Tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn về lao động, việc làm cho doanh nghiệp bị tác động bởi dịch Covid-19

Cục Việc làm: Thực hiện hiệu quả công tác tham mưu và hỗ trợ, phát triển thị trường lao động

Chiều 29/6, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã tổ chức Hội nghị "Các giải pháp tháo gỡ khó khăn về lao động, việc làm cho doanh nghiệp do tác động của đại dịch Covid-19".

Hội nghị do ông Lê Văn Thanh, Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH chủ trì, cùng sự tham gia của lãnh đạo Cục Việc làm, Vụ Bảo hiểm xã hội, Cục Quan hệ lao động và tiền lương và đại diện các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Phát biểu tại hội nghị, ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm cho biết: Do ảnh hưởng của dịch Covid-19, thị trường lao động tại Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề, số lao động mất việc làm liên tục gia tăng trong khi khả năng tạo việc làm cả trong và ngoài nước đều gặp khó khăn trong 6 tháng đầu năm 2020.

Lực lượng lao động thấp kỷ lục, lao động có việc làm có mức giảm mạnh nhất trong vòng 10 năm qua; tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, tỷ lệ thiếu việc làm của lực lượng lao động trong độ tuổi tăng cao nhất trong 5 năm trở lại đây do nhu cầu thị trường lao động sụt giảm.

Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê trong 6 tháng đầu năm, cả nước có 62 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, giảm 7,3% so với cùng kỳ năm trước; số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn là 29 nghìn doanh nghiệp, tăng 38,2% so với cùng kỳ năm trước. 

Qua khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) riêng trong Quý I/2020 đã có 35.000 doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường, đây là một con số kỷ lục từ trước tới nay (lần đầu tiên sau hàng thập kỷ, số lượng doanh nghiệp rời thị trường lớn hơn số thành lập mới); hơn 75% số doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô lao động và có tới gần 10% phải giảm tới một nửa quy mô lao động so với hiện nay, hàng triệu lao động nguy cơ mất việc làm trong những tháng tới đây

Toàn cảnh Hội nghị "Các giải pháp tháo gỡ khó khăn về lao động, việc làm cho doanh nghiệp do tác động của đại dịch Covid-19". Ảnh: TL

Theo tính toán sơ bộ, tính đến tháng 6/2020 cả nước có 30,8 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19 bao gồm những người bị mất việc làm, phải nghỉ giãn việc/nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập,… Trong đó, số người bị ảnh hưởng do giảm thu nhập chiếm tỷ trọng lớn nhất với 57,3% tổng số người bị ảnh hưởng (tương ứng 17,6 triệu người); 7,8 triệu lao động bị mất việc làm hoặc phải nghỉ luân phiên, giãn việc; lao động khu vực dịch vụ bị ảnh hưởng tiêu cực lớn nhất với 72%, tiếp đến là 67,8% khu vực công nghiệp, 25,1% khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản.

Số lao động bị mất việc trong 6 tháng đầu năm khoảng 1,4 triệu người, trong đó lao động mất việc làm do doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh phá sản, giải thể hoặc thu hẹp sản xuất là gần 900 nghìn người. Lao động mất việc làm tập trung ở các ngành công nghiệp chế biến, lao động trong ngành bán buôn, bán lẻ, ngành vận tải kho bãi và lao động trong ngành dịch vụ lưu trú và ăn uống…vv.

Những khó khăn của thị trường lao động được thể hiện qua việc người lao động đến nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp. Theo tính toán sơ bộ, trong 6 tháng đầu năm 2020, số người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp là 565 ngàn người tăng 32% so với cùng kỳ năm 2019, số tiền chi trả trợ cấp thất nghiệp gần 7.000 tỷ đồng tăng gần 40% so với năm 2019.

7,8 triệu lao động bị mất việc làm hoặc phải nghỉ luân phiên, giãn việc do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19. Ảnh: TL

Trước ảnh hưởng của dịch Covid-19, ngày 9/4, Chính phủ đã ban hành nghị quyết số 42/NQ-CP về các biện pháp hỗ trợ người dân gặp khó khăn. Sau đó, ngày 24/4, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 15/2020/QĐ-TTg về thực hiện các biện pháp hỗ trợ người dân gặp khó khăn do đại dịch, các giải pháp phần lớn mới tập trung hỗ trợ người lao động, người dân bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, với các doanh nghiệp mặc dù đã có các chính sách như vay vốn để trả lương ngừng việc; tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất... nhưng chưa thực sự hỗ trợ nhiều cho doanh nghiệp.

Tại hội nghị, ông Đỗ Anh Tuấn, đại diện Tổng công ty du lịch Hà Nội (Hanoitourist) cho biết, dịch Covid-19 đã tác động trầm trọng tới doanh nghiệp ngành du lịch. Với Hanoitourist, kết quả sản xuất 2 quý đầu năm chỉ đạt 93 tỷ đồng, đạt 9% kế hoạch năm. Lượng khách lưu trú giảm 39% trong khi công suất phòng giảm 43% so với cùng kỳ năm 2019. Một số khách sạn liên kết như khách sạn Metropole doanh thu trước đây là 3 tỷ mỗi ngày, nay chỉ còn 20-30 triệu đồng/ngày. Điều này khiến doanh nghiệp phải cắt giảm chi phí.

Trong khi đó, bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Giám đốc SaiGontourist thông tin, sau thời gian giãn cách xã hội doanh nghiệp vẫn đang cố gắng giữ nguồn lực, chưa cắt giảm nhân sự. Tuy nhiên, những dấu hiệu để phục hồi du lịch chưa khởi sắc. Ngoài du lịch nội địa thì du lịch quốc tế và đưa người Việt Nam ra nước ngoài chưa được mở cửa. Trong khi đó, đây là nguồn chiếm tỷ trọng cao. Bên cạnh đó, đến hết tháng 6, nguồn tích luỹ của doanh nghiệp đã dần cạn. Do đó, doanh nghiệp đang rà soát lao động để có biện pháp mới trong những tháng tiếp theo. Trước thực trạng trên, công ty kiến nghị các biện pháp liên quan đến đặc thù du lịch như miễn thị thực và giảm thị thực cho khách quốc tế vào Việt Nam khi dịch được khống chế. Bên cạnh đó, cho phép các doanh nghiệp được chậm nộp bảo hiểm xã hội từ năm 2020 đến hết 12.2021.

Khi được mời nêu ý kiến tại hội nghị, ông Nguyễn Bùi Lâm, đại diện Tổng Công ty Hàng không Việt Nam cho rằng, ngành Hàng không nhận được hỗ trợ lớn từ phía Chính phủ. Những hỗ trợ này giúp doanh nghiệp từng bước tháo gỡ được khó khăn. Trước đây, doanh thu hàng không bình quân 1.500 tỉ đồng/1 tuần, hiện tại còn 150 tỉ đồng/1 tuần. Như vậy, công ty gặp khó khăn trong việc cân đối thu chi. Phía đơn vị cũng có những đề xuất tương tự về tạm dừng chính sách bảo hiểm xã hội như một số doanh nghiệp khác đã nêu.

Bên cạnh đó, theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp tại Hội nghị, do các điều kiện đưa ra quá khắt khe, nên đến thời điểm này, rất ít doanh nghiệp và người lao động bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 được tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ.

Trước thực trạng này, đại diện các doanh nghiệp tham dự hội nghị đều kiến nghị Bộ LĐ-TB&XH đề xuất Chính phủ nới lỏng điều kiện, tiêu chí hỗ trợ từ gói an sinh xã hội 62.000 tỷ đồng; tiếp tục kéo dài thời gian tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội, trước mắt đến hết năm 2020; tăng cường hỗ trợ đào tạo nghề cho lực lượng lao động bị mất việc làm, giúp họ có cơ hội trở lại thị trường lao động.

Lý giải nguyên nhân vì sao doanh nghiệp có thể được miễn hoặc giảm thuế còn bảo hiểm xã hội chỉ được tạm dừng, ông Phạm Trường Giang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm xã hội cho hay, bảo hiểm xã hội là quan hệ đóng hưởng, cho nên nếu doanh nghiệp không đóng cho người lao động thì sẽ không có gì để hưởng. Nếu chính sách thuế chỉ là quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp thì chính sách bảo hiểm xã hội là quan hệ 3 bên Nhà nước - người sử dụng lao động – người lao động. Tham gia đóng bảo hiểm xã hội vừa là lo cho lợi ích của người lao động, vừa là lo cho lợi ích của doanh nghiệp.

Đánh giá về thực trạng trên, Thứ trưởng Lê Văn Thanh khẳng định, nhờ quyết liệt phòng chống dịch ngay từ giai đoạn đầu, xác định bảo vệ sức khỏe người dân là trên hết, Chính phủ xác định sẵn sàng hi sinh lợi ích kinh tế ngắn hạn, vì vậy đã cơ bản khống chế được đại dịch trên lãnh thổ Việt Nam từ rất sớm.

Ngoài ra, Thứ trưởng cũng cho biết thêm, Bộ ghi nhận, lắng nghe ý kiến của doanh nghiệp, từ đó đề xuất Chính phủ tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm việc làm ổn định cho người lao động. Với gói an sinh xã hội 62.000 tỷ đồng, Bộ đã có văn bản trình Chính phủ nới lỏng một số điều kiện, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận. Ngoài ra, Bộ đang nghiên cứu đề xuất Chính phủ cho phép doanh nghiệp được sử dụng Quỹ bảo hiểm thất nghiệp để đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động.

Chi Lê