3I/ATLAS là gì mà gây náo loạn thế giới mấy tháng qua?

Khoảng thời gian gần đây, giới thiên văn học và công chúng toàn cầu đã đổ dồn sự chú ý vào một vật thể bay qua Hệ Mặt Trời của chúng ta: Sao chổi 3I/ATLAS . Nó không chỉ là một thiên thể thông thường; đây là vật thể liên sao thứ ba (thể hiện bằng "3I") mà chúng ta từng phát hiện. Kể từ khi được Kính viễn vọng Khảo sát Cảnh báo Cuối cùng Tiểu hành tinh (ATLAS) phát hiện vào ngày 1 tháng 7 năm 2025, câu hỏi "Liệu nó có phải là người ngoài hành tinh không?" đã ngay lập tức bùng lên.

Vị khách cổ xưa nhất từng được quan sát

Sao chổi 3I/ATLAS đã đạt đến điểm gần Mặt Trời nhất (cận nhật) vào ngày 29 tháng 10. Khoảng cách này khoảng 210 triệu km so với Mặt Trời, hoặc gấp 1.4 lần khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời. Sau khi bị Mặt Trời che khuất khỏi tầm nhìn của chúng ta trong một thời gian, các kính viễn vọng trên mặt đất hiện đã bắt đầu quan sát nó trở lại.

Điều khiến 3I/ATLAS trở nên đặc biệt là tuổi đời của nó. Trong khi Hệ Mặt Trời của chúng ta hình thành khoảng 4.6 tỷ năm trước, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng sao chổi 3I/ATLAS có thể đã tồn tại hơn 7 tỷ năm . Điều này có nghĩa là nó là vật thể có khả năng là cổ xưa nhất mà chúng ta từng quan sát thấy trong Hệ Mặt Trời của mình. Nó đã dành phần lớn thời gian đó để bay xuyên qua vũ trụ, chỉ ghé thăm Hệ Mặt Trời của chúng ta trong vài tháng ngắn ngủi.

Giá trị khoa học phi thường

Việc bỏ qua những đồn đoán về người ngoài hành tinh giúp các nhà khoa học tập trung vào những thông tin đáng kinh ngạc mà 3I/ATLAS mang lại. Phân tích thành phần hóa học của nó cho thấy những điều độc đáo:

Thứ nhất, sao chổi này chứa nhiều carbon dioxide hơn ở các lớp bên ngoài so với hầu hết các sao chổi được tìm thấy trong Hệ Mặt Trời của chúng ta. Thứ hai, nó có tỷ lệ niken trên các nguyên tố khác cao hơn so với các sao chổi nội địa.

Những "dấu hiệu hóa học" này cung cấp cái nhìn độc đáo về thành phần của đám mây khí đã hình thành nên hệ thống mặt trời nơi 3I/ATLAS xuất phát. Đây chính là lý do tại sao các nhà thiên văn học coi nó là một "viên nang thời gian" chứa đựng bí mật về sự hình thành các hệ sao khác trong Dải Ngân Hà.

Mối nguy từ suy đoán và thông tin sai lệch

Kể từ khi vật thể liên sao đầu tiên là 'Oumuamua và sau đó là 2I/Borisov được phát hiện, suy đoán về người ngoài hành tinh luôn nảy sinh. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo rằng việc vội vàng đưa ra câu hỏi "người ngoài hành tinh" không chỉ làm lu mờ những khám phá khoa học tuyệt vời mà còn tạo điều kiện cho thông tin sai lệch lan truyền.

Ví dụ, đã có những tuyên bố vô căn cứ về việc 3I/ATLAS "thay đổi quỹ đạo" hay "trốn sau Mặt Trời". Những tin đồn này, mặc dù không có bằng chứng, lại dễ dàng lan truyền và làm nhiễu loạn cuộc thảo luận khoa học. Các nhà thiên văn học, như Carl Sagan từng nói, tuân theo nguyên tắc: "những tuyên bố phi thường cần bằng chứng phi thường".

Chấp nhận sự không chắc chắn

Hiện tại, có rất nhiều điều chúng ta chưa biết về 3I/ATLAS và vũ trụ. Đây chưa phải là bằng chứng của người ngoài hành tinh, mà chỉ đơn giản là dấu hiệu cho thấy công việc nghiên cứu còn rất nhiều. Các nhà khoa học như những nhà thơ Lãng mạn thế kỷ 19, học cách chấp nhận "những điều không chắc chắn, bí ẩn và nghi ngờ" – một khái niệm được gọi là "năng lực tiêu cực" (negative capability).

Thay vì điền vào khoảng trống bằng các giả thuyết vô căn cứ, chúng ta nên tiếp tục tìm kiếm. Hiện tại, các cơ quan như Cơ quan Vũ trụ Châu Âu đang sử dụng tàu vũ trụ quay quanh Sao Hỏa (Mars Express, ExoMars Trace Gas Orbiter) và tàu thám hiểm các Mặt Trăng Băng giá của Sao Mộc (JUICE) để quan sát sao chổi này ngay cả khi nó ở phía đối diện Mặt Trời. Đây là cơ hội hiếm có để nghiên cứu một vật thể đã du hành qua vũ trụ trong hàng tỷ năm.

Nguồn: Live Science