Vụ thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại Phù Mỹ, Bình Định: Phán quyết của tòa án liệu đã thấu đáo?

Theo phản ánh của ông Bùi Thể (SN 1962, trú tại huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định) tới Báo Sức khỏe và Đời sống, ông là người được bố mẹ để lại nhà, đất có diện tích 1.262,1m2 tại thôn Trực Đạo, xã Mỹ Trinh (huyện Phù Mỹ, Bình Định).

Trước đó, ngày 30/1/1997 bố mẹ ông được cấp GCN số 473/QSDĐ D9 lần đầu, diện tích 1.040m² (trong đó có 200m² đất ở). Tới ngày 16/3/2012, bố mẹ ông được UBND huyện Phù Mỹ cấp đổi GCN số BK124963 (với 1.262,1m2, trong đó có 200m2 đất ở và 1.062,1m2 đất trồng cây hàng năm khác).

Gia đình ông sử dụng thường xuyên, ổn định và liên tục nhà, đất không có tranh chấp gì. Ngày 2/11/2021, ông được Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh huyện Phù Mỹ gia hạn thời hạn sử dụng đất nông nghiệp trên GCNQSDĐ số BK 124963 đến tháng 9/2063.

Năm 2021, cho rằng người hàng xóm cố tình lấn chiếm khoảng 100m² trên phần đất của gia đình buộc gia súc, đánh cây rơm… gây ô nhiễm môi trường nên ông Thể đã báo cáo chính quyền địa phương.

Sau khi nhận đơn của ông Thể, UBND xã Mỹ Trinh tổ chức hòa giải. Mặc dù người hàng xóm thừa nhận không phải đất của mình, không có giấy tờ pháp lý gì liên quan nhưng lại cho rằng gia đình ông Thể khi xưa không có 222,1m2 đất (có 100m2 ông Tú lần chiếm) nên phải cho ông sử dụng cùng.

Bức xúc, ông Thể đã khởi kiện vụ án dân sự tranh chấp đất đai ra Tòa án nhân dân huyện Phù Mỹ và được tòa thụ lý ngày 01/11/2021.

Khi TAND huyện Phù Mỹ đang giải quyết thì ngày 4/5/2022, UBND xã Mỹ Trinh có Tờ trình 32/Ttr-UBND đề nghị UBND huyện Phù Mỹ thu hồi GCNQSDĐ số BK 124963 của gia đình ông Thể. Ngày 30/6/2022 UBND huyện Phù Mỹ ra Quyết định số 4549/QĐ-UBND thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng số BK 124963 đã cấp cho gia đình ông Thể. Vì thế, TAND huyện Phù Mỹ đã tạm đình chỉ giải quyết vụ án.

Nhiều lần ông Thể trình bày các căn cứ chứng minh việc UBND huyện Phù Mỹ thu hồi lại GCNQSDĐ số BK 124963 đã cấp là không đúng quy định nhưng không được chấp nhận. Bởi vậy, ông Thể đã khởi kiện vụ án hành chính, đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định hủy Quyết định 4549, giữ nguyên GCNQSDĐ số BK 124963 đã cấp trước đó.

Chiều 14/9, TAND tỉnh Bình Định đã mở phiên tòa xét vụ án hành chính về việc khiếu kiện các quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai giữa ông Bùi Thể và UBND huyện Phù Mỹ. Điều đáng nói, phía UBND huyện Phù Mỹ không có đại diện xuất hiện tại phiên toà.

Tại tòa, luật sư Đào Thị Liên - Công ty Luật TNHH Tiền Phong (Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, là luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho ông Bùi Thể) phân tích, lý do thu hồi lại GCNQSDĐ số BK 124963 đã cấp cho bố mẹ ông Thể là không có căn cứ. Cụ thể:

Thứ nhất, việc cấp GCNQSDĐ số BK 124963 là cấp đổi GCN khi đo vẽ lập bản đồ địa chính mới (bản đồ VLAP), do vậy diện tích, số thửa, số tờ bản đồ hoàn toàn có thể thay đổi. Việc này hoàn toàn phù hợp với quy định tại Thông tư 09/TT-BTNMT ngày 02/8/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc lập, chỉnh lý và quản lý hồ sơ địa chính.

Thứ hai, diện tích tăng thêm 222,1m² trong GCNQSDĐ số BK 124963 không còn thuộc một phần thửa 1236 theo Bản đồ 299/TTg cũng như không còn là đường đi nữa. Lý do, vì gia đình ông Thể đã sử dụng diện tích này từ trước năm 1997 và đến năm 2012 UBND huyện Phù Mỹ cấp GCNQSDĐ số BK 124963 đã công nhận diện tích trên đủ điều kiện. Việc cấp GCNQSDĐ số BK 124963 là đúng thẩm quyền, đúng căn cứ quy định tại Luật Đất đai 2003.

Mặt khác, diện tích 222,1m² nằm bao chiếm, án ngữ toàn bộ lối đi ra vào nhà, đất của gia đình ông Thể. Do vậy, nếu ông Thể không sử dụng phần này thì không thể ra vào nhà, đất để đi ra đường.

Trong khi đó, quá trình giải quyết vụ việc, UBND xã Mỹ Trinh đã có những thông tin bất nhất về mục đích sử dụng đất.

Cụ thể, tại Tờ trình số 32/Ttr-UBND ngày 04/5/2022 gửi UBND huyện Phù Mỹ, UBND xã Mỹ Trinh báo cáo: Trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hai cụ Huề Mau tăng 222,1m2 là đất bao đường đi và thửa đất UBND xã quản lý thửa 1236, tờ bản đồ số 14, bản đồ 299, trước đây là đất dự phòng, sau đó để sử dụng vào mục đích công cộng, nhân dân phơi rơm rạ và chỗ ngốn lúa đến mùa thu hoạch (bút lục 131 trong hồ sơ vụ án).

Trong khi đó, tại Báo cáo số 38/UBND-VP ngày 10/5/2023 gửi Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định, UBND xã Mỹ Trinh trình bày: 222,1m2 (đã cấp GCN cho gia đình ông Thể) có 1 phần diện tích đất thửa 1236 là đất "chưa sử dụng (đất hoang)" hiện nay chưa có quy hoạch sử dụng và một phần khác là đất con đường cũ gia đình ông Thể sử dụng làm sân (bút lục 180) trong hồ sơ vụ án.

"Sau khi tỉnh Bình Định đo vẽ bản đồ địa chính mới, rất nhiều gia đình trong địa bàn xã Mỹ Trinh, huyện Phù Mỹ được cấp đổi GCN mới mà có sự thay đổi diện tích, thay đổi số thửa, số tờ bản đồ nhưng không gia đình nào bị thu hồi lại GCN. Khi gia đình ông Thể có tranh chấp đất với hàng xóm, UBND xã Mỹ Trinh đã có tờ trình và UBND huyện Phù Mỹ đã ra ngay Quyết định 4549 thu hồi lại GCNQSDĐ số BK 124963 đã cấp cho gia đình ông Thể. Việc thu hồi GCNQSDĐ số BK 124963 với riêng gia đình ông Thể là thiếu công bằng và không khách quan", luật sư Liên phân tích.

Cũng theo luật sư Liên, trong quá trình giải quyết vụ án hành chính này, đại diện của UBND huyện Phù Mỹ đã không tham gia tất cả các buổi làm việc do Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định triệu tập là vi phạm Điều 60 (Luật Tố tụng hành chính 2015). Theo quy định: "Người bị kiện chỉ được ủy quyền cho cấp phó của mình đại diện. Người được ủy quyền phải tham gia vào quá trình giải quyết toàn bộ vụ án, thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người bị kiện theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015".

Vì không tham gia các phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ, đối thoại nên các bên chính quyền và công dân đã không thể đối thoại giải quyết vụ án, Thẩm phán không thực hiện được quyền yêu cầu UBND huyện Phù Mỹ đưa ra căn cứ pháp lý khi ban hành QĐ 4549 cũng như đưa ra ý kiến về các căn cứ pháp lý mà ông Thể và luật sư trình bày.

Luật sư Liên cho rằng, nếu UBND huyện Phù Mỹ cử người tham gia các buổi làm việc do tòa án tổ chức, tiếp cận tài liệu tòa án là Báo cáo số 38/UBND-VP ngày 10/5/2023 của UBND xã Mỹ Trinh, có lẽ UBND huyện Phù Mỹ sẽ nhận ra báo cáo trên khác hoàn toàn với tờ trình thu hồi lại GCNQSDĐ số BK 124963 xã ký. Từ đó, UBND huyện Phù Mỹ có thể sớm nhận ra việc ban hành Quyết định 4549 là chưa đúng căn cứ, cũng như thực tế sử dụng đất và chủ động thu hồi lại, đảm bảo được quyền lợi hợp pháp cho ông Thể, chấm dứt quá trình khiếu kiện.

Tại phiên tòa, luật sư Liên đã đưa ra rất nhiều luận cứ nhằm chứng minh việc UBND huyện Phù Mỹ thu hồi "sổ đỏ" của gia đình ông Thể là chưa đúng các quy định pháp luật hiện hành. Dù vẫn còn một số vấn đề chưa được làm rõ tại phiên tòa (do UBND huyện Phù Mỹ) không có mặt, nhưng cuối giờ chiều cùng ngày, HĐXX vẫn ra phán quyết bác yêu cầu khởi kiện của ông Bùi Thể.

Sau phiên toà, ông Bùi Thể chia sẻ sẽ tiếp tục kháng cáo toàn bộ bản án.