Xẩm sẽ được “khoác áo gấm”

Ban tổ chức trả lời báo chí trong buổi họp báo chiều 14/1. Ảnh: HTL

Vừa mừng vừa lo

Xẩm xuất hiện khá phổ biến ở Hà Nội từ đầu thế kỷ 20 đến thập niên 70 của thế kỷ trước. Không gian văn hóa của xẩm thường là những góc chợ, ngõ phố, ga tàu điện, trước cửa đình, cửa chùa... Người sáng tác đồng thời thể hiện những làn điệu xẩm là những nghệ nhân dân gian kém may mắn, họ lấy cung đàn tiếng hát làm phương tiện mưu sinh. Vì thế, khi thông tin đêm nhạc “Xẩm và Đời” sẽ được tổ chức ở Nhà hát Lớn không ít người vừa mừng vừa lo.

Mừng vì trải qua bao biến thiên của thời cuộc, có lúc tưởng chừng như loại hình nghệ thuật dân gian này đã chết, ấy thế nhưng nó vẫn sống, âm ỉ nhưng đầy mãnh liệt. Và giờ đây, mạch sống ấy đã được những người trẻ của nhóm xẩm Hà Thành (gồm các nghệ sỹ: Mai Tuyết Hoa, Nguyễn Quang Long, Khương Cường, Đình Dũng, Văn Tuấn) làm sống lại bằng cách cất công sưu tầm lại từ những nghệ nhân dân gian rồi tổ chức nhiều buổi biểu diễn đầy thú vị, thực hiện nhiều MV âm nhạc mang hơi thở của cuộc sống.

Lo là bởi từ nhiều năm nhà nước đã chủ trương bảo tồn vẹn nguyên những bản sắc văn hóa dân tộc vốn có, nghĩa là đưa những di sản trở về với đúng “cội rễ” của nó, vậy mà giờ đây xẩm lại được đưa vào một không gian sang trọng như Nhà hát Lớn để biểu diễn. Việc này chẳng khác nào dân cày “khoác áo gấm” rời thôn quê lên phố thị cày ruộng. Nhiều nhà nghiên cứu tỏ ra lo ngại rằng việc đưa xẩm vào Nhà hát Lớn biểu diễn sẽ làm mất đi màu sắc dân dã của nó.

Về vấn đề này, GS Hoàng Chương, Tổng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam cho rằng: “Trên thực tế, xẩm không bị “nuốt” trong không gian lộng lẫy của Nhà hát Lớn bởi xẩm thực sự là một nghệ thuật hấp dẫn, thu hút người xem. Mặt khác, cách tạo hình sân khấu cũng phù hợp với nghệ thuật xẩm để cho các diễn viên có đất diễn”.

Nhạc sỹ Nguyễn Quang Long, thành viên ban tổ chức cũng khẳng định: “Trong đời sống âm nhạc hiện nay, bộ môn nghệ thuật truyền thống như xẩm đang gặp khó khăn trong việc bảo tồn. Giờ đây, chúng ta chỉ còn có thể phục dựng nghệ thuật hát xẩm. Những nghệ nhân hát xẩm thực thụ cũng chỉ còn rất ít. Chính vì thế, để tái hiện được một không gian đúng như không gian các cụ biểu diễn trước đây dường như là không thể”.

Người đẹp scandal dẫn chuyện với nhà thơ

Điều gây bất ngờ trong đêm nhạc “Xẩm và Đời” là ca sỹ Trà Ngọc Hằng sẽ dẫn chương trình cùng nhà thơ Vũ Quần Phương. Với nhà thơ Vũ Quần Phương thì chẳng ai hồ nghi về vốn hiểu sâu, biết rộng về nghệ thuật nên việc mời ông dẫn chương trình không còn gì để bàn.

Còn Trà Ngọc Hằng là người đẹp có khá nhiều scandal liên quan đến vấn đề trang phục, bản thân cô cũng “không liên quan” gì đến xẩm. Việc cô dẫn chuyện với một bậc đại thụ đáng kính trong đêm nhạc xẩm liệu có phù hợp? Cá nhân Trà Ngọc Hằng cho biết, cô vốn không sinh ra ở Bắc và cũng gần đây cô mới biết đến xẩm. Tuy nhiên, cô đã từng có cơ duyên được về thăm NSƯT Hà Thị Cầu và dần say mê loại hình nghệ thuật này khi nghe cụ hát.

Về phía ban tổ chức, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long cho biết, việc bố trí một già một trẻ dẫn chương trình nhằm ngầm gửi thông điệp rằng, “nghệ thuật xẩm đang có những thế hệ nối tiếp”.

Về bố cục chương trình, “Xẩm và Đời” sẽ gồm 3 phần chính: Xẩm xưa - Xẩm đương đại - Xẩm thử nghiệm kết hợp với một số loại hình âm nhạc khác. Một số bài xẩm nổi tiếng sẽ được trình diễn như: “Xẩm ba bậc, vợ chồng cờ bạc”, “Ngãi mẹ sinh thành”, “Quyết chí tu thân”, “Thập ân (10 điều)”, “Mục hạ vô nhân”… cùng một số bài mới như: “Tiễu trừ cướp biển”, “Xẩm rau má”…

Hà Tùng Long