cô gái đa sắc, đa tài, nổi tiếng là một người chơi đàn tỳ bà tài hoa, đồng thời có thể chơi đủ năm loại đàn: tranh, nhị, nguyệt, bầu, tỳ bà. Những đêm khuya thanh vắng, tiếng đàn tranh của nàng thường réo rắt như mê hoặc, huyền bí. Hàn Mặc Tử chưa một lần gặp mặt Mỹ Thiện nhưng chàng bị ám ảnh bởi tiếng đàn của nàng. Khi bệnh phong ngày càng phát, tiếng đàn trong đêm thanh vắng càng thêm ám ảnh vào tâm trí thi sĩ. Nhưng rồi hồng nhan bạc mệnh, Trí cũng chẳng có cơ hội để giáp mặt người gảy tiếng đàn mộng. Những điều tiếng về cái hoang thai trong bụng đã khiến nàng kiệt cùng tâm trí và nàng đã kết thúc đời mình bằng những viên thuốc ngủ.

Cái chết của Mỹ Thiện đánh tan mọi ngờ vực của những kẻ ác ý rằng nàng đã hoang thai. Các bác sĩ đã công bố nàng vẫn là cô gái trinh tiết. Cái chết ấy đã khiến Hàn Mặc Tử đau đớn và tiếc thương vô ngần. Bài thơ “Cô gái đồng trinh” ra đời ngay sau đó chính là để tặng nàng: Đêm qua trăng vướng trên cành trúc/ Cô láng giềng bên chết thiệt rồi/ Trinh tiết vẫn còn nguyên vẹn mới/ Chưa hề âu yếm ở đầu môi/ Xác cô thơm quá thơm hơn ngọc/ Cả một mùa xuân đã hiện hình.

Hình ảnh nàng Mỹ Thiện từ đó còn nhiều lần xuất hiện trở lại trong thơ Hàn. Em trai thi sĩ Hàn Mặc Tử là Nguyễn Bá Tín, người đã "nghiến răng" rút 200 đồng - một nửa số tiền định mua nhà cho mẹ để đưa cho Hàn lên thành phố in tập “Gái quê”, từng kể rằng, nàng Mỹ Thiện từ đó như nàng thơ kỳ lạ. Nàng dẫn dắt Trí vào những nhớ thương bâng quơ, những lời thơ quằn quại, xót xa.

Khát vọng Thương Thương và lời ứng nghiệm về cái chết!

Một "tình thơ" không có thực nữa là Thanh Huy, tên thật là Võ Thị Thu Huy, chị vợ của nhà văn Trần Thanh Địch. Thanh Huy khi đó đang sinh sống ở Phan Thiết và chỉ làm quen qua thư chứ chưa gặp mặt Hàn Mặc Tử. Thanh Huy cũng đang tập tành làm thơ, được Bích Khê khuyên nên đã viết thư động viên Hàn Mặc Tử. Đúng vào thời điểm đó, bệnh của Hàn Mặc Tử đã bắt đầu phát nặng. Khi thi sĩ Hàn đang chán nản buồn phiền cả về cái án tình với Kim Cúc, Mộng Cầm và bệnh tật dày vò thì có bức thư bỏ trong phong bì màu xanh của Thanh Huy gửi đến. Lập tức thi sĩ Hàn cảm động mà viết nên bài "Bức thư xanh": Thanh Huy hỡi nàng chưa là châu báu/ Cớ làm sao phước lộc chảy ra thơ/ Duyên làm sao cho Trí đến dại khờ/ Mắt mờ lệ ở sau hàng chữ gấm/ Ta đã nuốt và hình như đã cắn/ Cả lời thơ cho vãi máu nàng ra. Nhưng, chính những cảm xúc mãnh liệt được viết ra thành những lời thơ dữ dội ấy đã khiến Thanh Huy khiếp hãi, thôi không liên lạc với Trí nữa.

 

Hàn Mặc Tử có một vị trí đặc biệt trong "Thi nhân Việt Nam".

Tuy nhiên, trong các "tình thơ" không có thực, có lẽ nàng Thương Thương là người có ảnh hưởng sâu sắc nhất tới thơ tình Hàn Mặc Tử. Thương Thương chỉ đứng sau các "tình thơ" thực, sâu sắc của Hàn là Kim Cúc, Mộng Cầm, Mai Đình mà thôi. Thương Thương đối với tâm tưởng của Trí là một khát vọng về một mối tình nguyên hương trinh bạch, để Trí thoát khỏi xác thân tật nguyền bước vào một cõi giới khác - cõi giới bốn mùa xuân. Nhờ có Thương Thương, Trí đã cảm thấy mình có thể dễ ra đi, để bay tới một chân trời sẽ phải bay tới: Đâu gió lên tầng mây che mắt lạ/ Ta muôn năm len lỏi ở Đào Nguyên/ Nước trong sáng lòng ta thơm vô giá/ Sao không ai đi lạc tới non tiên…

"Bông hoa mười phương" có tên là Thương Thương được làm bằng tất cả trân châu vô giá, kết tinh ở bao thanh sắc lạ, một toà thiên nhiên đúc sẵn, một vẻ đài các còn nguyên trong gương lược. Và Thương Thương này mới tạo ra được tình yêu của Trí: Thương Thương em trời cho ta kỳ ngộ/ Nói ra cho thần diệu của vàng bay… Thương Thương đã khiến Trí thốt lên những câu thơ làm khờ dại cả lòng người: Chỉ có em làm thơ anh mãnh liệt/ Tình anh vang như luồng gió van lơn/ Chỉ có em, lòng anh yêu tha thiết/ Yêu điên cuồng không một phút nào hơn… Hỡi Thương Thương người ngọc của lòng anh.

Thương Thương là một cô gái có thật ngoài đời nhưng không hề có mối giao lưu thực với thi sĩ. Nàng là con gái của Tham tá toà Khâm sứ Trung kỳ Trần Thanh Đạt, là cháu gái của Trần Thanh Địch. Trần Thanh Địch vốn là bạn của Hàn Mặc Tử, và chính là người đã thêu dệt nên những bức thư của "Thương Thương mê thơ Hàn" để cứu bạn thoát khỏi cơn khủng hoảng tình cảm trong lúc ốm nặng. Những lá thư cứu cánh của Trần Thanh Địch quả là có tác dụng với tâm hồn của Hàn. Nhưng sau này, Trần Tái Phùng lo sợ thanh danh của em gái bị ảnh hưởng đã gửi thư cho Trí kể hết sự tình và yêu cầu Trí đừng đưa em gái ông vào thơ, vào kịch nữa thì đã khiến Trí đau đớn khôn xiết, lâm bệnh nặng phải vào trại phong Quy Hoà.

Nhưng cũng chính trong cái duyên kỳ ngộ này, Hàn Mặc Tử dường như đã đoán trước được cái chết đang đón đợi mình ở một cảnh ngộ hư hư thực thực. Cái chết cô quạnh của ông đã tương ứng vào những câu thơ ông viết trước đó cho Thương Thương: Một mai kia ở bên khe nước ngọc/ Với sao sương anh nằm chết như trăng/ Không tìm thấy nàng tiên mô đến khóc/ Đến hôn anh và rửa vết thương tâm.

Lã Xưa
(Theo lời kể của nhà thơ Nguyễn Thụy Kha)

(Còn nữa)