Bài thơ chưa từng công bố của Xuân Diệu: "Lần đầu tiên chúng tôi đọc bài thơ này"

 

Các ý kiến chuyên môn này đều khẳng định, bản chép tay đó đúng là bút tích của Xuân Diệu và là bài thơ trước nay chưa từng được công bố.

 

"Nét chữ, hơi thơ là của Xuân Diệu"

Phó Viện trưởng Viện Văn học Việt Nam Nguyễn Đăng Điệp sau một hồi đọc kỹ và so sánh từng nét chữ trong bản chép tay "Ba lời cảm ơn" với bút tích của Xuân Diệu trong bài “Hoa Ngọc Trâm” mà ông chép tặng cho người bạn thơ Châu Anh Phụng, đã thốt lên: "Bản chép tay này đúng là nét chữ của Xuân Diệu, chữ ký cũng vậy. Hơi thơ cũng chính là của Xuân Diệu".

 

Viện phó Viện Văn học Nguyễn Đăng Điệp đang so sánh bút tích của Xuân Diệu.

Ông Nguyễn Đăng Điệp cũng khẳng định đây là bài thơ mới hoàn toàn, chưa từng xuất hiện trong bất kỳ tuyển tập thơ Xuân Diệu nào. Thi sĩ Xuân Diệu được các nhà nghiên cứu văn học xếp vào một trong "Tứ bất tử" của Thơ mới gồm: Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận và Nguyễn Bính. Tuy nhiên, thơ Xuân Diệu từ sau năm 1945 không còn được sắc sảo, mặn mà, tài hoa như trước. Bài thơ “Ba lời cảm ơn” được viết năm 1982, tức là viết ở giai đoạn sáng tác về sau của Xuân Diệu nên chưa phải là bài thơ nằm trong "top ten" những bài thơ hay nhất của ông. Giải thích về điều này, Viện phó Viện Văn học cho rằng: "Thi sĩ Xuân Diệu vốn là tạng người sáng tác thơ thiên về chất cảm xúc, thời kỳ trước Cách mạng Tháng 8, thơ của ông mang đậm chất cảm xúc nên vừa mặn mà vừa tài hoa. Thời kỳ sau Cách mạng Tháng 8, chất lý trí trong thơ nhiều hơn nên các bài thơ của ông không còn được như trước nữa. Sau này ông nổi tiếng với vai trò là nhà nghiên cứu và phê bình văn học nhiều hơn. Nhưng đó chỉ là phép so sánh trong hai giai đoạn sáng tác trong đời thơ của ông thôi, còn với nhân loại, Xuân Diệu vẫn là một nhà thơ lớn".

Ông Nguyễn Đăng Điệp cho rằng, việc công bố những hồ sơ, tư liệu mới xung quanh cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của nhà thơ lớn như Xuân Diệu là rất cần thiết. Ngoài những căn cứ như nét chữ viết, nét chữ ký, hơi thơ thì bản thân lý lịch "cơ bản" của người được tặng cũng là một căn cứ quan trọng để khẳng định đây là bút tích chép tay của Xuân Diệu. "Người được tặng là ông Đặng Của, một Tiến sĩ và nguyên là cán bộ giữ cương vị cao của ngành Dầu khí Việt Nam - với lý lịch uy tín này thì càng có thêm cơ sở để khẳng định đây đúng là bút tích của Xuân Diệu, chứ không phải là sự giả mạo", ông Điệp nói. Tuy nhiên, ông Nguyễn Đăng Điệp cho rằng, với bút tích quan trọng, góp phần làm phong phú thêm tiểu sử, sự nghiệp sáng tác của cây đại thụ trong thi ca Việt Nam - Xuân Diệu - thì Cục Lưu trữ Quốc gia nên vào cuộc để có văn bản xác minh chính thức.

"Lần đầu tiên tôi được đọc bài thơ này"

Nhà thơ Vũ Quần Phương, một người không chỉ am hiểu về thơ Xuân Diệu mà còn là người bạn thơ, người bác sĩ của Xuân Diệu thuở ông còn sinh thời khẳng định: "Tôi chưa bao giờ được đọc bài thơ này, đây là lần đầu tiên nhưng nét   chữ, giọng thơ của bài “Ba lời cảm ơn” này đúng là của Xuân Diệu". Nhà thơ Vũ Quần Phương phân tích, kết cấu bài thơ gồm ba phần: cảm ơn trời đất - cảm ơn thầy mẹ - và cảm ơn người tặng thơ. "Bài thơ này Xuân Diệu tặng cho một người đàn ông mà như viết tặng cho một người phụ nữ "làm anh phát điên". Cũng có thể hiểu người làm thơ phải thế, không phải cứ bê nguyên như sự thật vào thơ", nhà thơ Vũ Quần Phương nói.

 

Nhà thơ Vũ Quần Phương đang đọc bài thơ của Xuân Diệu.

Ông Phương cho rằng, với lời đề là "Chép tặng Đặng Của với tình đồng hương Bình Định và tình bạn tri âm" thì có thể bài thơ này Xuân Diệu làm từ trước, giống như những bài thơ tình khác, như bài thơ tặng người yêu hay một người phụ nữ nào đó. Trong bài thơ cũng không có một câu nào nhắc đến tiểu sử của người được tặng là ông Đặng Của. "Rất nhiều khả năng bài thơ này được Xuân Diệu sáng tác trước khi gặp ông Đặng Của; không phải là viết về mối tình của Xuân Diệu với một người đàn ông là ông Đặng Của", ông Phương nói.

Theo phân tích của nhà thơ Vũ Quần Phương, có thể Xuân Diệu chưa đưa bài thơ này vào tuyển tập của mình là vì muốn sửa thêm nhưng sau đó ông lại mất đột ngột vì đau tim nên không kịp sửa. Ngày đó, Xuân Diệu lên cơn đau tim đột ngột được đưa vào viện cấp cứu và đã qua cơn nguy kịch, các bác sĩ bắt đầu tháo bỏ các máy móc trợ lực ra khỏi người. Đến khoảng 6 giờ chiều ngày 18/2/1985 ông Hữu Nhuận đến thăm Xuân Diệu, sau một hồi hỏi han, chuyện trò, Hữu Nhuận cáo từ ra về. Vừa ra đến cửa thì Hữu Nhuận chợt nghe tiếng nấc của Xuân Diệu ở bên trong, Hữu Nhuận vội vàng chạy lại đỡ thì Xuân Diệu đã bất tỉnh do cơn đau tim đột ngột. Cây đại thụ của nền thi ca Việt Nam, ông hoàng của thơ tình - Xuân Diệu - đã ra đi vào ngày 18/2/1985. "Lúc ấy, tôi đang họp ở hội nghị những người viết văn trẻ tại Cung văn hóa. Ngay khi có thông báo Xuân Diệu mất ở bệnh viện Việt Xô thì hội nghị giải tán luôn. Tối đó tôi và anh Phạm Tiến Duật, Trần Đăng Khoa vào thẳng bệnh viện thì gặp bà Ngô Xuân Như là em gái Xuân Diệu đang túc trực ở đó. Ngoài bà Xuân Như, Xuân Diệu còn có một người em cùng mẹ khác cha là anh Tịnh Hà. Anh Tịnh Hà bỏ nhà đi bụi từ bé rồi sau này sống ở miền Nam, thuở còn sống Xuân Diệu rất thương Tịnh Hà", nhà thơ Vũ Quần Phương nhớ lại.

Theo lời kể của nhà thơ thì thuở còn sống, Xuân Diệu là một người sống rất căn cơ và nguyên tắc chứ không có tính "vô kỷ luật, bừa bãi" như người ta thường gắn cho mấy ông văn nghệ sĩ. "Xuân Diệu sống theo nguyên tắc cả về thời gian, ví dụ cứ đúng giờ đó hàng sáng là ông dậy chạy bộ từ nhà lên Ba Đình. Và ông làm việc đó cho đến cuối đời. Mọi việc trong nhà, ông đều lên kế hoạch rõ ràng. Có lần Xuân Diệu bảo với tôi: "Ở một mình mà tôi không thế thì nát bét hết", ông Vũ Quần Phương kể. 

 

Lã Xưa