Biến chứng khó lường vì...giun

Trẻ em từ 2-5 tuổi, trẻ tiểu học (6-11 tuổi) và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (15-49 tuổi) là những đối tượng có nguy cơ nhiễm nhiều nhất. Hiện cứ 10 trẻ từ 2-5 tuổi lại có hơn 3 trẻ bị các bệnh giun lây truyền từ đất.

Lười ăn, đau bụng, bứt rứt không yên...

"Mẹ ơi, con gì suốt ngày cắn con!", bé Na nhà chị Hòa vừa mếu máo vừa đưa tay gãi không ngừng sau hậu môn. Trở về sau chuyến đi công tác dài ngày, chị Hòa (khu tập thể Kim Liên, Đống Đa, Hà Nội) giật mình khi cô con gái 5 tuổi của mình gầy và xanh xao hơn nhiều so với trước khi chị đi.

Đặc biệt, chị để ý thấy con gái đang học lớp Lá ở trường mẫu giáo, cứ tối đến lại chổng mông lên trời như con ếch, thỉnh thoảng ngủ lại nghiến răng ken két, nói mê và tè dầm - một chứng mà con gái chị đã "giã từ" được một thời gian. Hỏi ra thì mới biết, bé đã bị như thế cách đây 1 tháng.

Tập cho trẻ thói quen rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng là một biện pháp phòng ngừa giun hữu hiệu. Ảnh: KT

"Viêm âm hộ và âm đạo phát triển trong khoảng 20% các em gái có giun kim. Bệnh nhân thường bị ngứa trong khu vực hậu môn" - bác sĩ sản phụ khoa Lê Thị Kim Dung - Trung tâm Y tế lao động Thái Hà - Hà Nội chia sẻ. "Không ít các bà mẹ đã "bỏ quên" những biểu hiện lạ của con mình, nên có những trường hợp bé gái đến đây khám trong tình trạng giun kim đã loe ngoe ở đầu âm đạo, vùng kín sưng tấy đỏ và trẻ thì không ngừng khóc vì sợ hãi", BS Dung kể.

Nên tẩy giun khi trẻ được 2 tuổi

Do tỷ lệ nhiễm giun và biến chứng của giun chủ yếu gặp sau 2 tuổi - khi trẻ bắt đầu chế độ ăn thay đổi và hết bú mẹ. Vì vậy, các bậc phụ huynh chỉ nên tẩy giun cho trẻ khi trẻ được 2 tuổi. Một số thuốc tẩy giun theo yêu cầu của các nhà sản xuất chỉ nên sử dụng khi trẻ được 2 tuổi. "Nếu bố mẹ tự ý mua thuốc sẽ dẫn đến tình trạng quá liều theo cân nặng của trẻ, gây ngộ độc; hoặc dùng chưa đủ liều làm giun có cơ hội chui lên ống mật", TS. Hoàng Hưng cho hay.

Theo BS Đỗ Trung Dũng, Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Công trùng TƯ (Bộ Y tế), điều đáng lưu ý là tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản rất cao. Ở một số vùng như: Tây Ninh, Sơn La, Yên Bái... chiếm tỷ lệ trên 50%, do phụ nữ là đối tượng lao động nhiều, tiếp xúc thường xuyên với đất, trồng cấy, canh tác bằng phân tươi, điều kiện sinh hoạt, vệ sinh không tốt.

Giun móc là loại giun mà hiện nay phụ nữ độ tuổi sinh đẻ rất hay gặp phải. Giun móc ký sinh bằng cách ngoạm vào niêm mạc ruột để hút máu. Giun sống ở vùng tá tràng và ruột non, dễ dàng hút máu của vật chủ. Trong khi hút máu, giun tiết ra chất chống đông máu làm cho các vết tổn thương trên niêm mạc ruột tiếp tục bị chảy máu sau khi giun đã chuyển sang ký sinh ở một vị trí khác. Giun móc thường hút máu đầy ruột cho đến khi máu tràn ra ngoài theo hậu môn của giun; vì vậy làm cho bệnh nhân bị mất nhiều máu.

BS Đỗ Trung Dũng chia sẻ: Các nghiên cứu đã chứng minh rằng, trong một ngày, 1 con giun móc có thể hút đến 0,14 ml máu. Ngoài tổn hại làm thiếu máu, giun móc còn gây nên hiện tượng viêm loét hành tá tràng nơi chúng ký sinh.

Giun móc xâm nhập vào người do ấu trùng của giun xuyên qua da. Ở trẻ em thường đi chân đất, chơi nghịch đất bẩn, do tình trạng tái nhiễm và do ngứa nên gãi và bị lở loét hoặc thành các vết sẹo đen, có khi trở thành chàm eczema. Vì vậy, để hạn chế khả năng ấu trùng giun móc xâm nhập xuyên da, cần cho trẻ em đi giày, dép, không đi chân đất, không nên chơi nghịch với đất bẩn.

Trong khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, có thể tẩy giun khi phụ nữ mang thai trong các trường hợp nhiễm giun nặng từ tháng thứ 4. Nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh rằng, nếu trong thời kỳ mang thai, các bà mẹ bị nhiễm giun mà được tẩy giun thì con của họ có thể tăng thêm trung bình là 59g và tỉ lệ tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi giảm 41%. Với phụ nữ trưởng thành và phụ nữ ở độ tuổi sinh sản, nhiễm giun ảnh hưởng tới thời kỳ mang thai, gây thiếu máu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con cái họ, có thể gây đẻ non, trẻ thiếu cân...

Phòng bệnh hơn tránh bệnh

Để phòng bệnh giun sán, điều quan trọng nhất là phải giữ vệ sinh thân thể, nhất là vệ sinh ăn uống. Thức ăn cho trẻ luôn được nấu chín, nước uống phải được đun sôi, không uống nước lã, không để trẻ lê la dưới đất. Vệ sinh tay chân trẻ luôn sạch, cắt móng tay, không đi chân đất vì ấu trùng giun móc có thể đi xuyên qua kẽ chân của trẻ để vào máu, vào phổi, vào ruột.

Quần áo của trẻ bị giun nên thay thường xuyên, ngâm nước sôi hoặc phơi chỗ có nắng nhiều cho chết trứng giun. Phân của trẻ có giun cũng phải được tẩy trùng sạch sẽ. Tập cho trẻ tự phòng bệnh bằng cách rửa tay sạch trước khi ăn và khi cầm bánh kẹo. Tốt nhất cứ 6 tháng, chậm nhất là 12 tháng nên cho trẻ tẩy giun một lần.

Đối với trẻ tẩy giun rồi mà vẫn còn xanh xao, yếu, kém ăn, cần phải kiểm tra lại xem có loại giun sán gì nữa không, hoặc có thể trẻ bị bệnh khác như: Còi xương, suy dinh dưỡng, xơ nhiễm lao... để điều trị cho đúng hướng.

Nhiễm giun thực sự mới tiến hành tẩy "Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo, có thể tẩy giun hàng loạt cho trẻ em từ 1-2 tuổi, nhưng hướng dẫn này vẫn chưa được áp dụng ở nước ta. Chỉ khi nào có bằng chứng cụ thể (được xác định qua xét nghiệm phân ở các cơ sở chuyên ngành), khẳng định trẻ có nhiễm giun thực sự thì mới tiến hành tẩy giun". BS Đỗ Trung Dũng Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng TƯ Trẻ có thể ngộ độc nếu dùng thuốc quá liều "Nếu bố mẹ tự ý mua thuốc sẽ dẫn đến tình trạng quá liều theo cân nặng của trẻ, gây ngộ độc; hoặc dùng chưa đủ liều làm giun có cơ hội chui lên ống mật. khi cho bé uống thuốc, nên có tư vấn của bác sĩ. Các bé uống thuốc tẩy giun thường hay chóng mặt, rối loạn tiêu hoá nên phụ huynh chọn ngày nghỉ hãy cho uống để có thể theo dõi được sinh hoạt của bé. đặc biệt ngày mát trời càng tốt". TS. Phạm Hoàng Hưng Phó trưởng khoa Nhi , BV Trung ương Huế