Chăm sóc trẻ nhiễm HIV tại gia đình và cộng đồng

Chăm sóc trẻ nhiễm HIV đúng cách giúp chống lại các bệnh nhiễm khuẩn, làm chậm quá trình chuyển sang AIDS. ảnh: T.G

Dưới đây là những hướng dẫn về cách ăn uống đảm bảo dinh dưỡng cũng như vệ sinh cá nhân đúng cách cho trẻ nhiễm HIV, được trích lược trong cuốn tài liệu “Chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS” do Bộ Y tế biên soạn, xuất bản bởi NXB Y học năm 2015.

Đa dạng các thực phẩm giàu dinh dưỡng

Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi: Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ dưới 6 tháng tuổi. Mẹ nhiễm HIV có thể lựa chọn theo hai cách là cho ăn sữa ngoài hoặc bú mẹ, tuy nhiên mẹ nhiễm HIV cho con bú có thể làm lây HIV cho con qua sữa mẹ.

Nếu có điều kiện cho trẻ ăn các loại sữa khác không phải sữa mẹ, tốt nhất là cho trẻ ăn sữa bột dành riêng cho trẻ dưới 6 tháng tuổi. Với cách này trẻ sẽ không bị lây truyền HIV qua sữa mẹ nhưng có nhược điểm vì đây không phải là thức ăn tốt nhất cho trẻ, dễ bị nhiễm khuẩn nếu pha sữa không đúng, không vệ sinh.

Nếu không có đủ điều kiện để cho trẻ ăn sữa khác thì cho trẻ bú mẹ. Khi đã chọn cách cho trẻ bú mẹ, cần cho bú mẹ hoàn toàn, không được cho trẻ ăn, uống bất cứ thức ăn, nước uống nào khác kể cả nước lọc (trừ thuốc theo chỉ định của bác sĩ). Cho bú đúng cách (miệng mở rộng, ngậm sâu vào quầng đen của vú), tránh viêm nhiễm và xây xát đầu vú. Cần phải phát hiện và điều trị sớm viêm loét, tưa miệng ở trẻ.

Nếu chọn cách cho trẻ nhiễm HIV bú có thể diệt HIV bằng cách vắt sữa mẹ bằng tay hoặc dùng bơm, đun sôi rồi làm nguội ngay bằng cách ngâm cốc sữa vào nước lạnh. Chỉ nên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong một vài tháng đầu vì thời gian bú mẹ càng dài thì nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con càng cao. Tuyệt đối không cho trẻ vừa bú mẹ vừa ăn sữa khác có thể gây tiêu chảy, tổn thương ruột làm HIV dễ xâm nhập vào có thể trẻ. Sau khi cai sữa, cho trẻ ăn sữa khác thay thế sữa mẹ.

Đối với trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi: Trẻ có thể chậm phát triển do ăn kém, tiêu chảy, bệnh nhiễm trùng và do nhu cầu dinh dưỡng cao. Vì vậy, cần chú ý: Tránh sử dụng thực phẩm có giá trị dinh dưỡng thấp như nước ngọt, nước chè, đồ uống có gas… Cần tăng tối đa lượng thực phẩm ăn hằng ngày.

Về số bữa ăn bổ sung trong ngày: Trẻ từ 6 - 12 tháng tuổi có thể cho ăn 2 - 3 bữa/ngày. Trẻ từ 13 - 24 tháng tuổi cho ăn 3-4 bữa/ngày kèm thêm 2 bữa phụ như nước quả hay quả chín, sữa bò hay sữa đậu nành, bánh quy... Nếu trẻ không ăn thêm sữa, cho ăn 3 bữa chính và 2 bữa phụ/ngày.

Đối với trẻ trên 2 tuổi: Trẻ ăn 3 bữa chính cùng gia đình, mỗi bữa từ 1 - 2 bát, ưu tiên cho trẻ ăn thức ăn giàu dinh dưỡng như thịt, cá, tôm, cua, trứng, đậu và rau xanh. Giữa các bữa ăn chính cần cho trẻ ăn thêm 2 bữa phụ là sữa, bánh, quả chín. Trong bữa ăn của trẻ trên 2 tuổi cần có đủ 4 nhóm thức ăn từ nguồn sẵn có tại địa phương: Chất bột (gạo, ngô...); chất đạm từ các loại thịt, (thịt bò và thịt gia cầm); chất béo từ dầu thực vật và mỡ động vật (mỡ gà, vừng lạc); vitamin, chất khoáng và chất xơ (rau củ, rau lá và quả chín). Việc chế biến thức ăn phải đảm bảo vệ sinh. Ngoài ra, cần cho trẻ uống đủ nước, mỗi ngày từ 6-8 cốc nước (200ml/cốc) gồm nước đun sôi, nước rau và nước quả.

Vệ sinh sạch sẽ hàng ngày

Trong những tháng đầu sau khi sinh, cần phải chăm sóc trẻ thật tốt. Trẻ cần được tắm, vệ sinh thật sạch để đề phòng nhiễm trùng da, không để xây xước da. Sau khi các trẻ rời bệnh viện về gia đình, trẻ cần được chăm sóc cẩn thận trong môi trường vệ sinh sạch sẽ, an toàn, không có khói thuốc lá, khói than, không nuôi vật nuôi trong nhà.

Trẻ nhiễm HIV cần được tắm rửa hàng ngày bằng nước sạch và sữa tắm. Sau khi tắm xong, lau khô da bằng khăn sạch, xoa phấn rôm vào các kẽ, nếp da để tránh hăm. Quần áo mặc cần thoáng mát về mùa hè và ấm về mùa đông. Sau khi trẻ đại tiện và vệ sinh xong, cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng.

Trong việc vệ sinh răng miệng, đối với trẻ dưới 3 tuổi, nên dùng vải mềm, sạch nhúng nước sạch, lau sạch răng, lợi và miệng sau khi ăn. Nếu trẻ bị tưa miệng, có thể đánh tưa bằng mật ong, nước vò lá rau ngót. Nếu tái phát hoặc không khỏi trong 1 - 2 tuần cần đưa trẻ đến bệnh viện khám bệnh. Đối với trẻ trên 3 tuổi, đánh răng buổi sáng, sau khi ăn và trước khi đi ngủ. Mỗi năm 2 lần cho trẻ đi khám răng miệng.

Người chăm sóc và vệ sinh cho trẻ phải được huấn luyện cách phòng lây nhiễm HIV/AIDS như: Xử lý các dịch tiết hoặc máu bị dây bẩn, vệ sinh quần áo trẻ (ngâm trong nước javen hoặc luộc sôi trước khi giặt), sử dụng găng tay, áo choàng, khẩu trang... khi tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết của trẻ, đặc biệt là khi thay răng sữa (nhổ răng) hoặc bị các vết thương chảy máu.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Do trẻ nhiễm HIV có hệ thống miễn dịch bị suy giảm nên nguy cơ mắc bệnh cao hơn những trẻ khác. Nếu trẻ mắc bệnh thì dễ diễn biến trầm trọng hơn. Vì vậy, đối với các bệnh đã có vaccine phòng, cần bảo đảm trẻ được tiêm chủng đầy đủ; còn đối với các bệnh thông thường khác, cần cách ly trẻ với những trẻ bệnh hoặc những người bệnh, nhất là bệnh nhân lao.

Cần phải cho trẻ đi khám bệnh kịp thời khi thấy trẻ có những triệu chứng sốt, ho, thở nhanh, khó thở, chán ăn, gầy sút nhanh, xuất hiện những đốm trắng hay những vết đau trong miệng, xuất hiện những mụn không biến mất, đi ngoài phân có máu, tiêu chảy, nôn mửa, sởi, lao, thủy đậu hoặc các bệnh lây khác.

Hàng tháng, cần cho trẻ kiểm tra sức khỏe, khám bệnh và xét nghiệm để phát hiện và điều trị dự phòng các biểu hiện sớm của nhiễm trùng cơ hội. Trẻ nhiễm HIV cần được ngủ nhiều, có thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn so với trẻ bình thường khác. Người thân nên dành nhiều thời gian để chơi, nói chuyện, ôm ấp trẻ, giúp các trẻ có đời sống tình cảm đầy đủ, ấm áp.

Mai Thùy