Thương mại hóa công nghệ sinh học: Cần khơi thông dòng chảy từ 'phòng lab' ra thị trường thương mại

Chiều 15/10/2026 tại Hà Nội, Hội thảo chuyên đề “Kinh tế sinh học và thương mại hóa công nghệ sinh học: Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số” đã chính thức diễn ra trong khuôn khổ Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart 2026). 

Sự kiện do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) phối hợp cùng Cục Thông tin và Thống kê (Bộ KH&CN) tổ chức nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế - tài chính, thúc đẩy kết nối nguồn lực khoa học công nghệ sinh học từ phòng thí nghiệm ra thị trường thương mại.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi xanh, kinh tế sinh học (bio-economy) đang vươn lên trở thành một trụ cột chiến lược cốt lõi, định hình lại mô hình tăng trưởng của nhiều quốc gia. Không chỉ dừng lại ở các nghiên cứu hàn lâm, công nghệ sinh học (CNSH) ngày nay đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, mang lại giá trị kinh tế khổng lồ thông qua y sinh học hiện đại, nông nghiệp thông minh, dược liệu thiên nhiên và vật liệu sinh học thay thế.

Theo các báo cáo từ OECD và Diễn đàn Kinh tế Sinh học Thế giới, quy mô nền kinh tế sinh học toàn cầu hiện đạt khoảng 5 nghìn tỷ USD và dự báo sẽ tăng trưởng vượt bậc chạm mốc 30 nghìn tỷ USD vào năm 2050, chiếm gần 1/3 giá trị kinh tế toàn cầu. Tại các quốc gia tiên tiến ở Châu Âu và Bắc Mỹ, lĩnh vực này đã đóng góp từ 10% đến hơn 20% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Tiềm năng chiến lược và rào cản trong hành trình đưa nghiên cứu ra thị trường

Tại Việt Nam, khu vực nông - lâm - thủy sản hiện đóng góp 11% - 12% trong tổng GDP khoảng 514 tỷ USD, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của kinh tế sinh học nông nghiệp và dược liệu. Định hướng chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2045, ngành công nghiệp sinh học sẽ đóng góp từ 10% đến 15% vào tổng GDP cả nước.

Định hướng quan trọng này cũng bám sát chỉ đạo từ Lãnh đạo Đảng và Nhà nước: "Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đặc biệt là các công nghệ mũi nhọn như công nghệ sinh học, công nghệ gen và y sinh là bước đi bắt buộc. Sản phẩm nghiên cứu khoa học phải đi vào thực tiễn, phải được thương mại hóa, khắc phục triệt để tình trạng lãng phí tri thức từ phòng thí nghiệm. Nhà nước tạo cơ chế, chính sách chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, lấy doanh nghiệp làm trung tâm để đưa công nghệ phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế."

Mặc dù Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú cùng đội ngũ nghiên cứu tại các viện, trường đại học đã làm chủ nhiều công nghệ nền tảng (công nghệ gen, nuôi cấy mô, lên men vi sinh, vaccine), việc chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại trên thị trường vẫn đối mặt với không ít rào cản.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phí Quyết Tiến (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - VAST) nhấn mạnh rằng khoảng cách từ "phòng thí nghiệm" đến "thị trường" tại Việt Nam vẫn còn nhiều gian nan. Mô hình tăng trưởng của kinh tế sinh học bắt buộc phải chuyển dịch theo chiều sâu, dựa trên nền tảng tri thức, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp sản xuất vẫn quen với việc nhập khẩu công nghệ nước ngoài hoặc sử dụng phương thức truyền thống, thiếu niềm tin vào năng lực của các nhà khoa học trong nước.

Bước đột phá từ "Sinh học kỹ thuật số" và định hướng giải pháp tổng thể

Trình bày tham luận tại sự kiện, TS Trần Văn Tùng - Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) chỉ ra rằng sự hội tụ giữa công nghệ sinh học và kỷ nguyên số đang tạo ra bước nhảy vọt mang tên “Sinh học kỹ thuật số”.

Khi công nghệ sinh học kết hợp cùng Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Điện toán đám mây và Chuỗi khối (Blockchain), quá trình nghiên cứu và phát triển (R&D) vốn kéo dài hàng thập kỷ với chi phí đắt đỏ nay đã được rút ngắn đáng kể. CNSH hiện nay không chỉ giới hạn trong y dược hay nông nghiệp truyền thống mà đã vươn tới liệu pháp tế bào và gen chính xác, công nghệ mRNA, sinh học tổng hợp, dinh dưỡng cá thể hóa, làm đẹp sinh học và thậm chí ứng dụng trong giải trí, thời trang.

Với lợi thế là một trong những quốc gia có độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới, sở hữu nền nông nghiệp phát triển cùng nguồn phụ phẩm dồi dào, Việt Nam có điều kiện thiên phú để phát triển mạnh mẽ kinh tế sinh học. Đặc biệt, Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước trong tình hình mới đã khẳng định rõ CNSH là ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, là giải pháp then chốt để xây dựng nền kinh tế xanh và tuần hoàn.

Nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tham dự hội thảo đã tập trung thảo luận các nhóm giải pháp trọng tâm như hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ, trao quyền tự chủ thực chất cho các viện nghiên cứu và trường đại học trong việc quyết định chuyển giao hoặc góp vốn bằng tài sản trí tuệ.

Xây dựng các cơ chế tài chính ưu đãi, thiết lập quỹ hỗ trợ rủi ro cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng và thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm vào lĩnh vực CNSH. Phát huy vai trò của các sàn giao dịch công nghệ, chợ công nghệ Techmart và hạ tầng truyền thông KH&CN để minh bạch hóa dữ liệu nguồn cung, giúp doanh nghiệp dễ dàng tìm kiếm và đặt hàng.

Hà Nội tổ chức hội thảo xây dựng mô hình công lập chăm sóc người cao tuổi

GĐXH - Trước thực trạng già hóa dân số ngày càng rõ nét, Hà Nội đang triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày dành cho người cao tuổi. Mô hình không chỉ hỗ trợ theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng mà còn tạo môi trường giao lưu, sinh hoạt, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm áp lực chăm sóc cho các gia đình.